Η οικοδόμηση του Παρθενώνα ήταν ένα τεχνολογικά πρωτοποριακό και θαυμαστό έργο. Οι αρχαίοι κατάφεραν να εξορύξουν, να μεταφέρουν και να ανυψώσουν τεράστιους όγκους μαρμάρου από την Πεντέλη, στον βράχο της Ακρόπολης, με τα μέσα της εποχής, που ακόμα και σήμερα εντυπωσιάζουν.

Για την κατασκευή του Παρθενώνα χρησιμοποιήθηκαν τουλάχιστον 20 χιλιάδες τόνοι πεντελικού μαρμάρου. Για να μπορέσουν να μεταφέρουν αυτούς τους τεράστιους όγκους, οι αρχαίοι τεχνίτες κατασκεύασαν την «οδό Λιθαγωγίας».

Ο δρόμος ξεκινούσε από το λατομείο στο Σπήλαιο Αμώμων, γνωστό και ως “Σπηλιά Νταβέλη” στην Πεντέλη και κατέληγε στη νότια πλευρά της Ακρόπολης.

Η διαδρομή διαρκούσε περίπου 6 ώρες. Υπολογίζεται ότι υπήρχαν γύρω στις 20 άμαξες που έκαναν το δρομολόγιο, δέκα φορές ημερησίως. Ο συντονισμός ήταν πολύπλοκος και άψογος, γιατί τα πάντα έπρεπε να φθάνουν στο εργοτάξιο της Ακρόπολης την κατάλληλη ώρα και όχι νωρίτερα, ώστε να μην υπάρχει συνωστισμός.

Ο δρόμος που οι αρχαίοι τεχνίτες μετέφεραν το μάρμαρο από την Πεντέλη στην Ακρόπολη, ονομάστηκε “οδός Λιθαγωγίας”. Ξεκινούσε από το αρχαίο λατομείο, κοντά στην αποκαλούμενη σήμερα Σπηλιά Νταβέλη.

Όταν τα μάρμαρα έφταναν, οι εργάτες έπρεπε να τα ανεβάσουν στον ιερό βράχο. Χρησιμοποιώντας μόνο τη φυσική τους δύναμη, ήταν αδύνατο να τα καταφέρουν. Χάρη στις γνώσεις μηχανικής και την ευρηματικότητα τους ανακάλυψαν τρόπους ανύψωσης, που θυμίζουν σύγχρονες μεθόδους.

Στα έργα της Ακρόπολης, εργάστηκαν ελεύθεροι πολίτες, μέτοικοι, δούλοι και μαρμαροτεχνίτες από την Πάρο, την Νάξο και την Μικρά Ασία.

Κατασκεύασαν αυτοσχέδιους γερανούς χρησιμοποιώντας τεράστιες τροχαλίες με δεμένες άμαξες και από τις δυο πλευρές, που λειτουργούσαν ως αντίβαρα. Εκτός από αυτή τη μέθοδο, οι τεχνίτες κατασκεύασαν και ξύλινους γερανούς.

Αυθεντική σχεδιαστική αναπαράσταση χρήσης ξύλινου γερανού για την ανύψωση των μαρμάρινων όγκων, από το βιβλίο του Μανόλη Κορρέ “Από την Πεντέλη στον Παρθενώνα”

Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι γύρω από τον Παρθενώνα δούλευαν 8 μεγάλοι γερανοί και άλλοι μικρότεροι, κυρίως στο εσωτερικό του.

Αξιοποιώντας αρχές και νόμους της φυσικής, χρησιμοποίησαν κατάλληλους μοχλούς και τροχαλίες που πολλαπλασίαζαν τη ροπή της δύναμης.

Ήταν τόσο καλά κατασκευασμένοι που μπορούσαν να ανεβάζουν ένα μάρμαρο βάρους δέκα τόνων σε ύψος 15 μέτρων μέσα σε είκοσι λεπτά της ώρας.

