Ίσως να φοβίζει λίγο η λέξη. Ακούγεται περίπλοκη ως έννοια, μπορεί και λίγο να μας μπερδεύει. Ενδέχεται η εφαρμογή της στην καθημερινότητά μας να απαιτεί θεαματική υπέρβαση των παραμέτρων που συγκροτούν την ύπαρξή μας; Μας προτρέπει να γίνουμε εξαιρετικά καλοί, άψογοι, άσπιλοι; Τίποτα από όλα αυτά.

Η ενσυναίσθηση μας καλεί σε μια μικρή προσπάθεια, ώστε να μπορέσουμε να μπούμε στη θέση του άλλου χωρίς να χάσουμε την ακεραιότητα της δικής μας ύπαρξης. Η ενσυναίσθηση μας παρακινεί να κάνουμε ένα μικρό βήμα, με τεράστια όμως επίδραση στις διαπροσωπικές επαφές μας.

Ενσυναίσθηση είναι η συναισθηματική ταύτιση με ένα άλλο άτομο. Η αναγνώριση και η κατανόηση της θέσης, του συναισθήματος, των σκέψεων ή της κατάστασης κάποιου άλλου. Ένα άτομο που χρησιμοποιεί την ενσυναίσθηση μπορεί να αναγνωρίσει, να αντιληφθεί και να αισθανθεί αυτό που αισθάνεται ένα άλλο άτομο. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να βάλει τον εαυτό του στη θέση του άλλου, να κατανοήσει τη συμπεριφορά του και να αναγνωρίσει τα κίνητρά της. Να δει δηλαδή τον κόσμο μέσα από τα μάτια του. Πρόκειται, εν ολίγοις, για ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο επικοινωνίας. Για μια ικανότητα που, αν και όλοι διαθέτουμε, την αγνοούμε. Γι’ αυτό και παραμένει αναξιοποίητη.

Εργαλείο της επιστήμης
Ακούγοντας με ενσυναίσθηση, ο ακροατής λέει στον συνομιλητή του “Καταλαβαίνω το πρόβλημά σας και πώς αισθάνεστε γι’ αυτό, με ενδιαφέρει αυτό που λέτε και δεν σας κρίνω”.

Η ενσυναίσθηση αρχικά αναπτύχθηκε ως εργαλείο της Ψυχοθεραπείας. Σύντομα όμως οι δυνατότητές της αναγνωρίστηκαν σε όλες τις μορφές των διαπροσωπικών σχέσεων, σε κάθε κατάσταση στην οποία ένας άνθρωπος προσπαθεί να καταλάβει αυτόν που βρίσκεται απέναντί του.

Η έννοια της ενσυναίσθησης αρχίζει με την αντίληψη των συναισθημάτων των άλλων. Θα ήταν πιο εύκολο να αντιληφθούμε τα συναισθήματα των άλλων αν εκείνοι απλά μας τα έλεγαν, αν βέβαια τα γνώριζαν. Επειδή όμως οι περισσότεροι άνθρωποι δεν το κάνουν, πρέπει εμείς να τους ρωτήσουμε, να καταλάβουμε τα υπονοούμενά τους, να μαντέψουμε και να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τη μη λεκτική επικοινωνία τους. Οι εκφραστικοί άνθρωποι γίνονται κατανοητοί πιο εύκολα, επειδή τα μάτια και οι εκφράσεις του προσώπου τους μας βοηθούν να καταλάβουμε πώς αισθάνονται.

Πλεονεκτήματα
Η ενσυναίσθηση φέρνει τους ανθρώπους κοντά, τους βοηθά να καταλάβουν ο ένας τον άλλον. Με αυτό τον τρόπο αναπτύσσεται αμοιβαίος σεβασμός. Όταν κάποιος ακούει με ενσυναίσθηση δεν ακούει απλά το συνομιλητή του. Κάνει κάτι περισσότερο: αντιδρά σε αυτόν με τρόπο με τον οποίο αναπτύσσει αμοιβαία κατανόηση και εμπιστοσύνη. Μπορεί έτσι να αντιληφθεί και να ερμηνεύσει το μήνυμα του συνομιλητή του, δίνοντας συνάμα την πιο κατάλληλη απάντηση. Η απάντηση αυτή μπορεί να αποτελέσει βασικό στοιχείο της επικοινωνίας.

Ενεργοποίηση
Ακούγοντας με ενσυναίσθηση, ο ακροατής λέει στο συνομιλητή του «Καταλαβαίνω το πρόβλημά σας και πώς αισθάνεστε γι’ αυτό, με ενδιαφέρει αυτό που λέτε και δεν σας κρίνω». Ο ακροατής μεταφέρει αυτό το μήνυμα μέσω λεκτικής αλλά και μη λεκτικής επικοινωνίας. Με αυτό τον τρόπο ο ακροατής ενθαρρύνει το συνομιλητή του να εκφραστεί ελεύθερα, χωρίς να φοβάται ότι εκείνος θα τον διακόψει, θα τον κρίνει ή θα του υποδείξει τι να κάνει. Δεν είναι ούτε απαραίτητο αλλά, και σε μερικές περιπτώσεις, ούτε και επιθυμητό ο ακροατής να συμφωνεί με το συνομιλητή του. Είναι αρκετό να μεταφερθεί στο συνομιλητή το μήνυμα «Σας καταλαβαίνω και θέλω να σας βοηθήσω να βρείτε λύση στο πρόβλημά σας». Η πρακτική χρήση μιας τόσο σύνθετης έννοιας απαιτεί την ανάλυσή της στα πιο απλά στοιχεία της.

