Έναν διαγωνισμό με θέμα την φύση, τους ανθρώπους και τις πόλεις έχει προαναγγείλει το διάσημο περιοδικό National Geographic,καλώντας φωτογράφους απ’όλο τον κόσμο να στείλουν φωτογραφίες τους που να εμπίπτουν στην συγκεκριμένη θεματολογία.
Η γνωστή Ελληνίδα φωτογράφος, Μαρίνα Βερνίκου, είναι ανάμεσα στους ανθρώπους που ξεχώρισαν με την συμμετοχή τους, με μία εικόνα τραβηγμένη από ψηλά, από ένα drone που πέταξε πάνω από το Taj Mahal για να «συλλάβει» το συγκεκριμένο, μοναδικό στιγμιότυπο.
Πάνω από τον ναό της αγάπης, όπως είναι γνωστό σε όλο τον κόσμο, το καθηλωτικό Taj Mahal η Μαρίνα Βερνίκου πάτησε το κλικ που μπορεί να της χαρίσει μία θέση στην τελική φάση του σημαντικού διαγωνισμού, αποτυπώνοντας με μοναδική ακρίβεια την γοητεία αλλά και τον μυστικισμό του μνημείου που μπορεί να προσελκύει πλήθος τουριστών ετησίων, αλλά παραμένει στις συνειδήσεις μας ακατανόητο και ανατριχιαστικό.
Μάλιστα, η ίδια η φωτογράφος είχε αναρτήσει την φωτογραφία στην προσωπική της σελίδα στο Instagram, γράφοντας στη λεζάντα «Στο όνομα της αγάπης», ευθεία αναφορά στην μυθικότητα του ναού.
Οι φωτογραφίες που θα περάσουν στην τελική φάση του διαγωνισμού θα είναι διαθέσιμες στο κοινό για να επιλέξει την καλύτερη από τις 11 Ιουνίου.
Η υπέροχη συνταγή της ημέρας με μπιφτέκια λαχανικών χωρίς λάδι!
Θα τα φτιάχνετε συνέχεια μόλις τα δοκιμάσετε!
Μπιφτέκια λαχανικών χωρίς λάδι
Υλικά για 3 μερίδες:
1 φλιτζάνι βρασμένα φασόλια λευκά ή κόκκινα
1 καρότο
½ κρεμμύδι, κομμένο σε κύβους
3 μικρές πατάτες
4 φρέσκα κρεμμυδάκια, ψιλοκομμένα
1 φλιτζάνι καλαμπόκι
7 κουταλιές σούπας τριμμένη φρυγανιά
½ σκελίδα σκόρδο λιωμένο
λίγο μαϊντανό ψιλοκομμένο
αλάτι και πιπέρι
ρίγανη
Εκτέλεση
Μουλιάζουμε αποβραδίς τα φασόλια σε κρύο νερό. Το πρωί τα πλένουμε καλά και τα βράζουμε σε άφθονο νερό μέχρι να μαλακώσουν πολύ καλά.
Καθαρίζουμε τις πατάτες και τα καρότα, τα βράζουμε μέχρι να μαλακώσουν και να λιώνουν με το πιρούνι (καλύτερα τα καρότα βάλτε τα να βράσουν πριν από τις πατάτες)
Χτυπάμε στο μούλτι όλα τα υλικά μαζί με τα μπαχαρικά και με 1-2 κουταλιές σούπας τριμμένη φρυγανιά.
Αφού κρυώσει το μίγμα, εκτός ψυγείου, με ελαφρά αλευρωμένες παλάμες, πλάθουμε κεφτεδάκια με τα χέρια μας και τα περνάμε πάλι από τη φρυγανιά.
Τα βάζουμε σε λαδόκολλα (αντικολλητικό χαρτί) στο ταψί και στο φούρνο στο γκριλ στους 200 °C για 30 λεπτά περίπου ανάλογα με το φούρνο.
Tο κτίριο βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας, στα Εξάρχεια, σε μια γειτονιά που υπάρχει από το 1870 παίζει σημαντικό ρόλο στην κοινωνική και πολιτική ζωή της Αθήνας.
Στο παρελθόν είχε υπάρξει κατοικία διανοούμενων και καλλιτεχνών με κορυφαίο τον ηθοποιό και θεατρικό σκηνοθέτη Κάρολο Κουν, που κατοικούσε εκεί στα μέσα των δεκαετιών 1950 και 1960. Η νεοκλασική κατοικία στην τελευταία της μορφή λειτουργούσε ως εστιατόριο μέχρι την τελευταία της ανακαίνιση.
Το όραμα ήταν να μεταμορφωθεί το παλιό αυτό κτίριο με τις διάφορες επεμβάσεις που του είχαν γίνει στο παρελθόν, σε μια σύγχρονη μονοκατοικία με τέτοιο τρόπο ώστε να διατηρηθεί ο χαρακτήρας του, ξεπερνώντας την κακή του κατάσταση λόγω παλαιότητας. Επίσης το περιορισμένο μέγεθός του καθώς και η απουσία φυσικού φωτισμού από το εσωτερικό του αποτέλεσαν δύο σημαντικά ζητήματα στην αρχιτεκτονική σύνθεση της κατοικίας.
Ποιοι είναι όμως αυτοί που προχώρησαν στην ανακαίνιση του συγκεκριμένου κτιρίου; Πρόκειται για το γραφείο schema architecture & engineering που ιδρύθηκε το 2005 στην Αθήνα από την Μαριάννα Αθανασιάδου, μια διεθνώς βραβευμένη αρχιτέκτονα, απόφοιτο του Πανεπιστημίου Harvard, και τον Χρήστο Σταυρογιάννη πολιτικό μηχανικό και οικονομολόγο. Η ομάδα του γραφείου συμπληρώνεται από εξαιρετικούς συνεργάτες που ειδικεύονται σε διαφορετικούς τομείς ο καθένας.
Το γραφείο τεχνικών μελετών βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας και προσφέρει ένα ολοκληρωμένο πακέτο υπηρεσιών, σε τομείς όπως αειφόρο αρχιτεκτονική, αρχιτεκτονική εσωτερικού χώρου, στατική μελέτη του κτιρίου την διαχείριση της κατασκευής του κ.α. Στόχος της ομάδας είναι να σχεδιάσει κτίρια που συνδυάζουν τη λειτουργικότητα, την εφαρμογή νέων τεχνολογιών και υλικών, τη βιωσιμότητα του κτίσματος, καθώς και την υψηλή αισθητική στο ελάχιστο δυνατό κόστος.