Στα έργα της Ακρόπολης, εργάστηκαν ελεύθεροι πολίτες, μέτοικοι, δούλοι και μαρμαροτεχνίτες από την Πάρο, την Νάξο και την Μικρά Ασία.

Η Αθήνα του Περικλή ήταν εργοτάξιο και χιλιάδες τεχνίτες έχτισαν τον Παρθενώνα σε χρόνο ρεκόρ 

Το 447 π.Χ., άρχισαν να χτίζεται το μεγαλύτερο οικοδόμημα της Ακρόπολης ο Παρθενώνας. Την κατασκευή του ανέλαβαν οι αρχιτέκτονες Ικτίνος και Καλλικράτης, ενώ ο Φειδίας είχε καθήκοντα γενικού επιστάτη.

Για την ανέγερση του Παρθενώνα εργάστηκαν  χρυσοχόοι, χαλκοπλάστες, μαρμαρογλύπτες, ξυλουργοί, αμαξοπηγοί (κατασκευαστές αμαξών), σχοινοποιοί, και ζευγοτρόφοι (κάτοχοι βοδιών). Λέγεται πως ανάμεσα στους χιλιάδες εργάτες ήταν και ο Αθηναίος φιλόσοφος, Σωκράτης που ήταν λιθοξόος.

Τα έργα τελείωσαν μέσα σε 8 χρόνια. Ο αρχιτέκτονας και αναστηλωτής του Παρθενώνα Μανόλης Κορρές, είπε στη «Μηχανή του Χρόνου»:

“Έχτιζαν, ταυτοχρόνως, σε όλες τις τέσσερις πλευρές και στο εσωτερικό. Αυτό δεν μπορούσε σε άλλες πόλεις να γίνεται, γιατί απαιτούσε πολύ ταχείς ρυθμούς. Τεράστια συνεργεία, τεράστια συστράτευση πάρα πολύ μεγάλων δυνάμεων.”.

Δείτε το βίντεο του συνεργάτη μας CHRIS.P-LifeAfterGravity που κατέγραψε την διαδρομή από τα Λατομεία Πεντέλης στην Ακρόπολη:

Πηγή αρχικής φωτογραφίας: CHRIS.P-LifeAfterGravity

Στην αρχική φωτογραφία του William James Stillman, που επιχρωματίστηκε, διακρίνεται το  Α νεκροταφείο της πόλης των Αθηνών και ο Υμηττός, όπως ήταν το 1882. Η περιοχή που σήμερα περιγράφεται ως Μέτς, Παγκράτι και Ν. Κόσμος τότε ήταν χωράφια.

Παρά την αγροτική εικόνα της φωτογραφίας, η Αθήνα εκείνης της εποχής δεν ήταν ένα χωριό, όπως λανθασμένα κάποιοι περιγράφουν. Η συγκεκριμένη λήψη δεν μπορεί να αποτελέσει πειστήριο του επιχειρήματός τους, καθώς η πρωτεύουσα δεν είχε ακόμα αναπτυχθεί προς ανατολικά αλλά ο πληθυσμός της κατοικούσε πέριξ του ιστορικού κέντρου και προς Δυτικά και Βόρεια.

Οι περισσότεροι περιαστικοί οικισμοί βρίσκονταν έξω από το κέντρο και συνέβαλαν στην οικονομία της πόλης: Πατήσια, Αμπελόκηποι, Χαλάνδρι, Μαρούσι και Κηφισιά.

Το Α’ Νεκροταφείο της Αθήνας το 1882 από την Ακρόπολη. Φωτο : William James Stillman. Επιχρωματισμός Μηχανή του Χρόνου

Η Αθήνα την δεκαετία του 1880 ήταν η μεγαλύτερη πόλη της χώρας. Κάτι που επιβεβαιώνεται και από την ελληνική απογραφή του 1889, σύμφωνα με την οποία, ο μεγαλύτερος δήμος ήταν αυτός της Αθήνας που μετρούσε συνολικά 114.355 κατοίκους. Αναφέρεται μάλιστα ότι ο πληθυσμός του κεντρικού οικισμού έφτανε τους 107.251.