Για να είναι κάποιος καλός ακροατής, πρέπει να αφήνει το συνομιλητή του να καθοδηγεί τη συζήτηση. Να τον ακούει με προσοχή και να μην τον διακόπτει, προσφέροντας παράλληλα λεκτικές και μη λεκτικές ενδείξεις ότι τον παρακολουθεί.

Ο ακροατής πρέπει πρώτα να εντοπίσει τη συναισθηματική κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο συνομιλητής του. Στη συνέχεια, χρειάζεται να παρατηρεί προσεκτικά τις μικρές αλλαγές της συμπεριφοράς του. Οι πιο προφανείς βρίσκονται στην έκφραση του προσώπου. Όσον αφορά στη λεκτική επικοινωνία, η συναισθηματική κατάσταση φαίνεται όχι μόνο από το περιεχόμενο των λόγων αλλά και από την ένταση της φωνής και τη χρήση συγκεκριμένων λέξεων, ιδίως εκείνων που είναι φορτισμένες συναισθηματικά.

Οι πολλές ερωτήσεις από την πλευρά του ακροατή δεν βοηθούν, καθώς ελλοχεύει ο κίνδυνος η συμπεριφορά αυτή να εκληφθεί σαν ανάκριση από το συνομιλητή του. Οι τυποποιημένες φράσεις επίσης, όπως «δεν πειράζει» ή «όλα θα περάσουν», δεν προάγουν την επικοινωνία. Τελείως άχρηστες επίσης είναι οι αυτοαναφορικές περιγραφές όπως «θυμάμαι που αυτό συνέβη και σ’ εμένα» ή «κάτι παρόμοιο έχει συμβεί σε ένα συγγενή μου», καθώς και η αλλαγή του θέματος.

Για να μην πνιγεί από το συναίσθημα του συνομιλητή του, ο ακροατής πρέπει να απομακρύνεται περιοδικά από το συναισθηματικό επίπεδο της επικοινωνίας. Σαν να μπαίνει μέσα στο νερό, να δοκιμάζει τη θερμοκρασία και μετά να βγαίνει έξω για να μπορέσει να σκεφτεί λογικά. Όλοι χρειαζόμαστε το χρόνο μας. Ο ακροατής μας, εν προκειμένω, οφείλει λίγο χρόνο στον εαυτό του, για να φανταστεί πώς αισθάνεται ο συνομιλητής του.

Είναι χρήσιμο να μεταφέρει ο ακροατής στο συνομιλητή του τα μηνύματα που παίρνει από αυτόν. Πρέπει να αναγνωρίσει τα ισχυρά συναισθήματα που αντιλαμβάνεται, όπως φόβο, θυμό, πένθος, απογοήτευση. Στη συνέχεια, πρέπει να τα μεταφέρει στο συνομιλητή του με ανοιχτές φράσεις όπως «φαντάζομαι ότι είστε…» ή «μου ακούγεται ότι έχετε θυμώσει για…».

Με αυτό τον τρόπο μπορεί να βεβαιωθεί ότι δεν έχει παρερμηνεύσει τα μηνύματα που πήρε και παράλληλα εμπνέει εμπιστοσύνη στο συνομιλητή του ως προς το γεγονός ότι έχει γίνει κατανοητός και ότι ο ίδιος (ο ακροατής) καταβάλλει ειλικρινή προσπάθεια να τον κα τανοήσει. Αυτό αυξάνει την εμπιστοσύνη του συνομιλητή προς τον ακροατή του.

Στη συνέχεια, ο ακροατής μπορεί να εξηγήσει το λόγο που δημιουργήθηκε αυτό το συναίσθημα, όπως «αισθάνεστε έτσι επειδή πιστεύετε ότι σας φέρθηκαν χωρίς σεβασμό». Διαπίστωση που δεν συνεπάγεται αναγκαστικά συμφωνία με το συμπέρασμα του συνομιλητή του. Σε αυτό το στάδιο ο ακροατής πρέπει να αποφύγει με κάθε τρόπο να κρίνει το συνομιλητή του. Αν το πιστεύει, μπορεί να προσφέρει την υποστήριξη και τη συνεργασία του.

Οι νευροεπιστήμονες και οι εξελικτικοί ψυχολόγοι υιοθέτησαν την έννοια ”empathy”, η οποία στα ελληνικά αποδίδεται ως ”ενσυναίσθηση”.

Η ενσυναίσθηση παρέχει την ικανή και αναγκαία συνθήκη για:

Δημιουργία εμπιστοσύνης και σεβασμού
Έκφραση συναισθημάτων
Μείωση της έντασης
Εμφάνιση πληροφοριών
Δημιουργία ασφαλούς περιβάλλοντος, που ευνοεί την επίλυση προβλημάτων
Ανάπτυξη της ανεκτικότητας στο διαφορετικό, στις απόψεις των άλλων, έστω κι αν δεν συμπίπτουν με τις δικές μας

Τι δεν είναι η ενσυναίσθηση
Αν και είναι παρεμφερής, η έννοια «συμπάσχω» δεν είναι συνώνυμη της ενσυναίσθησης. Ένα άτομο μπορεί να συμπάσχει βιώνοντας, για παράδειγμα, τον ψυχικό πόνο του άλλου, αλλά μπορεί κάλλιστα να μην αντιλαμβάνεται τα συναισθήματα που προκαλούν αυτόν τον πόνο ή απορρέουν από αυτόν. Αντίθετα, ένα άτομο που διακρίνεται για την ενσυναίσθησή του μπορεί πιο εύκολα και να συμπάσχει την ίδια στιγμή, βιώνοντας όχι μόνο τα συναισθήματα αλλά και την ψυχική οδύνη που σχετίζεται με αυτά.