«Αρχικά, η βασική ιδέα ήταν η αύξηση των λειτουργικών χώρων του κτιρίου λόγω των αναγκών της οικογένειας που θα το κατοικούσε. Εκμεταλλευτήκαμε το μεγάλο εσωτερικό του ύψος και κατασκευάσαμε πολλαπλά πατάρια, τα οποία δημιούργησαν ένα ενδιαφέρον σύνολο σε σχέση με τα υφιστάμενα διαφορετικά επίπεδα εντός της κατοικίας. Η χρήση του εσωτερικού ύψους άλλαξε εντελώς την αντίληψη του χώρου του κτιρίου καθώς δόθηκαν πολλαπλές δυνατότητες θέασης, τόσο σε στάθμη κοντά στο έδαφος όσο και σε στάθμη κοντά στην στέγη, ενισχύοντας την εμπειρία του να βρίσκεσαι μέσα στην κατοικία.
Ο αρχικά σκοτεινός χώρος μεταμορφώθηκε πλήρως σε φωτεινό με την προσθήκη φεγγιτών στην ξύλινη εμφανή στέγη. Επίσης η αντικατάσταση συμπαγών αδιαφανών θυρών με γυάλινες έφερε φυσικό φως καθ’ όλη την διάρκεια της ημέρας σε κλειστούς χώρους. Ταυτόχρονα η διάταξη σε ανοιχτό χώρο συνεισφέρει στην ενοποίηση όλων των λειτουργιών και στις τρεις διαστάσεις.
Το κτίριο διατήρησε των χαρακτήρα του με την επιμελή επιλογή νέων υλικών και την επανάχρηση των παλαιών υφισταμένων, διατηρώντας την φυσική μορφή τους. Τα επιχρίσματα αφαιρέθηκαν συνολικά από τους πέτρινους περιμετρικούς τοίχους, και οι ξύλινες επιφάνειες συντηρήθηκαν πλήρως. Όλα τα υφιστάμενα υλικά αποκαλύφθηκαν και τα καινούργια που προστέθηκαν δεν παρεμβαίνουν στην παλαιά αισθητική του κτιρίου, κάνοντας την εσωτερική ατμόσφαιρα όσο το δυνατόν πιο θερμή για την οικογένεια που το κατοικεί».
Εκτός από την εντυπωσιακή ανακαινισμένη εξαρχειώτικη μονοκατοικία, το schema έχει να επιδείξει κι άλλα projects. Ένα από τα πιο σημαντικά ολοκληρωμένα έργα του γραφείου ήταν η ανακαίνιση του θαλάμου Δ του ιδρύματος ΚΑΑΠΑΑ (πρώην Π.Ι.Κ.Π.Α.) στην Βούλα. Η πρωτοβουλία της αποκατάστασης του χώρου, ονομάστηκε Big Smile Project 2, ως συνέχεια του έργου της ΜΚΟ Tandem με την ευγενική χορηγία της Mattel Children’s Foundation. Στόχος της πρότασης ήταν η δημιουργία ενός ευχάριστου περιβάλλοντος οικογενειακής θαλπωρής, παιχνιδιού, και κυρίως ασφάλειας, στα πλαίσια μιας οικονομικής και χρονικά εφικτής υλοποίησης. Ο συγκεκριμένος θάλαμος φιλοξενεί 18 παιδιά διαφόρων ηλικιών και δυσκολιών, άρα και διαφορετικών αναγκών και δυνατοτήτων. Βασικό στοιχείο του σχεδιασμού ήταν η δημιουργία «προσωπικού» χώρου για κάθε παιδί. Δημιουργήθηκαν λοιπόν οι χώροι που εξυπηρέτησαν τις ιδιαίτερες αυτές συνθήκες.
Τρεις μήνες και κάτι έχουν περάσει από τότε που η Βίκυ Καγιά έφερε στον κόσμο το δεύτερο παιδί της και είναι πιο εντυπωσιακή και καλλίγραμμη από ποτέ. Η γνωστή fashion editor εμφανίστηκε σε παραλία της Μυκόνου με λευκό ολόσωμo μαγιό και πραγματικά δεν έχει μείνει πάνω της ούτε… γραμμάριο.
Η παρουσιάστρια του Shopping Star εμφανίσθηκε στην παραλία με ολόσωμο και ξανθό καρέ μαλλί συνοδευόμενη από τον σύζυγό της Ηλία Κρασσά, την φίλη της Μαρίνα Βερνίκου και τον άνδρα της Μίλτο Καμπουρίδη.
Εκεί την… συνέλαβε η κάμερα του Mykonos Live TV. Ξένοιαστες και χαλαρές, η Βίκυ και η Μαρίνα έδειχναν να απολαμβάνουν τον ήλιο και τη θάλασσα, ενώ δεν έλειψαν και οι σέλφι φωτογραφίες με τους αγαπημένους τους.
Το αγόρι με σύνδρομο TCS που εγκατέλειψαν οι γονείς του αλλά πήρε αγάπη από τη θετή μαμά του
Στις 31 Οκτωβρίου του 1985 στο Ηνωμένο Βασίλειο, ήρθε στη ζωή ένα μωρό πολύ διαφορετικό. Η όψη του περίεργη. Η εμφάνιση του δεν ήταν ακριβώς αυτό που περίμεναν οι γονείς του. Προφανώς.
Οι γονείς του σε σοκ. Ήταν το πρώτο τους παιδί. Περίμεναν κάτι άλλο. Δεν είχαν ιδέα γιατί το μωρό τους έμοιαζε έτσι. 36 ώρες μετά τη γέννηση του μωρού τους έφυγαν από το νοσοκομείο. Θα επέστρεφαν να πάρουν το μωρό τους είπαν.
Αλλά δεν επέστρεψαν ποτέ…
Το αγόρι με σύνδρομο TCS ήταν ένα μικροσκοπικό και εύθραυστο μωρό που χρειαζόταν επειγόντως φροντίδα και αγάπη. Η κοινωνική υπηρεσία της περιοχής άρχισε αμέσως να ψάχνει υποψήφιους ανάδοχους γονείς για τον μικρούλη.
Μια γυναίκα που είχε εκδηλώσει ενδιαφέρον, μόλις τον είδε έλαμψε το πρόσωπο της.