Οι μεγαλύτεροι δήμοι της χώρας, όπως καταγράφηκαν στην απογραφή του 1889 (Πηγή: Wikipedia)

O συνολικός πληθυσμός της χώρας ανερχόταν σε 2.187.208 κατοίκους (1.133.625 άνδρες και 1.053.583 γυναίκες) ενώ η εδαφική έκταση ήταν 63.606 τετραγωνικά χιλιόμετρα και περιλαμβάνονταν μόνο η Πελοπόννησος, η Στερεά Ελλάδα, οι Κυκλάδες, τα Επτάνησα και οι νεοπροσαρτηθείσες περιοχές της Θεσσαλίας και της Άρτας.

Ήπειρος, Μακεδονία, Κρήτη και Δωδεκάνησα βρίσκονταν ακόμα εκτός ελληνικής επικράτειας

Η πυκνότητα του πληθυσμού ήταν 34,4 κάτοικοι ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο ενώ το 70% των κατοίκων ήταν αγρότες. Όπως αναφέρεται στα επίσημα έγγραφα, “το ποσοστό του αστικού πληθυσμού ήταν 15,1%, του ημιαστικού 14% και του αγροτικού 70,9%”.

Χάρτης της Ελλάδας το 1881 (Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ)

Η απογραφή του 1889, αν και ήταν η δέκατη όγδοη επίσημη απογραφή του ελληνικού κράτους, ήταν η πρώτη που πληρούσε τους βασικούς όρους, όπως διαμορφώθηκαν στα Διεθνή Στατιστικά συνέδρια των Βρυξελλών (1853), του Παρισιού (1855) και της Βιέννης (1857).

Διεξήχθη στις 16 Απριλίου του 1889 και για πρώτη φορά ολοκληρώθηκε εντός μίας ημέρας!

Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, η διενέργεια της Απογραφής έγινε σε ολόκληρη τη χώρα με οικογενειακά δελτία. Σε κάποιες πόλεις, κυρίως σε αυτές που λειτουργούσε Γυμνάσιο, τα δελτία αυτά διανεμήθηκαν από τους απογραφείς και συμπληρώθηκαν από τις απογραφόμενες οικογένειες.

Στις υπόλοιπες πόλεις και στα χωριά δεν έγινε διανομή των δελτίων αλλά συμπλήρωσή τους από τους απογραφείς, οι οποίοι επισκέφθηκαν όλα τα σπίτια για να λάβουν τις απαραίτητες πληροφορίες από τους απογραφομένους.

Οδός Αιόλου, στο ύψος της οδού Ερμού, Αθήνα 1889. Φωτογράφος: Βαρώνος Raimund Frh. von Stillfried und Rathenitz (Επιχρωματισμός: Μηχανή του Χρόνου)

Αν και συλλέχθηκαν στοιχεία τόσο για το φύλο και την ηλικία όσο και για τη θρησκεία και τη γλώσσα, η επεξεργασία των στοιχείων δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, με αποτέλεσμα τα δημοσιευμένα στοιχεία να είναι εξαιρετικά φτωχά.

29 απογραφές μέχρι σήμερα

Στην Ελλάδα, έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα συνολικά 29 απογραφές ή καταγραφές πληθυσμού, από τις οποίες 26 ήταν καθολικές και 3 μερικές. Οι απογραφές επαναλαμβάνονταν σε άνισα χρονικά διαστήματα μέχρι τη δεκαετία του 1960, οπότε και ορίστηκε να γίνονται ανά δεκαετία.

Ως πρώτη γενική απογραφή θεωρείται αυτή που έγινε επί Kαποδίστρια, το 1828 ενώ ανάμεσα στο 1828 και το 1856 πραγματοποιήθηκαν 13 γενικές καταγραφές πληθυσμού σε ακανόνιστα διαστήματα. Οι πρώτες απογραφές ήταν απλές απαριθμήσεις του πληθυσμού και η αξιοπιστία τους ήταν μειωμένη εξαιτίας της μεγάλης χρονικής διάρκειας τους, η οποία έφτανε μέχρι και τους έξι μήνες.