Η ενσυναίσθηση δεν είναι έκφραση καλοσύνης. Μπορεί κάποιος να δείχνει γενικά καλοσύνη προς τους άλλους, χωρίς όμως να κάνει την προσπάθεια να καταλάβει τα συναισθήματά τους. Η ενσυναίσθηση μπορεί να μας βοηθήσει να αιτιολογήσουμε όχι όμως και να δικαιολογήσουμε τις πράξεις των άλλων. Προσπαθώντας να βιώσουμε τα συναισθήματα του άλλου μπορούμε να καταλάβουμε πώς οδηγήθηκε σε συγκεκριμένες πράξεις. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι πρέπει να συμφωνήσουμε με αυτές τις πράξεις.

Ας υποθέσουμε ότι βλέπουμε έναν άπορο να κάνει μια βίαιη πράξη για να μπορέσει να τραφεί. Μπορούμε να βιώσουμε την απελπισία του και, κατ’ επέκταση, να καταλάβουμε τα κίνητρά του, αυτό όμως δεν μας εμποδίζει να σκεφτούμε ότι αυτό το άτομο θα μπορούσε να εξετάσει και άλλες, όχι βίαιες, εναλλακτικές λύσεις.

Στην καθημερινή ζωή μας

Ψυχοθεραπεία
Αν και υφίστατο ως φιλοσοφική έννοια, η ενσυναίσθηση αναπτύχθηκε παράλληλα με την επιστήμη της Ψυχοθεραπείας. Σημαντική προσφορά στην κατανόησή της παρείχαν οι H. Kohut, C. Rogers και D. Fairbairn.

Ο H. Kohut ήταν ο πρώτος ψυχοθεραπευτής που εντόπισε τη σημασία της ενσυναίσθησης. Ο C. Rogers περιέγραψε την ενσυναίσθηση ως «την ικανότητα του θεραπευτή να καταλαβαίνει το εσωτερικό πλαίσιο αναφοράς του πελάτη με ακρίβεια και με τα συναισθηματικά και νοητικά στοιχεία που εμπεριέχονται σαν να ήταν ο θεραπευτής το ίδιο το άτομο, αλλά χωρίς ταυτόχρονα αυτός να χάνει την ιδιότητα του». Άλλοι θεραπευτές περιέγραψαν αυτή τη διαδικασία ως μια συνεχή νοητική μετακίνηση του θεραπευτή από τη θέση του σε εκείνη του πελάτη του μέσα σε δευτερόλεπτα. Σε αυτή την περίπτωση ο θεραπευτής δεν παρέχει τις υπηρεσίες του, αλλά είναι μόνο ένας άνθρωπος που συμπάσχει με τον πελάτη του, χωρίς να μπορεί να τον βοηθήσει.

Ο C. Rogers ήταν επίσης ο πρώτος θεραπευτής που εισήγαγε το θεραπευτικό εργαλείο «σαν να», περιγράφοντας ότι ο θεραπευτής πρέπει να βιώσει τα συναισθήματα του πελάτη του «σαν να» ήταν δικά του, διατηρώντας ταυτόχρονα απόσταση από αυτά.

Η ενσυναίσθηση δεν είναι μια απλή αντανάκλαση των λεγομένων του πελάτη κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Απαιτεί συνεχή προσπάθεια από την πλευρά του θεραπευτή στη διαδικασία κατανόησης και βίωσης των συναισθημάτων που συνοδεύουν το υλικό που φέρνει ο πελάτης στη θεραπεία. Πολύ συχνά αυτά τα συναισθήματα δεν έχουν γίνει αντιληπτά σε συνειδητό επίπεδο από τον θεραπευόμενο. Αποτελεί λοιπόν αποστολή του θεραπευτή να τα εντοπίσει και να τα φέρει στην επιφάνεια.

Ιατρική
Στην Ιατρική η σχέση του γιατρού με τον ασθενή του βελτιώνει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Επιτρέπει στον ασθενή να αισθανθεί ότι έχει γίνει κατανοητός, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η εμπιστοσύνη του προς το γιατρό του. Αυτό οδηγεί σε καλύτερη συνεργασία και υπακοή στο θεραπευτικό σχήμα. Ο γιατρός που λειτουργεί με ενσυναίσθηση καταλαβαίνει καλύτερα τον ασθενή του, κάνει τις κατάλληλες ερωτήσεις και μπορεί να πάρει πληρέστερο ιστορικό. Πολλές ιατρικές σχολές στις ΗΠΑ, όπως αυτή του Πανεπιστημίου του Κολοράντο, έχουν προσθέσει στο πρόγραμμα των σπουδών τους σεμινάρια στα οποία διδάσκουν την επικοινωνία με ενσυναίσθηση.

Εκπαίδευση
Στην εκπαίδευση βελτιώνει τη σχέση δασκάλου – μαθητή, με αποτέλεσμα καλύτερες συνθήκες μάθησης. Καταλαβαίνοντας τα συναισθήματα του μαθητή του, ο δάσκαλος μπορεί να τον πλησιάσει καλύτερα, μεταδίδοντάς του γνώση και πετυχαίνοντας μεγαλύτερη συνεργασία μαζί του.