«Πότε μπορώ να πάρω αυτό το μωρό στο σπίτι μου;»
Από εκείνη την ημέρα λοιπόν, ο Jono Lancaster, το αγόρι με σύνδρομο TCS βρήκε τη μαμά του. Βρήκε αγάπη, συμπόνοια και στοργή. Βρήκε μια ζεστή αγκαλιά και μια οικογένεια.
Τι είναι όμως το σύνδρομο TCS ή αλλιώς Treacher Collins;
«Γεννήθηκα με μια σπάνια γενετική πάθηση που επηρεάζει τα χαρακτηριστικά του προσώπου μου. Δεν έχω ζυγωματικά και έτσι τα μάτια μου πέφτουν προς τα κάτω. Λατρεύω τα μικροσκοπικά αυτιά μου, δεν κρυώνουν ποτέ. Αλλά χρειάζομαι ακουστικά βαρηκοΐας γιατί δεν ακούω».
Έτσι περιγράφει ο ίδιος ο Jono το σύνδρομο TCS από το οποίο πάσχει.
Το σύνδρομο Treacher Collins ή TCS, είναι μια σπάνια γενετική διαταραχή. Περίπου 1 στα 50.000 μωρά στις ΗΠΑ θα έρθει στη ζωή με αυτό το σύνδρομο. Ενώ περίπου 1 στα 10.000 μωρά στο Ηνωμένο Βασίλειο, (δηλαδή τη χώρα καταγωγής του Jono).
Το TCS μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των οστών του προσώπου, της γνάθου, των ζυγωματικών και του πηγουνιού. Περίπου οι μισοί από τους ανθρώπους που πάσχουν από αυτή τη διαταραχή έχουν προβλήματα ακοής. Επηρεάζει εξίσου αγόρια και κορίτσια. Κάποια παιδιά έχουν μόνο ορισμένες ήπιες αλλαγές στο πρόσωπο, ενώ άλλα βιώνουν πολύ σοβαρά συμπτώματα. Η πάθηση μπορεί να είναι κληρονομική, αλλά πολλές φορές το σύνδρομο θα εμφανιστεί χωρίς προειδοποίηση.
Αν και η θετή μαμά του, η Jean τον πήρε σχεδόν αμέσως στο σπίτι της και έγινε ο γιος της, επίσημα τον υιοθέτησε στις 18 Μάϊου του 1990. Η Jean προσπαθούσε για χρόνια ολόκληρα να βρει τους γονείς του μικρού και να έρθει σε επαφή μαζί τους. Δεν κατάφερε ποτέ τίποτα.
Μεγάλωνε όμως το αγόρι της με μπόλικη αγάπη και ζεστασιά. Ο έξω κόσμος όμως ήταν αρκετά σκληρός μαζί του.
“Μισούσα να βλέπω τον εαυτό μου στον καθρέφτη!”
Όσο και αν προσπαθούσε η μαμά του να τον θωρακίσει με αγάπη, ο Jono ένιωθε πληγωμένος βαθιά ως παιδί από όσους τον κορόιδευαν για την εμφάνιση του. Μισούσε τον εαυτό του και λέει ότι απέφευγε να βλέπει τον εαυτό του στον καθρέφτη. Ένιωθε ντροπή για την εμφάνιση του. Άρχισε να νιώθει τύψεις και υπεύθυνος για το ότι τον εγκατέλειψαν οι γονείς του. Μέχρι τα 20 του χρόνια, η ζωή του ήταν πολύ δύσκολη.
Ο ίδιος περιγράφει ότι όλα άλλαξαν όταν πήγε σε ένα μπαρ και βρήκε εκεί έναν φίλο που δεν γελούσε με την εμφάνιση του. Αλλά με αυτά που έλεγε. Σταδιακά ο Jono άλλαξε φιλοσοφία. Ενδυνάμωσε τον εαυτό του.
Το 2015 συνάντησε τη σύντροφο του Laura, στο γυμναστήριο που δούλευε σαν γυμναστής. Από τότε είναι μαζί και έχουν βάλει στόχο να σκορπίσουν χαμόγελα.
O Jono λοιπόν έδωσε βάση στην ευαισθητοποίηση και τη βοήθεια ατόμων που πάσχουν από διάφορες αναπηρίες. Αν τον ακολουθήσεις στο Instagram θα δεις ότι δουλεύει ασταμάτητα με παιδιά και γονείς που έχουν το ίδιο σύνδρομο και όχι μόνο. Δε θέλει σε καμία περίπτωση, να περάσει κανένα παιδί αυτά που πέρασε και εκείνος. Επομένως μέσα από την έμπρακτη προσπάθεια του, τα κίνητρα του, τις ομιλίες του, ενδυναμώνει οικογένειες που το χρειάζονται.
Τα έργα και οι ημέρες του Τάσου Αλιφέρη, που δεν ενδιαφερόταν για τις επόμενες εκλογές, αλλά για τις επόμενες γενιές.
Φλεβάρης του ’16, πρώτη φορά στο νησί. Δεν ήξερα καλά-καλά ούτε που πέφτει στον χάρτη. Μια κουκίδα στην άγονη γραμμή, κάπου ανάμεσα στη Ρόδο και την Κω. Φτάνοντας, το λιμάνι γκρίζο και έρημο – δυο, τρεις ντόπιοι έσερναν ράθυμα τα βήματά τους στην προβλήτα της Τήλου. Πήραμε το δρόμο για τα δωμάτια, ψυχή πουθενά. Βαδίζοντας κατά μήκος της παραλίας, μια τουριστική πινακίδα έγραφε «Παραλιακός πεζόδρομος Τάσος Αλιφέρης». Δεν έδωσα σημασία τότε, παρά μονάχα το επόμενο πρωί, στην προσπάθεια να πιάσω κουβέντα με ένα ζευγάρι ηλικιωμένων. «Ποιος είναι ο Τάσος Αλιφέρης;», ρώτησα. «Πρώην δήμαρχος, σπουδαίος άνθρωπος, τον χάσαμε το ’12 δυστυχώς. Σε αυτόν οφείλει η Τήλος την αναγέννησή της», μου ‘πε κοφτά ο άνδρας, χωρίς πολλές εξηγήσεις.