Λιτά, απέριττα και ταυτόχρονα επιβλητικά, τα ξωκλήσια των βράχων προκαλούν δέος και θαυμασμό.

Η δραματικότητα του τοπίου με τους πανύψηλους βράχους πάνω στους οποίους είναι σμιλεμένα και τις πέτρινες σπηλιές οι οποίες τα αγκαλιάζουν νωχελικά, δημιουργούν συγκλονιστικές εικόνες που παραμένουν για πάντα στη μνήμη.

Στενές σκάλες, πέτρινες ή χτιστές, σκαλισμένες πάνω στο βράχο, οδηγούν σε μικροσκοπικά εκκλησάκια που ξεχωρίζουν για την κατανυκτική ατμόσφαιρα, την ηρεμία και την γαλήνη που προσφέρουν σε όσους καταφέρουν να τα προσεγγίσουν.

Από την Σκύρο μέχρι τα Κύθηρα και από την Κέρκυρα μέχρι τη Λήμνο, ανακαλύψτε τα πιο εντυπωσιακά ξωκλήσια σκαρφαλωμένα σαν πάλλευκες αετοφωλιές σε κάθετους βράχους και αφήστε το βλέμμα σας να μαγευτεί από αυτό που αντικρίζει, κάνοντάς σας να αναρωτηθείτε αν όντως είναι πραγματικό.

Άγιος Ιωάννης, Σκύρος

Ένα αιγιοπελαγίτικο εκκλησάκι εντυπωσιακής γραφικότητας συναντάται στην παραλία Πουριά, μετά την περιοχή Γυρίσματα, στη Σκύρο. Σαν πάλλευκη πινελιά, το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου είναι σμηλεμένο πάνω σε έναν εντυπωσιακό πορώδη βράχο που «αγναντεύει» αφυψηλού το πέλαγος. Το υπόσκαφο κατάλευκο εκκλησάκι βρίσκεται στο σημείο, όπου κατά την αρχαιότητα λειτουργούσαν λατομία πωρόλιθου, και χρονολογείται πριν από το 1806.

Για να μπει κανείς στο μικροσκοπικό ναό κατεβαίνει δυο- τρία σκαλοπάτια και βρίσκεται μέσα σε έναν άλλο κόσμο. Το εσωτερικό του Αγίου Νικολάου, είναι τόσο μικρό, όσο μπορεί να φανταστεί κανείς, με λιτούς και στενούς χώρους, λιγοστές εικόνες και ελάχιστα αναμμένα κεριά από τους περαστικούς που επισκέπτονται την περιοχή της Πουριάς. Στο βράχο γύρω από το εκκλησάκι δεν είναι λίγοι εκείνοι, μάλιστα, που δοκιμάζουν τις επιδόσεις τους στην αναρρίχηση.

Η εικόνα που αντικρίζει κανείς μόλις βρεθεί εδώ με τον βράχο, το εκκλησάκι, το αρχαίο λατομείο και τον ανεμόμυλο θυμίζει 100% καλοκαιρινή Ελλάδα με την θέα στο απέραντο γαλάζιο της θάλασσας να κόβει την ανάσα.

Παναγία Κακαβιώτισσα, Λήμνος

Αν και πρόκειται για ένα μικροσκοπικό ξωκλήσι, η Παναγία η Κακαβιώτισσα κατέχει ένα παγκόσμιο ρεκόρ. Είναι το μοναδικό εκκλησάκι στον κόσμο χωρίς σκεπή. Το μοναδικό αυτό αξιοθέατο βρίσκεται στο νησί της Λήμνου, κοντά στο χωριό Ζεματά, σε απόσταση μόλις 4 χλμ. από το λιμάνι της Μύρινας, και οφείλει την ονομασία του στο βουνό Κάκαβο όπου και βρίσκεται χτισμένο κάτω από μια σπηλιά.