Επικοινωνία & επιχειρήσεις
Οι περισσότεροι ειδικοί στο χώρο της επικοινωνίας και των επιχειρήσεων τονίζουν τη σημασία της ενσυναίσθησης στην κατανόηση της θέσης και των συναισθημάτων των ανθρώπων γύρω τους. Τονίζουν ότι η στιγμιαία απομάκρυνση από τα δικά μας συναισθήματα αποτελεί προϋπόθεση για τη δημιουργία δημιουργικών σχέσεων.

Στο βιβλίο του Προγραμματισμένοι να Νοιάζονται (Wired to Care), ο Dev Patnaik υποστηρίζει ότι η έλλειψη ενσυναίσθησης στις μεγάλες επιχειρήσεις συνιστά μείζον ελάττωμα. Όπως υπογραμμίζει, λόγω έλλειψης ενσυναίσθησης τα υψηλόβαθμα στελέχη παίρνουν αποφάσεις που ουσιαστικά βασίζονται στη διαίσθησή τους. Αυτό συμβαίνει επειδή τα συγκεκριμένα στελέχη στηρίζονται μόνο σε ποσοτικές και όχι σε ποιοτικές έρευνες αγοράς, που δείχνουν καλύτερα αυτό που επιθυμεί η πιθανή πελατεία τους.

Ο Patnaik παρουσιάζει ως παραδείγματα επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν την ενσυναίσθηση στη χάραξη της στρατηγικής τους τη Nike, τη Harley-Davidson και την IBM. Υποστηρίζει ότι αυτές οι συγκεκριμένες, σε αντίθεση με τους ανταγωνιστές τους, εντοπίζουν τις ευκαιρίες πιο εύκολα και προσαρμόζονται πιο γρήγορα σε καινούριες συνθήκες.

Ρυζόγαλο: θέλετε να κάνετε ένα ευχάριστο γλυκό ψυγείου, το οποίο είναι ιδανικό για την εποχή; Δηλαδή, ένα γλυκό, το οποίο δεν είναι της κατάψυξης για να μας πονέσει ο λαιμός, αλλά είναι ψυγείου για να μας δροσίσει.

Σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να κάνετε ρυζόγαλο, το οποίο είναι πολύ νίοστιμο.

Ρυζόγαλο – Συνταγή για γλυκό: Ακολουθούν τα υλικά της συνταγής, καθώς και οδηγίες για την
εκτέλεσή της

Συνταγή για γλυκό: Υλικά συνταγής

– 3/4 κούπα τσαγιού γλασέ

– 2 κούπες νερό

– 1/4 κουταλάκι αλάτι

– 1 λίτρο γάλα

– 1 φακελάκι ολόκληρο άνθος αραβοσίτου βανίλια

– 1 μασουράκι βανίλια

– 7 κουταλιές σούπας ζάχαρη (δοκιμάστε και ανάλογα πόσο γλυκιά την θέλετε)

– Κανέλα

Ρυζόγαλο – Συνταγή για γλυκό: Εκτέλεση συνταγής

– Ξεπλένουμε το ρύζι σε σουρωτήρι με νερό καλά.

– Βάζουμε σε κατσαρόλα το νερό, το αλάτι και το ρύζι και το βράζουμε για 10 λεπτά ανακατεύοντας τακτικά.

– Αμέσως μετά προσθέτουμε μέσα στην ίδια κατσαρόλα την ζάχαρη και το γάλα, κρατώντας μισό φλιτζάνι να διαλύσουμε το άνθος αραβοσίτου.

– Προσθέτουμε και την βανίλια και σε μέτρια θερμοκρασία ανακατεύουμε συνέχεια περίπου για 5 λεπτά.

– Προσθέτουμε και το γάλα με το αραιωμένο άνθος αραβοσίτου και συνεχίζουμε να ανακατεύουμε για 10-15 λεπτά το μείγμα θα πήξει ελαφρά

– Κατεβάστε από τη φωτιά και μοιράσετε το ρυζόγαλο σε 6 μπολάκια.

– Όταν κρυώσει ελαφρά, πασπαλίστε την επιφάνεια με λίγη κανέλα.

– Αφήστε το να κρυώσει εντελώς, σκεπάστε τα μπολάκια με πλαστική μεμβράνη και φυλάξτε τα στο ψυγείο.

* Προσοχή: Αν θέλουμε αντί για άνθος αραβοσίτου χρησιμοποιούμε κορν φλάουρ κι αντί για βανίλια λίγη κοπανισμένη μαστίχα. Όταν κρυώσει πήζει. Καλή Επιτυχία!

Δεκαετία του ’80: Τα παλιά χρόνια που έζησε εκείνη η γενιά δεν περιείχε κινητά, ίντερνετ, καπουτσίνο και άλλες ανέσεις της σύγχρονης εποχής. Κάθε στιγμή ήταν ξεχωριστή, πιο έντονη, πιο ρεαλιστική. Από τη ντίσκο, οι άνθρωποι πήγαιναν στην εργασία τους. Τότε, υπήρχαν δουλειές, ενώ η διασκέδαση κρατούσε μέχρι το πρωί. Όσοι τα έζησαν, σίγουρα τα θυμούνται…

Δεκαετία του ’80: Πλαστικό ποτηράκι

Τότε, πηγαίναμε σχολείο με το πλαστικό ποτηράκι και το ταπεράκι με το σαντουϊτς της μαμάς από φρέσκο ψωμί… τότε δεν ήταν διαδεδομένα τα ψωμιά του τοστ. Οι πίνακες ήταν πράσινοι και οι κιμωλίες χωρίς πλαστικοποίηση, ξέφτιζαν στα χέρια μας καθώς γράφαμε. Οι δάσκαλοι ήταν αυστηροί και τραβάγανε και κανένα αυτί… Το βράδυ μετά το διάβασμα, βλέπαμε τηλεόραση στα δύο μοναδικά (Συγχωρεμένα) κανάλια της ΕΡΤ, στην ασπρόμαυρη τηλεόραση με τα μεγάλα κουμπιά.