Κατά το μεσημέρι ξεκινήσαμε με την υπόλοιπη ομάδα για την προγραμματισμένη επίσκεψή μας στο καμπ φιλοξενίας προσφύγων – είχε μόλις στηθεί στο σημείο που δέσποζε κάποτε ο στρατώνας του νησιού. Το καμπ ήταν υποδειγματικό. Καθαρό, οργανωμένο, ήσυχο, δεν θύμιζε σε τίποτα τα καμπ φιλοξενίας προσφύγων που είχε τύχει να επισκεφτώ σε άλλα σημεία της ελληνικής περιφέρειας. Οι εθελοντές, ζεστοί και εγκάρδιοι άνθρωποι. Πιάσαμε αμέσως συζήτηση.
Για το νησί, την ιστορία του, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι μακριά από την ηπειρωτική Ελλάδα, τις προσφυγικές ροές, τους νέους που φεύγουν και ερημώνουν οι τόποι, την τοπική κουζίνα. Κάθε τόσο ένα όνομα επαναλαμβανόταν μονότονα: Τάσος Αλιφέρης. Οποιο κι αν ήταν το θέμα της συζήτησης, η σκιά αυτού του ανθρώπου σκέπαζε κάθε λέξη. Καθένας τους είχε έναν καλό λόγο να πει, μια ιστορία να μοιραστεί. Μιλούσαν με τέτοια θέρμη για τον εκλιπόντα δήμαρχο και το πώς κατάφερε να σώσει το νησί από την ερήμωση, που αισθάνθηκα αίφνης ενοχές που δεν τον γνώριζα.
Ο Τάσος Αλιφέρης σπατάλησε το στεγαστικό του δάνειο στο πλοίο της γραμμής, τέλεσε τον πρώτο γάμο ομόφυλων ζευγαριών και ζούσε για τους ανθρώπους, όχι για την εξουσία.
Παρακολουθούσα σιωπηλός τις ιστορίες για το πώς ήρθε στο νησί αρχές του ’80 σαν αγροτικός γιατρός -και εν τέλει έμεινε μέχρι τον θάνατό του, τρεις δεκαετίες αργότερα-, πώς μοίραζε τα φάρμακα στους ηλικιωμένους πόρτα-πόρτα με ένα παλιό παπάκι, πώς συμμετείχε σε κάθε έργο του νησιού όπως και οι υπόλοιποι εργάτες, πώς κατέβασε μόνος του έναν τραυματισμένο τουρίστα που έκανε πεζοπορία στο βουνό, πόσο παθιασμένα πάλεψε για να δημιουργηθεί λύκειο, με πόση αξιοπρέπεια και ανθρωπισμό διαχειρίστηκε τις πρώτες προσφυγικές ροές που εμφανίστηκαν στην Τήλο, πώς έδωσε χαρακτήρα στο νησί απαγορεύοντας το κυνήγι, πώς σπατάλησε το στεγαστικό του δάνειο στο πλοίο της γραμμής, πώς τέλεσε τον πρώτο γάμο ομόφυλων ζευγαριών. Καθώς άκουγα τους ντόπιους να συνθέτουν το πορτρέτο ενός ξεχωριστού ανθρώπου, ένα παλιό σκίτσο του συχωρεμένου Wolinski μου ‘ρθε στο μυαλό, που έλεγε «Μόνον οι περιστάσεις μπορούν να φέρουν έναν καλό άνθρωπο στην εξουσία, ποτέ οι εκλογές».
Ο Τάσος Αλιφέρης στο γραφείο του.
Πράγματι, οι περιστάσεις ήταν που έφεραν τον Τάσο Αλιφέρη στην Τήλο το φθινόπωρο του ’83. Είναι η εποχή που ο Ανδρέας Παπανδρέου και το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ, έχουν ως στόχο τον εκδημοκρατισμό του κράτους, την αναμόρφωση του οικογενειακού δικαίου, την ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας, την αναδιανομή του εισοδήματος, ενώ στη συνθηματολογία εκείνων των χρόνων κυριαρχεί μία ακόμα λέξη: η αποκέντρωση. Για πολλούς δεν ήταν παρά μια βολική έννοια, μια ευκολία από αυτές που οι πολιτικοί ξεστομίζουν μηχανικά στους λόγους τους. Για τον Τάσο Αλιφέρη, όμως, ήταν επιλογή και στάση ζωής.
Σήμερα, η αναμόρφωση του νησιού είναι καθολική. Στα μέσα Ιουνίου, ο βρετανικός Guardian έκανε ένα μεγάλο αφιέρωμαστην Τήλο για το καινοτόμο ερευνητικό έργο TILOS – Horizon 2020, που καθιστά το νησί ως το πρώτο ενεργειακά αυτόνομοστη Μεσόγειο (έργο για το οποίο απέσπασε δύο ευρωπαϊκά βραβεία βιώσιμης ενέργειας). Ενώ, προ ημερών, το δίκτυο BBC πραγματοποίησε εκτενές ρεπορτάζ για την υποδειγματική φιλοξενία των προσφύγων και την ομαλή ενσωμάτωσή τους στην τοπική κοινωνία. Ο σπόρος για να ανθίσουν όλα αυτά, βέβαια, είχε πέσει δυο δεκαετίες νωρίτερα και συγκεκριμένα στα μέσα του ’90, όταν ο νεαρός γιατρός του νησιού αναλάμβανε το δημαρχιακό αξίωμα.
«Ήρθε το ’83, σαν αγροτικός γιατρός. Πήγε στον Ανδρέα Παπανδρέου και του είπε: “Αφού μιλάμε για αποκέντρωση στο πρόγραμμά μας, πρόεδρε, θα πρέπει να την κάνουμε πράξη”» – Σπύρος Αλιφέρης, γιος του Τάσου Αλιφέρη
Αρχές Ιουλίου, βρέθηκα για δεύτερη φορά στην Τήλο. Από την πρώτη στιγμή επιδίωξα να συναντηθώ με τον γιο του Τάσου Αλιφέρη, Σπύρο, σε μια προσπάθεια να χαρτογραφήσω την πορεία ζωής ενός ανθρώπου που, ομολογώ, είχα φτάσει στο σημείο να θαυμάζω μέσα από τις διηγήσεις των ντόπιων. Συναντήθηκαμε το βραδάκι στην πλατεία. «Πώς σου ‘ρθε και θες να μάθεις για τον πατέρα μου;», με ρώτησε. Του εξήγησα πως με είχε συνεπάρει η ιστορία του, ο τρόπος που κατάφερε να ζωντανέψει ξανά αυτόν τον τόπο, με αποτέλεσμα σήμερα να ασχολούνται τα μεγαλύτερα δίκτυα του κόσμου με ένα μικρό νησί στη νοτιοανατολική άκρη της Ελλάδας. Μου έμοιαζε απίστευτο κατόρθωμα. «Αν τον είχες προλάβει, δεν θα σου έκανε εντύπωση. Ήταν ο πιο επίμονος άνθρωπος που γνώρισα ποτέ», μου εξηγεί ο Σπύρος.