Η αξιοθαύμαστη αρχιτεκτονική του το καθιστά ένα από τα διασημότερα αξιοθέατα του νησιού, καθώς αμέτρητοι επισκέπτες έρχονται κάθε χρόνο εδώ προκειμένου να θαυμάσουν από κοντά αυτό το μοναδικό, παγκόσμιο «φαινόμενο».

Η δημιουργία του χρονολογείται, περίπου, στο 1300 όταν ερημίτες μοναχοί επέλεξαν το συγκεκριμένο σημείο για να ασκητέψουν, ενώ από το 1305 αποτελεί περιουσία της μονής Μεγίστης Λαύρας.

Οι ασκητές έχτισαν τον μικρό αυτό ναό κάτω από το βραχώδες μπαλκόνι, προκειμένου να τελούν τη θεία λειτουργία, ενώ με το πέρασμα των χρόνων οι μοναχοί έφυγαν από την ζωή και ο τελευταίος εναπομείναντας εγκατέλειψε τη Λήμνο για να ασκητέψει στο Άγιο Όρος. Εδώ πραγματοποιείται μόνο μια λειτουργία το χρόνο, κάθε Τρίτη μετά το Πάσχα.

Για να προσεγγίσει κανείς το ξωκλήσι παίρνει το μονοπάτι που οδηγεί στην κορυφή του βουνού Κάκαβου, μια διαδρομή περίπου 1300 μέτρων, διάρκειας 15 λεπτών. Το υπέροχο τοπίο ολόγυρα και η ονειρική θέα στον κόλπο του Μούδρου στα όσα σίγουρα εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη, πέρα από την ιδιομορφία του ναού.

Άγιος Ιωάννης, Κύθηρα

Σε έναν επιβλητικό κάθετο βράχο πάνω από το Καψάλι, το επίνειο της Χώρας των Κυθήρων, βρίσκεται σκαρφαλωμένος ο ναός του Αγίου Ιωάννη «εν Κρημνώ» ή «εν Γκρεμνόν». Σε υψόμετρο 100 μέτρων περίπου πάνω από την θάλασσα, και μετά από ανάβαση 130 σκαλοπατιών μέσα σε ένα πανέμορφο πευκόδασος, ο επισκέπτης βρίσκεται μπροστά σε μια σπηλιά, μέσα στην οποία βρίσκεται ένα μικρό ναΐδριο αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη των Βαπτιστή.

Σύμφωνα με την επιγραφή στην είσοδό του το εκκλησάκι ανακαινίστηκε το 1725 από τον μοναχό Ιωαννίκιο, ενώ τιμάται κάθε χρόνο την ημέρα του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου. Η παράδοση λέει ότι στο συγκεκριμένο σημείο ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, διωκόμενος από την Ρώμη, άρχισε τη συγγραφή της Αποκάλυψης πριν πάει στην Πάτμο.

Η θέα από το κεφαλόσκαλο του ναΐδριου, καιρού επιτρέποντος, φτάνει μέχρι την Κρήτη, ενώ πιο εύκολα ορατά είναι τα πιο κοντινά Αντικύθηρα. Φυσικά, το βλέμμα μαγνητίζει το εντυπωσιακό Κάστρο των Κυθήρων αλλά και η βραχονησίδα της Χύτρας, ακριβώς απέναντι.

Θεολογάκι, Νάξος

Λίγο έξω από τη Χώρα της Νάξου, σαν αετοφωλιά κρεμασμένη από τα απόκρημνα βράχια, διακρίνεται ένα μικρό και γραφικό εκκλησάκι. Η πάλλευκη πινελιά στο γκριζωπό των γρανιτένιων βράχων, εντοπίζεται βόρεια του μοναστηριού του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου του 17ου αιώνα, είναι αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο, για τους ντόπιους είναι γνωστό και ως το Θεολογάκι, ενώ έχει συνδέσει το όνομά του με εκείνο του Νίκου Καζαντζάκη.