Αν θέλαμε να δούμε καμιά καινούργια ταινία πηγαίναμε στο σινεμά. Τους χειμώνες κάθε Κυριακή τρώγαμε όλοι μαζί και μετά πηγαίναμε στο λούνα-παρκ. Τα καλοκαίρια πηγαίναμε κάθε Κυριακή στη Βουλιαγμένη για μπάνιο, γιατί τότε οι παραλίες ήταν ελεύθερες για όλον τον κόσμο. Ύστερα, περιμέναμε τη στιγμή που θα φορτώναμε το παλιό FIAT για να πάμε διακοπές στο θείο ή στον παππού! Τριγυρνούσαμε με τα ποδήλατα και σκαρφαλώναμε στα δέντρα, πέφταμε και γδέρναμε τα γόνατα και τα χέρια μας, τότε… δεν υπήρχαν γιατρικά πολλά όπως τώρα, λίγο οινόπνευμα και υπομονή μέχρι να φύγει το τσούξιμο αρκούσαν.

Τα κορίτσια παίζανε με τη bibi-bo και τα αγόρια με τα palymobil. Σκαρφαλώναμε στους θερινούς κινηματογράφους, κρυφά, για να δούμε ακατάλληλες ταινίες και δε βγάζαμε τσιμουδιά! Μέναμε έξω μέχρι αργά. Οι γονείς μας αν ήθελαν να μας πουν οτι είναι ώρα να γυρίσουμε σπίτι, έβγαιναν στην εξώπορτα και φώναζαν όσο πιο δυνατά μπορούσαν!

Δεκαετία του ’80: Χωρίς κινητά

Τα όμορφα καλοκαιρινά βράδια, μετά από την κούραση του παιχνιδιού πέφταμε ξεροί στα ντιβάνια της αυλής της γιαγιάς και κοιμόμασταν κάτω από τον έναστρο ουρανό, με συντροφιά το παλιό μονοφωνικό ραδιόφωνο του μπαμπά. Το πρωί λιώναμε στη θάλασσα και μετά στο φαϊ! Τα Σάββατα πηγαίναμε με τους γονείς μας στις roller-disco και τρώγαμε θεϊκές τούμπες προσπαθώντας να το παίξουμε αντράκια.

Ύστερα, ορμούσαμε στα ηλεκτρονικά και στο pacman, τα φλιπεράκια και το teτris έπαιρναν φωτιά, ξεπαραδίαζοντας τα τελευταία δεκάδραχμα από το παντελόνι του μπαμπά… Κλέβαμε τα άσπρα σεντόνια της γιαγιάς και φτιάχναμε κουκλοθέατρο, μα η χαρά κράταγε μέχρι να μας πάρουν πρέφα και να μας πάρει και να μας σηκώσει!

Δεκαετία του ’80: Δουλειά

Πλέναμε το αυτοκίνητο του θείου για να τσεπώσουμε 500 δραχμές και να το χαλάσουμε σε παγωτά, κάρτες και μπρελόκ. Τότε δεν υπήρχαν kinder έκπληξη, ούτε κάρτες Vodafone, Cosmote ή Wind. Τότε, είχαμε επαφή με τους φίλους μας! Πηγαίναμε σπίτι τους και τους φωνάζαμε να κατέβουν για να παίξουμε. Τότε δεν υπήρχε Facebook, Twitter και Skype. Ό,τι θέλαμε το λέγαμε κατ’ιδίαν και σε ιδιάζουσες περιπτώσεις μέσω τηλεφώνου. Τότε δεν υπήρχε αναγνώριση αριθμού, ούτε ασύρματα τηλέφωνα. Λέγαμε οτι ήμασταν κάπου ενώ ήμασταν κάπου αλλού! Την κοπανάγαμε μέσα στα δάση και αν κάτι συνέβαινε δε θα μας έβρισκε κανείς… δεν υπήρχαν hot spot, wi-fi και iPad για να δηλώσουμε την παρουσία μας…

Τα μεγαλύτερα αγόρια, τσιλιμπουρδίζαν με τα κορίτσια κι εμείς χασκογελούσαμε απο τη γωνία μέχρι να μας πετάξουνε κορόμηλα και να τραπούμε σε φυγή! Τρέχαμε ξυπόλητοι στους χωματόδρομους με τα πετσετέ σορτσάκια και τα δίχτυνα μπλουζάκια. Τσακωνόμασταν με τα μεγαλύτερα ξαδέρφια, γιατί δε μας παίρνανε μαζί τους στη Dorian – Gray, και τη Barbarella… τότε δεν υπήρχε Youtube και η μοναδική ευκαιρία να ακούσουμε Sandra και italo disco, ήταν να κρυφτούμε στο πίσω μπαλκόνι που έβλεπε στη ντίσκο, ή να πλύνουμε τα αυτοκίνητα όλης της οικογένειας και μετά να τρέξουμε στο δισκοπωλείο της γειτονιάς.