O Τάσος Αλιφέρης υπήρξε Δήμαρχος Τήλου από το 1995 έως το 2012, όταν και απεβίωσε.
«Αλήθεια, πώς επέλεξε το συγκεκριμένο νησί;», τον ρωτώ. «Ήρθε το ’83, σαν αγροτικός γιατρός. Ήταν οργανωμένος στο ΠΑΣΟΚ και είχε επισκεφτεί τότε τον Ανδρέα Παπανδρέου, με τον οποίο είχε προσωπική σχέση, λέγοντάς του “Αφού μιλάμε στο πρόγραμμά μας, για αποκέντρωση, πρόεδρε, θα πρέπει να την κάνουμε πράξη”. Του ζήτησε λοιπόν να σταλεί στο πιο απομακρυσμένο μέρος, εκεί που δεν ήθελε να πάει κανένας άλλος. για να γίνει ο ίδιος το παράδειγμα της αποκέντρωσης που ευαγγελιζόταν τότε το ΠΑΣΟΚ. Έτσι, βρέθηκε στην Τήλο».
«Πώς ήταν εκείνη την εποχή το νησί;», ρωτώ. «Η Τήλος τότε είχε λίγους κατοίκους, γύρω στους 250. Ήταν ένα τόπος που ερήμωνε, οι νέοι έφευγαν όπως-όπως, υποδομές δεν υπήρχαν – να φανταστείς η κεντρική αρτηρία που οδηγούσε στο Μεγάλο Χωριό ήταν ένας χωμάτινος δρόμος με ένα χαντάκι στη μέση, που έτσι και έπεφτε μέσα κανένα αυτοκίνητο, δεν υπήρχε σωτηρία. Γενικά, επικρατούσαν πολύ σκληρές συνθήκες διαβίωσης. Δεν υπήρχαν συγκοινωνίες, ενώ όποτε έφευγε ο αγροτικός γιατρός περίμεναν πέντε, έξι, επτά μήνες για να έρθει ο επόμενος – αν ερχόταν. Μιλάμε για πρωτόγνωρα πράγματα.
Ο πατέρας μου δέθηκε αμέσως με τον κόσμο. Μάλιστα, μετά το εξάμηνο που ολοκλήρωσε τη θητεία του ως αγροτικός, οι ντόπιοι φοβούμενοι μήπως φύγει και δεν γυρίσει ξανά, δεν τον άφηναν να πάει στη Ρόδο για να ορκιστεί. Τι κι αν τους υποσχόταν πως θα επιστρέψει, πως θα μείνει στο νησί, τίποτα. Έτσι έγινε ο πρώτος γιατρός που ορκίστηκε τηλεφωνικά, είχε το ένα χέρι στο Ευαγγέλιο και το άλλο στο ακουστικό».
«Ο πατέρας μου έλεγε στον κόσμο πως πρέπει να γίνει λύκειο στο νησί. Έγιναν καταλήψεις, κινητοποιήσεις, τα κατάφεραμε τελικά. Σήμερα, η Τήλος έχει από βρεφονηπιακό σταθμό μέχρι λύκειο και ένα σύνολο 80 παιδιών» – Σπύρος Αλιφέρης
«Ισχύει πως μοίραζε τα φάρμακα στους ηλικιωμένους με ένα παπί ο ίδιος;», ρωτώ τον Σπύρο. «Ναι, ισχύει. Γενικά, το ιατρείο του ήταν πάντα ανοιχτό, ανά πάσα ώρα και στιγμή. Να φανταστείς, σε μια εποχή που άλλα νησιά της άγονης γραμμής δεν είχαν ούτε τα βασικά, ο Τάσος έκανε τηλεϊατρική, συνεργαζομένος με πανεπιστήμια της Ιταλίας. Απίστευτες υπηρεσίες για την εποχή. Κι αυτό διότι ήταν της άποψης πως οι άνθρωποι των ακριτικών περιοχών δεν πρέπει να στερούνται καινοτόμων υπηρεσιών».
«Με την τοπική αυτοδιοίκηση, πώς έμπλεξε;», ρωτώ. «Κοίτα, ήταν πάντοτε δραστήριος, οργανωμένος στο ΠΑΣΟΚ όπως σου είπα, συμμετείχε ενεργά στα κοινά, επικοινωνούσε τις ιδέες του και είχε έναν μοναδικό τρόπο να ξεσηκώνει τον κόσμο. Ας πούμε, κάποια στιγμή, όταν ανέλαβε δήμαρχος το ’95, η Τήλος δεν είχε λύκειο. Υπήρχε μόνο ένα παιδί.
Ο πατέρας μου έλεγε στον κόσμο πως πρέπει να γίνει λύκειο στο νησί, καθώς πίστευε πως έτσι θα ζωντανέψει ξανά ο τόπος. Έγιναν καταλήψεις, κινητοποιήσεις, τα κατάφεραμε τελικά. Σήμερα η Τήλος έχει από βρεφονηπιακό σταθμό μέχρι λύκειο και ένα σύνολο 80 παιδιών. Μέχρι το 2000 είχε 15 ολόκληρα χρόνια να γίνει γάμος ή γέννηση στο νησί. Το 1991 η Τήλος είχε 270 κατοίκους, από τους οποίους το 70% ήταν άνω των 65 ετών και το 2011 έφτασε τους 890 με μέσο όρο ηλικίας τα 45 χρόνια. Αυτή είναι η κληρονομιά του Τάσου».