Σύμφωνα με μαρτυρίες, τόσο το συγκεκριμένο εκκλησάκι, όσο και η ονειρική και απόμακρη τοποθεσία του, αποτελούσαν ένα από τα αγαπημένα μέρη του μεγαλύτερου Έλληνα συγγραφέα των νεότερων χρόνων, την εποχή που διέμενε στο νησί και φοιτούσε στη Γαλλική Σχολή της Νάξου.

Από τα βασικότερα χαρακτηριστικά στοιχεία του το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος του μικρού ναού αποτελείται από τους βράχους της σπηλιάς, ενώ μόνο για την πρόσοψη και το κωδωνοστάσιό του κτίσθηκε τοίχος. Εντύπωση προκαλούν στους τοίχους του τα ίχνη από επιγραφές και τοιχογραφίες που χρονολογούνται πριν από το 1200.

Άγιος Στυλιανός, Κέρκυρα

Κάτω από το παραδοσιακό χωριό του Αφιώνα, στο βόρειο τμήμα του νησιού συναντάται μία από τις πιο απομακυσμένες και δύσβατες παραλίες της Κέρκυρας. Για να προσεγγίσει κανείς το Πόρτο Τιμόνι παίρνει ένα από τα δύο μονοπάτια που ξεκινούν από το χωριό και φτάνει σε έναν ονειρικό προορισμό με δύο παραλίες.

Στο δρόμο προς το τέλος της χερσονήσου που οδηγεί στην παραλία βρίσκεται το μικρό εκκλησάκι του Αγίου Στυλιανού, λαξευμένο μέσα σε σπηλιά. Ένα μικροσκοπικό «καταφύγιο» για την εικόνα του Αγίου που του έδωσε και την ονομασία του, προφυλαγμένο τόσο από τον καιρό όσο και από τα αδιάκριτα βλέμματα.

Σύμφωνα με την ιστορία το σημείο για την δημιουργία του υπέδειξε ο ίδιος ο Άγιος Στυλιανός. Ο μύθος λέει ότι ένας βοσκός ψάχνοντας για ένα από τα χαμένα του πρόβατα ανακάλυψε την εικόνα του αγίου ανάμεσα σε κλαδιά. Ωστόσο, την επόμενη μέρα και αφού την είχε τοποθετήσει στην εκκλησία του χωριού προκειμένου να μπορούν να την προσκυνήσουν όλοι οι κάτοικοί του, η εικόνα εξαφανίστηκε, πιστεύοντας όλοι ότι κάποιος την έκλεψε. Κάτι που δεν συνέβη στην πραγματικότητα.

Ο βοσκός την βρήκε για ακόμη μία φορά στο ίδιο μέρος και οι κάτοικοι του χωριού συμφώνησαν να την φυλάξουν στο σημείο που την ανακάλυψε και την πρώτη φορά ο βοσκός, δηλαδή στο σπήλαιο όπου βρίσκεται μέχρι και σήμερα.

Η Μαρία Ηλιάκη, λίγες ημέρες πριν, ξεκίνησε ένα ξεκαθάρισμα στο σπίτι της, ξεκινώντας με παλιά περιοδικά που είχε στην κατοχή της και της έφεραν στο μυαλό πολλές αναμνήσεις, και συνεχίζοντας με τα ρούχα της μικρής της κόρης, η οποία μεγαλώνει όλο και περισσότερο και πολλά από τα φορμάκια και τα φουστανάκια της δεν της κάνουν πια.

Όσα καταφερε να συγκεντρώσει, λοιπόν, αποφάσισε να τα δωρίσει σε οικογένειες που το έχουν ανάγκη και, μάλιστα, πήγε η ίδια για να τα παραδώσει. Η συγκίνηση που ένιωσε γνωρίζοντας αυτούς τους ανθρώπους ήταν τεράστια και γι’ αυτό θέλησε να περάσει ένα σχετικό μήνυμα στο κοινό που την παρακολουθεί μέσα από τον προσωπικό της λογαριασμό στο Instagram.