Δεκαετία του ’80: Η απόλυτη μουσική

Χορεύαμε μέχρι να πέσουμε ξεροί και διαλύαμε τις κασσέτες από το παίξιμο. Τότε δεν υπήρχαν CD και Mp3. Η μουσική ακουγόταν από κάθε σπίτι, από κάθε γωνιά της πόλης ή του χωριού. Για να ακούσουμε Dance department – Paradise τρέχαμε σαν τρελοί στον μεγάλο αδερφό της καλύτερής μας φίλης και τον παρακαλούσαμε να μας αφήσει να ακούσουμε τους καινούργιους δίσκους του.

Η μοναδική μας σχέση με την τηλεόραση ήταν για να δούμε κάντυ-κάντυ, roadrunner, Bugs Bunny, Thundercats και Οδύσσεια, παρέα με ένα carnation. Τότε δεν υπήρχαν παιδικά με τεράστιους κακούς με κόκκινα μάτια και ανατριχιαστικές φωνές.

Δεκαετία του ’80: Μοναδικά ρούχα

Στο σχολείο ποδιά και έξω πολύχρωμα φουστανάκια με κορδελλίτσες, σαλοπέτες και σωλήνες παντελόνια. Ο μεγάλος αδερφός κυκλοφορούσε με μαύρες δίχτυνες μπλούζες με νεκροκεφαλές και η μεγάλη αδερφή με καuτά σορτσάκια. Η μεγάλη ξαδέρφη φορούσε λαμέ ολόσωμες φόρμες και τα μαλλιά της ήταν τόσο φουσκωμένα που φάνταζε πολύ τζαμάτο στα μάτια μας! Ο μπαμπάς φορούσε παντελόνια με ζώνες, μπλουζάκι lacoste και στην κωλότσεπη είχε πάντα ένα πακέτο τσιγάρα Κεράνης. Η μαμά φορούσε εμπριμέ φουστάνια στο σπίτι και πουκάμισα με τεράστιες βάτες έξω.

Δεκαετία του ’80: Νεαροί

Οι νέοι, τότε είχαν όνειρα, ιδανικά… Μπορεί να φόραγαν σκουλαρίκια και να οδηγούσαν XT μηχανές, αλλά είχαν όνειρα και ιδανικά. Έβλεπαν έναν νέο κόσμο και ήθελαν πολύ να τον πλάσουνε από την αρχή μετά από 7 ολόκληρα χρόνια καταπίεσης. Είχαν ενέργεια και ελπίδα. Οι μεγάλοι είχαν σκοτάδι… Τους ένοιαζε μόνο η τιμή της κόρης, η παντρειά και μια θεσούλα στο Δημόσιο για το παιδί τους. Τότε, όποιος νέος ή νέα, σύχναζε στις Ντίσκο ήταν αλήτης και κακός.. όποιος νέος ονειρευόταν ένα μέλλον μακριά από το Δημόσιο ήταν αναρχικός… Και οι μεγάλοι συνέχιζαν την κληρονομιά που 7 χρόνια καταπίεζε τους νέους για να μη νιώθουν, να μην έχουν ιδανικά.

Τότε, οι περισσότερες Ελληνικές ταινίες είχαν θέμα κοινωνικό. Ναρκωτικά, εγκληματικότητα… γιατί παρ’όλο που η ζωή ήταν αλλιώς, νέες παγίδες έριχναν τους νέους στο περιθώριο… το γιατί ίσως το ξέρετε καλύτερα εσείς που τότε ήσανσταν νέοι… εμείς που ήμασταν παιδιά.. μέσα από τα μάτια μας φάνταζε γκραν-γκινόλ, η τσιρίδα της μαμάς και το χτύπημα του χεριού του μπαμπά στο τραπέζι, γιατί ο μεγάλος αδερφός πήρε μηχανή και η μεγάλη αδερφή βγήκε ραντεβού!

Δεκαετία του ’80: Παππούς και γιαγιά

Η γιαγιά και ο παππούς έκαναν κήρυγμα για την είσοδο της Ελλάδας στην ΕΟΚ και το πόσο πιο καλά θα είναι για εμάς. Εμείς τα παιδιά δεν καταλαβαίναμε πολλά, αλλά ο μεγάλος αδερφός κουνούσε το κεφάλι σαν κάτι να ήξερε παραπάνω.

Τα απογεύματα, η γιαγιά κι ο παππούς μας πήγαιναν στην παιδική χαρά και όσο εμείς παίζαμε, εκείνοι κάνανε πηγαδάκια με άλλες γιαγιάδες και παππούδες αναπολώντας τις ωραίες στιγμές της εποχής τους. Το βράδυ μας κυνηγούσανε στις γειτονιές και φωνάζανε να κατέβουμε από τα δέντρα και να μη φάμε άλλα κορόμηλα μη μας πιάσει η κοιλιά μας! Όταν σπάγαμε τα κεφάλια μας και πέφταμε από τα ποδήλατα μας έβαζαν τσιρώτα, τότε τα μοντέρνα αδιάβροχα χαντζαπλάστ… δεν υπήρχαν.

Το πρωί, μας έφτιαχναν ψωμί με μερέντα και γάλα από την κατσίκα. Τα βράδια μας σκέπαζαν με τα ναϋλον λουλουδάτα σεντόνια και μας χαϊδευαν τα μαλλιά μέχρι να μας πάρει ο ύπνος… Το χειμώνα μας μάθαιναν πολλαπλασιασμό και γραμματική. Μας έπαιρναν από το σχολείο και όταν γυρνούσαμε σπίτι βρίσκαμε ένα ζεστό πιάτο φαϊ.