Ο Τάσος Αλιφέρης με την αγαπημένη του τραγουδίστρια, Χαρούλα Αλεξίου
Για να πραγματοποιηθεί αυτή η δημογραφική αύξηση, βέβαια, απαιτήθηκε ένα σχέδιο και συχνές ρήξεις. Μία από τις πιο πολυσυζητημένες ενέργειες του Τάσου Αλιφέρη ήταν η απαγόρευση του κυνηγιού στο νησί. Όπως μου εξηγεί ο Σπύρος, «Η Τήλος διαθέτει ένα πλούσιο οικοσύστημα, το οποίο όμως δεν είχε αξιοποιηθεί ποτέ σε τουριστικό επίπεδο. Για παράδειγμα, η Νίσυρος έχει το ηφαίστειο, η Ρόδος είναι νησιωτικό κέντρο, η Σύμη έχει τη γραφικότητα της χώρας. Η Τήλος δεν είχε ποτέ συγκεκριμένο χαρακτήρα και το κακό είναι πως ισαπέχει από Ρόδο και Κω. Δεν είναι, δηλαδή, κοντά για να προσελκύσει κόσμο.
Ο Τάσος το κατάλαβε από την πρώτη στιγμή αυτό και θέλησε να προσδώσει έναν εναλλακτικό χαρακτήρα στον τόπο. Έτσι, προσπάθησε να πείσει τους κατοίκους να επενδύσουν στον οικολογικό τουρισμό. Βέβαια, αν έλεγες στα μέσα του ’90 στην Τήλο για οικολογικό τουρισμό, δεν θα καταλάβαινε κανείς τίποτα.
Εκείνα τα χρόνια η τουριστική περίοδος του νησιού ήταν ένα 20ήμερο όλο κι όλο, που έρχονταν κυνηγοί από όλη την Ελλάδα και στην κυριολεξία ρήμαζαν τα πάντα. Ο Τάσος πίστευε πως αυτό πρέπει να σταματήσει και ότι τα οφέλη θα ήταν πολλαπλάσια αν επένδυαν στην οικολογία. Βέβαια, επικράτησε αναστάτωση στην αρχή, έγιναν συνελεύσεις, υπήρξαν αντιδράσεις καθώς ο κόσμος φοβόταν πως αν απαγορευτεί το κυνήγι θα καταστραφεί τουριστικά η Τήλος. Εν τέλει, τους έπεισε – είχε έναν μοναδικό τρόπο να σε κάνει να τον ακολουθείς.
«Σιγά-σιγά, με προσεκτικά βήματα και σεβόμενοι το φυσικό περιβάλλον, ήρθε και η ανάπτυξη. Από 150 κλίνες που είχε η Τήλος, φτάσαμε με σταθερά βήματα στις 1.700» – Σπύρος Αλιφέρης
“Θυμάμαι δε το πρώτο καλοκαίρι, παιδάκι ήμουν τότε, είχε γίνει πόλεμος στο λιμάνι – όλο το νησί στο πόδι για να μην ανοίξει η μπουκαπόρτα του πλοίου και βγουν οι κυνηγοί. Μέσα στο βαπόρι, πάλι χαλασμός, οι κυνηγοί με τις καραμπίνες πάλευαν να βγουν, χάος. Τελικά τα καταφέραμε. Αργότερα ήρθαν και κάποια σχέδια νόμου για καθολική απαγόρευση του κυνηγιού. Ήταν μια δύσκολη απόφαση, αλλά -όπως αποδείχθηκε- σωτήρια για τον τόπο. Διότι έκτοτε η Τήλος απέκτησε χαρακτήρα, καθώς μετά την απαγόρευση του κυνηγιού, καταφέραμε και αποτυπώσαμε 70 χιλιόμετρα περιπατητικά μονοπάτια πάνω στα βουνά, δημιουργήσαμε οδηγούς, ενώ με τα χρόνια -λόγω της απαγόρευσης- αναπτύχθηκε ξανά το οικοσύστημα, με αποτέλεσμα το 2000 να μπει όλο το νησί στο δίκτυο Natura. Σήμερα μπορεί να συναντήσει κανείς στην Τήλο σπάνια είδη αετών, από τα τελευταία ζευγάρια στην Ευρώπη”.
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του νησιού, όμως, περέμενε η προσβασιμότητα – για να φτάσεις στην Τήλο απαιτούνταν πολλές ώρες και μεγάλη ταλαιπωρία. Τι έκανε ο Τάσος Αλιφέρης; «Εξήγησε στους ντόπιους πως πρέπει να δημιουργήσουμε μια εταιρία λαϊκής βάσης με μεγαλομέτοχο όλο το νησί, ώστε να αγοραστεί ένα καράβι, πράγμα που έγινε. Πήραμε ένα καταμαράν, τύπου χόβερκραφτ με μπαλόνια, που πήγαινε Ρόδο σε μια ώρα. Έτσι αρχίσαμε να δελεάζουμε μεγάλα τουριστικά πρακτορεία του εξωτερικού. Εκεί που η τουριστική σεζόν ήταν ένας μήνας με το ζόρι, άρχισε να έρχεται κόσμος στο νησί από τα τέλη Απριλίου έως τα μέσα Οκτωβρίου. Σιγά-σιγά, με προσεκτικά βήματα και σεβόμενοι το φυσικό περιβάλλον, ήρθε και η ανάπτυξη. Από 150 κλίνες που είχε η Τήλος, φτάσαμε με σταθερά βήματα στις 1.700».
«Κάποιος μου ‘πε πως όταν κάποια στιγμή χάλασε το πλοίο, ο πατέρας σου το έφτιαξε με δικά του λεφτά», παρεμβαίνω. Κουνά το κεφάλι καταφατικά. «Ναι, κοίτα, είχε πάρει ένα στεγαστικό δάνειο για να αγοράσει μια κατοικία στο νησί, καθώς έμενε μια ζωή στο σπιτάκι του ιατρείου. Εν τέλει, δεν αξιώθηκε ποτέ να πάρει σπίτι, καθώς όντως εκείνο το στεγαστικό δάνειο πήγε όλο για να διορθωθούν οι βλάβες του πλοίου. Για τον πατέρα μου ήταν σημαντικότερο να υλοποιήσει το όραμά του για την Τήλο. Ήθελε να δει το νησί να προοδεύει, να μεγαλώνει. Δεν σταματούσε ποτέ να δουλεύει. Ξόδευε όλο τον ελεύθερο χρόνο του στα πιο απλά πράγματα. Πήγαινε κότες στις κορυφές για να ‘χουν να φάνε οι αετοί. Κάποια στιγμή, λόγω της ανάπτυξης στο νησί, κάποιοι κάτοικοι παράτησαν τα γαϊδούρια τους – πήγε και τα πήρε και τα περιποιούνταν ο ίδιος. Τα τάιζε, τα φρόντιζε, μαζί του και εγώ. “Κι αυτά κομμάτι του νησιού είναι, δεν μπορούμε να τα αφήσουμε έτσι”, μου ‘λεγε. Επίσης, όταν αυξήθηκε ο τουρισμός δεν ήθελε να χαλάμε λεφτά σε διαφημίσεις, φυλλάδια και τέτοια πράγματα. Πίστευε πως η καλύτερη διαφήμιση είναι από στόμα σε στόμα. Προτιμούσε να βάλει καύσιμα στο πλοίο για ένα δρομολόγιο παραπάνω ή να φτιάξει το λεωφορείο, απ’ το να ξοδέψει χρήματα σε τέτοιου τύπου επικοινωνία».
Ο Τάσος Αλιφέρης αγκαλιάζει το νεογέννητο εγγόνι του. Αυτή θα ‘ναι η τελευταία τους συνάντηση, καθώς λίγο καιρό αργότερα θα φύγει από τη ζωή.
Η Τήλος βρέθηκε για τα καλά στο επίκεντρο της εγχώριας ειδησεογραφίας το καλοκαίρι του 2008 – ήταν η εποχή που ο Τάσος Αλιφέρης προχωρά σε μια εξόχως προοδευτική κίνηση. Στη σύναψη πολιτικού γάμου μεταξύ δύο ομόφυλων ζευγαριών, εκμεταλλευόμενος την απουσία διευκρίνισης του φύλου των μελλονύμφων στον Αστικό Κώδικα για έναν πολιτικό γάμο. Μια κίνηση που ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων, με τον τότε υπουργό Δικαιοσύνης, Σωτήρη Χατζηγάκη, να χαρακτηρίζει τους γάμους ανυπόστατους, προβαίνοντας στην ακύρωσή τους, σε συνεργασία με τους εισαγγελείς Πλημμελειοδικών Ρόδου και Αρείου Πάγου. «Με πήρε αναστατωμένος τηλέφωνο το βράδυ», λέει σήμερα ο Σπύρος. «Είχε εκνευριστεί διότι υπήρχε μια τάση εκμετάλλευσης από κάποιους άλλους δήμους προς ομόφυλα ζευγάρια που ήθελαν συνάψουν πολιτικό γάμο. Τους έλεγαν “Nαι, ελάτε θα το κάνουμε”, κι ενώ εκείνοι οργανώνονταν, στο τέλος έκαναν πίσω με θλιβερές δικαιολογίες. “Σπύρο, θα το κάνουμε εμείς εδώ, στο νησί. Είσαι μέσα;”, με ρώτησε. Απάντησα ναι χωρίς καν να το σκεφτώ.
«Κάποιοι δεν του συγχώρεσαν ποτέ αυτήν την κίνηση. Έφτασαν στο σημείο να λένε πως τον καταράστηκε ο μητροπολίτης, για αυτό έπαθε καρκίνο στη γλώσσα»
Λίγες μέρες αργότερα το ανακοίνωσε και έγινε ο κακός χαμός. Είχε κλείσει το τηλέφωνό του για να μην τον παίρνουν και τον πιέζουν – ήταν αποφασισμένος να το κάνει. Θυμάμαι, πήρε κάποια στιγμή εμένα ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, κ. Γ. Σανιδάς, για να τον βρει. Του τον έδωσα και απειλούσε θεούς και δαίμονες, του ‘λεγε πως αυτό που κάνει είναι παράβαση καθήκοντος και θα τον παύσει από δήμαρχο, όμως ο πατέρας μου δεν λογάριαζε τίποτα. “Βρες μου έναν νόμο να το απαγορεύει και δεν θα το κάνω”, του απαντούσε. Στο μεταξύ, τα δελτία ειδήσεων είχαν πάρει φωτιά, όλοι περίμεναν να δουν τι θα συμβεί. Δημοσιογράφοι έρχονταν όπως-όπως για να καλύψουν το γεγονός, με ελικόπτερα, πλοία. Ο πατέρας μου, για να αποφύγει όλη αυτήν τη βαβούρα, αποφάσισε να υπογραφεί η διοικητική πράξη στις επτά η ώρα, όποτε μας έστειλε για καραούλι στις πόρτες του δημαρχείου από τις έξι. Ήρθαν τα δύο ζευγάρια -δυο άνδρες, δυο γυναίκες- κι εμείς οι υπόλοιποι ήμασταν μάρτυρες. Ήταν εξόχως συγκινητική στιγμή. Ο πατέρας μου, θυμάμαι, είπε λίγα λόγια, σαν άδειασμα ψυχής. “Απαιτούμε να είστε ευτυχισμένοι”, ψέλλισε κάποια στιγμή. Βέβαια, κάποιοι δεν του συγχώρεσαν ποτέ αυτήν την κίνηση. Έφτασαν στο σημείο να λένε πως τον καταράστηκε ο μητροπολίτης, για αυτό έπαθε καρκίνο στη γλώσσα. Απίθανα πράγματα. Πολεμήθηκε έντονα σε όλη του τη ζωή, σε κάθε του βήμα. Ακόμα και από τον χώρο που προερχόταν, το ΠΑΣΟΚ».
Η ιστορική ομιλία και το μήνυμα του δημάρχου, Τάσου Αλιφέρη, στα δύο ομόφυλα ζευγάρια.
Λίγο προτού ολοκληρώσουμε την κουβέντα με τον Σπύρο, περνά από το τραπέζι η νυν δήμαρχος της Τήλου, Μαρία Καμμά, μια ιδιαιτέρως δυναμική και δραστήρια γυναίκα. Ο Σπύρος, της λέει πως «έχουμε πιάσει κουβέντα για τον Τάσο». Στρέφεται προς την πλευρά μου και μου λέει: «Μέχρι να έρθει ο Τάσος στο νησί, αισθανόμασταν μειονεκτικά, σαν τα παιδιά ενός κατώτερου θεού, αποκομμένοι από τις εξελίξεις, ξεχασμένοι. Αυτός ο άνθρωπος μας έκανε να δούμε το νησί μέσα από τα δικά του μάτια, να το αγαπήσουμε ξανά, να διεκδικήσουμε καλύτερες μέρες. Η κληρονομιά του είναι ανεκτίμητη».