Δεκαετία του ’80: Μπαμπάς και μαμά

Η μαμά συνήθως δε δούλευε. Ο μπαμπάς δούλευε σα σκυλί και έκανε ό,τι μπορούσε για εμάς. Ήταν αυστηρός και απόλυτος. Δε μας άφηνε να πηγαίνουμε στη ντίσκο και φώναζε αν δεν είχαμε καλούς βαθμούς ή αν δε θέλαμε να γίνουμε γιατροί ή δημόσιιοι υπάλληλοι. Τρέμαμε μη μας πιάσει σε καμιά γωνία με το αμόρε και αλλάζαμε δρόμο μετά την κοπάνα να μη μας τσακώσει! Η μαμά ήταν νοικοκυρά και καμμιά φορά υποταγμένη. Έλεγε ναι σε ό,τι επέβαλε ο μπαμπάς, ακόμα κι αν ήταν άδικο και απόλυτο.

Οι γονείς μας τότε, προσπαθούσαν να μας προστατεύσουνε από το κακό. Μας διηγούνταν ιστορίες για το Πολυτεχενείο και τη δράση τους! Αλλά όταν εμείς επαναστατούσαμε μας συμβούλευαν να κοιτάμε το συμφέρον μας και όχι το συμφέρον του συνόλου. Εκθίαζαν τη γενιά τους για τα ιδανικά και τις ιδέες του, αλλά όταν εμείς είχαμε λίγα από αυτά μας έλεγαν αναρχικούς και πανκ.

Δεκαετία του ’80: Ωραία χρόνια

Τότε, ζούσαμε κάθε στιγμή.. Πέφταμε, χτυπούσαμε και ξανασηκωνόμασταν. Μαθαίναμε γράμματα και οι δάσκαλοι μας τραβούσαν τα αυτιά. Παίζαμε μέχρι αργά και κλέβαμε φρούτα από τα δέντρα. Μεγαλώναμε με μουσική που δεν θα ξαναυπάρξει ποτέ… κάναμε κόντρες με τις μηχανές και καπνίζαμε Κεράνης.

Πηγαίναμε σινεμα, πίναμε φραπέ και παίζαμε με τους φίλους μας κάθε μέρα. Μεγαλώναμε σε έναν κόσμο όμορφο με πολλές δυσκολίες και είχαμε ιδανικά για ένα καλύτερο μέλλον. Παλεύαμε να ξεπεράσουμε το χαρτί των πολιτικών φρονημάτων, τις σκουριασμένες ιδέες των μεγάλων που μας έφεραν ως εδώ και τη λανθασμένη έννοια της αναρχίας. Αγαπούσαμε αληθινά και παρ’όλες τις δυσκολίες.. ζούσαμε, αναπνέαμε και ρουφούσαμε τη ζωή.

Γιατί τότε.. δεν υπήρχε κινητό, Facebook και Youtube. Υπήρχε η ανθρώπινη επαφή, η φιλία και η τελευταία γενιά με ιδανικά, που εξαϋλώθηκε μέσα στο πέρασμα του χρόνου.

Η αφορμή ήταν ο διάσημος ελληνοαμερικανός σκηνοθέτης Αλεξάντερ Πέιν, που σε πρόσφατη συνέντευξή του στην Καθημερινή, αφού είπε πόσο υπερήφανος είναι για την καταγωγή του και τη νέα υπηκοότητά του, δήλωσε:

“Ομως, δεν καταλαβαίνω κάτι για τους Ελληνες. Πώς μπορούν και τρώνε τα χταπόδια;” Αυτό είπε. Και συμπλήρωσε διευκρινίζοντας: “Η γεύση τους είναι φανταστική, αλλά πρόκειται για κάποια από τα πιο χαρισματικά πλάσματα της φύσης, με νοημοσύνη και χάρη. Οπότε, δεν με νοιάζει πού θα με πάτε για φαΐ, αρκεί το μενού να μην έχει χταπόδι”.

Ακολούθησε ένα άρθρο, επίσης στην Καθημερινή, του Θεοδωρή Γεωργακόπουλου. Editorial Director της διαΝΕΟσις, που έγραψε ότι και εκείνος έχει σταματήσει να τρώει χταπόδια και εξήγησε το γιατί:

“Γιατί τα χταπόδια, όπως έγραψε, είναι εντελώς παράδοξα πλάσματα. Είναι σαν να προέκυψαν από μιαν άλλη, ανεξάρτητη εξελικτική διαδικασία από τα υπόλοιπα πλάσματα της θάλασσας. Αν και συγγενεύουν με τα άλλα κεφαλόποδα -που είναι τα ηλίθια της οικογένειας- δεν μοιάζουν με κανένα άλλο είδος ζωής. Ξέρουμε ότι υπάρχουν εδώ στη Γη εδώ και εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια -μπορεί και 500 εκατομμύρια χρόνια- αλλά κανείς δεν ξέρει ακριβώς πόσα, καθώς είναι ασπόνδυλα και δεν υπάρχουν απολιθώματα.

Ξέρουμε επίσης ότι είναι εξελικτικά σχεδόν τέλεια: παραμένουν απαράλλαχτα και έχουν επιβιώσει σε όλες τις πρόσφατες μαζικές εξαφανίσεις που πέρασαν οι διάφορες μορφές ζωής στον πλανήτη μας. Όταν έπεσε ο μετεωρίτης στη χερσόνησο Γιουκατάν 66 εκατομμύρια χρόνια πριν, οι δεινόσαυροι και το 75% των ειδών που ζούσαν στη Γη εξαφανίστηκαν. Τα χταπόδια ήταν εκεί. Και έμειναν εκεί. Και είναι ακόμα εδώ.

Είναι απίστευτα, αλλόκοτα πλάσματα, με χαρακτηριστικά μοναδικά στη φύση. Το αίμα τους είναι μπλε, έχουν τρεις καρδιές και κάθε πλοκάμι τους έχει ξεχωριστό εγκέφαλο. Έχουν το μεγαλύτερο μυαλό από όλα τα ασπόνδυλα (και τα περισσότερα σπονδυλωτά). Το δέρμα τους έχει την ικανότητα να βλέπει. Μπορούν να αλλάξουν το ίδιο τους το RNA από μόνα τους.

Και το κυριότερο από όλα: είναι πανέξυπνα. Αδικαιολόγητα, ακατανόητα πανέξυπνα. Έχουν διαφορετικές, ξεχωριστές προσωπικότητες. Χρησιμοποιούν εργαλεία. Έχουν μνήμη (δύο ειδών). Αναγνωρίζουν -και ξεχωρίζουν- ανθρώπινα πρόσωπα. Αν τα κλείσεις σε ένα βάζο, βρίσκουν τρόπο να ξεβιδώσουν το καπάκι από μέσα για να δραπετεύσουν. Υπάρχουν μαρτυρίες για χταπόδια που πηδάνε πάνω σε ψαράδικα και μπαίνουνε στ’ αμπάρι για να φάνε καβούρια.”

Και συνέχισε γράφοντας, ότι με αυτά τα δεδομένα, σταμάτησε να τρώει χταπόδια:

“Δεν είμαι βίγκαν, δεν τρώω ιδιαίτερα υγιεινά και κατά κανόνα δεν διστάζω να δοκιμάσω περίεργες ή εξωτικές γεύσεις. Αλλά κάπου και εγώ βάζω ένα όριο. Και το δικό μου όριο, από ό,τι αποδεικνύεται, είναι ότι δεν μπορώ να φάω όντα τα οποία σέβομαι και θαυμάζω.”

Και δεν είναι ο μόνος. Και πολλοί άλλοι, εντελώς ετερόκλητοι μεταξύ τους άνθρωποι, από την ηθοποιό και αμφιλεγόμενη επιχειρηματία Γκουίνεθ Πάλτροου μέχρι τον τεχνο-φιλόσοφο Τζαρόν Λανίερ -δυο άνθρωποι, παρεμπιπτόντως, που είναι πολύ πιθανό να μην έχουν απολύτως κανένα άλλο κοινό χαρακτηριστικό. Το θέμα των χταποδιών τα τελευταία χρόνια έχει πάρει νέα δημοσιότητα.

Εκείνο το ντοκιμαντέρ του Netflix (που μου στέλνουν δεκάδες αναγνώστες κάθε που γράφω το οτιδήποτε για τα χταπόδια), κέρδισε βραβείο Όσκαρ. Έχουν γραφτεί βιβλία για το θέμα, πολλά και πολύ καλά, όπως το “The Soul of an Octopus” της Σάι Μοντγκόμερι. Ακόμα και το World Economic Forum του Ντβός έχει γράψει για το πόσο κακό είναι να τα τρώμε.

Και ο Θοδωρής Γεωργακόπουλος καταλήγει:

“Παρ’ όλα αυτά, πολύς κόσμος -που μπορεί να έχει δει και το ντοκιμαντέρ, να έχει διαβάσει άρθρα ή και βιβλία-, φέτος το καλοκαίρι στην ταβέρνα μπορεί να παραγγείλει και ένα χταποδάκι. Γιατί; Πώς αποφασίζουμε αυτά τα πράγματα; Γιατί η ιδέα του να φας σκύλο είναι τόσο αποκρουστική, ενώ τρώμε μαζικά, χωρίς κανένα πρόβλημα και χωρίς δεύτερη σκέψη γουρούνια, τα οποία είναι εξίσου έξυπνα ζώα; Πώς γίνεται να μην θέλουμε να φάμε άλογα, δελφίνια ή ελέφαντες, αλλά δεν έχουμε πρόβλημα να φάμε τα χταπόδια, που είναι εξυπνότερα και πιο εντυπωσιακά πλάσματα από όλα αυτά; Είναι ένα μυστήριο.

Δεν είμαι ακτιβιστής και δεν είμαι σε θέση να σας πω τι να κάνετε για οποιοδήποτε θέμα. Οι ζωές σας είναι γεμάτες με κρίσιμες αποφάσεις για σοβαρά πράγματα, και δεν μπορώ -ούτε και θέλω- να επηρεάσω καμία. Σε αυτό το θέμα, όμως, που είναι σχετικά ασήμαντο και μικρό, θα ήθελα να σας προτρέψω να ρίξετε κι εσείς μια πιο προσεκτική ματιά στα χταπόδια.

Τις προάλλες έβαλα στους ακολούθους μου στο Instagram μια μικρή online ψηφοφορία, ρωτώντας τους αν, μετά από όλα αυτά, τρώνε χταπόδια. Από τους περίπου 2000 αναγνώστες που απάντησαν, το 41% απάντησε “ναι, και θα συνεχίσουν να τρώνε”. Αλλά οι υπόλοιποι, η πλειοψηφία, απάντησαν άλλα πράγματα. 31% ότι “ναι, αλλά θα σταματήσουν”. Και 29% των αναγνωστών μου δήλωσαν ότι “όχι”. Δεν τρώνε χταπόδια.”

Εσείς τι θα κάνετε;