Ο Τάσος Αλιφέρης απεβίωσε στις 5 Μαρτίου του 2012, σε ηλικία 61 ετών. Έζησε με αξιοπρέπεια σε μια εποχή ανοικονόμητων υποσχέσεων, πολιτικού κυνισμού, τηλεοπτικής φλυαρίας και κοστουμαρισμένων τενεκέδων που λαφυραγωγούν αναιδώς τη δημόσια ζωή – εκείνος επέλεξε να απομονωθεί στο νησί του και να κυνηγήσει μια ουτοπία. Έχασε, κέρδισε; Το μέλλον θα το δείξει. Το σίγουρο είναι πως ανήκε σε εκείνους τους πολιτικούς άνδρες που δεν ενδιαφέρονται για τις επόμενες εκλογές, αλλά για τις επόμενες γενιές.
Ο Ιάπωνας τεχνίτης Νοbuo Okano δίνει ζωή σε παλιά βιβλία! Μαγικό; Ο τρόπος που τα επαναφέρει στην αρχική τους μορφή σίγουρα είναι! Παρακάτω θα δείτε το πώς επαναφέρει ένα λεξικό 1.000 σελίδων στην αρχική του μορφή.
Το συγκεκριμένο βιβλίο είναι ιστορικής σημασίας για τον Okano καθώς το είχε από τα χρόνια του σχολείου και με αυτόν τον τρόπο το «επαναφέρει στη ζωή» έτσι ώστε να μπορέσει να το δώσει στην κόρη του που τώρα μπαίνει στο κολέγιο.
Σχολαστική μεν, μεγάλης σημασίας δε η δουλειά του Okano που μας κάνει να πιστεύουμε πως κάποια στιγμή η μέθοδος αυτή θα αρχίσει να εφαρμόζετε πιο συχνά. Η χαρά της κόρης του στο τέλος του βίντεο;
Θα ήταν υπέροχα εάν όλοι μπορούσαμε να επισκεφτούμε το φυσικό καταφύγιο στο Κρονότσκι και να θαυμάσουμε την άγρια φύση του.
Ο Ρώσος φωτογράφος Ίγκορ Σπιλενόκ από μικρή ηλικία, δεν μπορούσε να αποδεχθεί την βάρβαρη συμπεριφορά των ανθρώπων προς τα ζώα. Μαζί με την κάμερα και τους συνεργάτες του, άρχισε να κάνει μια τεράστια προσπάθεια για τη διατήρηση και την προστασία της άγριας ζωής στην Ρωσία και έχει ήδη καταφέρει πάρα πολλά. Πριν από μερικά χρόνια ανακάλυψε το φυσικό καταφύγιο του Κρονότσκι, το οποίο έγιναν για αυτόν ένα δεύτερο σπίτι. Ο Ίγκορ ονειρεύεται να μεταφέρει στους ανθρώπους την ομορφιά αυτών των προστατευόμενων περιοχών για να καταλάβουν την ευθύνη που φέρουν οι πράξεις τους.
Μαζέψαμε για εσάς τις πιο εντυπωσιακές φωτογραφίες του Ιγκόρ Σπίλενόκ που αποδεικνύουν πόσο πανέμορφη είναι η άγρια φύση και πόσο σημαντικό είναι να διατηρηθεί ανέπαφη.
Πρωινό ξύπνημα
Αρκούδα μέσα στην ομίχλη
Τα παιχνίδια στην φύση
Νεοσσοί αετού
Η μελλοντικοί αφέντες της τάιγκας
Κάστορας
Κάτι σκέφτεται
Γλάροι που ακολουθούν την αρκούδα που ψάχνει τροφή
Μπορεί να έχει φτάσει τα ογδόντα της χρόνια, αλλά η συνταξιοδότηση είναι το τελευταίο πράγμα που περνά από το μυαλό της.
Η Bette Nash εργάζεται ως αεροσυνοδός εδώ και σχεδόν εξήντα χρόνια, στην ίδια αεροπορική εταιρεία.
Δεν έχει καμία πρόθεση να βάλει τέλος στην καριέρα της στον αέρα.
Έπιασε δουλειά στην Eastern Airlines, νυν American Airlines, σε ηλικία 21 ετών, επί προεδρίας Αϊζενχάουερ, όταν τα εισιτήρια κόστιζαν 12 δολάρια και δεν χρειάζονταν να κάνεις κράτηση εισιτηρίου, υπενθυμίζει η Daily Mail.
«Οι αγαπημένες μου ιστορίες είναι όλες με περιστατικά στα οποία βοήθησα τους πελάτες μας και νιώθω πως η δουλειά μου μου δίνει την ευκαιρία να τους φροντίζω» δηλώνει η Nash στη Daily Mail.
Κάποιοι από τους ταξιδιώτες στο καθημερινό δρομολόγιο που κάνει από το Washington National στο Boston Logan είναι πια παλιοί της φίλοι και τους καλωσορίζει με μια αγκαλιά.
«Αγαπώ όλους τους τακτικούς μας πελάτες και μου αρέσει πολύ να συναντώ νέους. Απολαμβάνω όλες τις αμέτρητες συναντήσεις με τους επιβάτες» προσθέτει.
Η 80χρονη ξεκίνησε την καριέρα της τον Νοέμβριο του 1957. Της άρεσε πολύ το στάτους που είχε τότε η δουλειά αυτή και το να πετά.
«Με γοήτευε η απόλαυση του ταξιδιού και η ευκαιρία να συναντώ τόσο κόσμο» τονίζει.
Όταν πρωτοάρχισε να δουλεύει, τα αεροπλάνα ήταν πολυτέλεια- περίπου όσο και οι διακοπές.
Η 80χρονη νιώθει ευλογημένη, πρώτα από όλα για την καλή της υγεία. «Είχα μια υπέροχη καριέρα που μου χάρισε την ευελιξία για να ισορροπώ την προσωπική μου ζωή» εξηγεί η ίδια, μητέρα ενός παιδιού με αναπηρία.
«Η δουλειά μου χωρά και την ανάγκη μου να φροντίζω τον γιο μου. Ήταν μια τέλεια καριέρα».
Δείτε το βίντεο
Έχοντας δει από πολύ κοντά όλες τις εξελίξεις στην αεροπορική βιομηχανία, θεωρεί πως η πιο σοκαριστική ήταν αυτή της τεχνολογίας.
Όσο είναι υγιής, καταλήγει, θα συνεχίσει να δουλεύει. «Γιατί όχι; Διασκεδάζω ακόμα με τη δουλειά μου. Ετοιμάζομαι για το Αδαμάντινο Ιωβηλαίο μου, όπως η Βασίλισσα Ελισάβετ».