Σε μπαλκόνια, ταράτσες, πυλωτές και αυλές, αφού δεν επετράπη το Πάσχα στο χωριό, οι Έλληνες ψήνουν τον οβελία.
Η Ελλάδα ζει ξανά ένα διαφορετικό Πάσχα λόγω του κορονοϊού, σε σχέση με όσα γνωρίζαμε τα προηγούμενα χρόνια, ωστόσο το φετινό είναι λίγο καλύτερο από αυτό του 2020.
Βέβαια, οι περισσότεροι δεν κατάφεραν και φέτος να κάνουν Πάσχα στο χωριό, λόγω της απαγόρευσης των διαπεριφερειακών μετακινήσεων, ωστόσο οι σούβλες στήθηκαν σε αυλές και πεζοδρόμια, έστω και στην πόλη. Μάλιστα λόγω της ζέστης σήμερα, αρκετοί είναι εκείνοι που πήγαν και στην παραλία.
Από νωρίς το πρωί, οι σούβλες έχουν πάρει… φωτιά ενώ την τιμητική τους έχουν τα δημοτικά τραγούδια σε κάθε σπίτι, ώστε να γιορταστεί η Ανάσταση, έστω και με τον περιορισμό των ατόμων στο πασχαλινό τραπέζι, σύμφωνα με τα μέτρα.
Αρνί με ντελίβερι
Αρκετοί ήταν αυτοί που δεν είχαν τη δυνατότητα να σουβλίσουν τον παραδοσιακό οβελία, και αποφάσισαν να το πάρουν έτοιμο προκειμένου να τον έχουν στο τραπέζι τους.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του ΣΚΑΪ «φωτιά» έχουν πάρει οι σούβλες στα Βλάχικα της Βάρης, αλλά πολλές ακόμα ταβέρνες και ψητοπωλεία που κάνουν διανομή κατ’ οίκον τον οβελία.
Να υπενθυμίσουμε πως σήμερα Κυριακή του Πάσχα υπάρχει δυνατότητα συγκέντρωσης δύο οικογενειών έως 9 άτομα σε εσωτερικό χώρο και έως 12 άτομα αν πρόκειται για υπαίθριο χώρο.
Η μετακίνηση θα γίνεται με την υποχρεωτική αποστολή SMS στο 13033 με τον κωδικό 6, ενώ συστήνεται η διενέργεια προηγούμενου οικιακού αυτοδιαγνωστικού τεστ (self-test) σε όσους μετέχουν σε αυτές τις συγκεντρώσεις.
Οι ειδικοί έχουν ήδη δώσει το «πράσινο φως» για τις διαδημοτικές μετακινήσεις, ωστόσο δεν επιτρέπονται από νομό σε νομό.
Το μοντό σκηνικό διακόπτεται κατά διαστήματα από κάποια αυτοκίνητα που κινούνται σε κεντρικούς δρόμους, αλλά και από άτομα, κυρίως τουρίστες, που περπατούν μόνοι τους στην πλατεία Συντάγματος και σε άλλα σημεία που συνήθως είναι γεμάτα κόσμο.
Η Κυριακή του Θωμά ονομάζεται και Κυριακή του Αντίπασχα (Pascha clausum, στα λατινικά), επειδή είναι η εορτή της αποδόσεως της ημέρας του Πάσχα.
«Απόδοσις» στην εκκλησιαστική γλώσσα σημαίνει την ολοκλήρωση μιας μεγάλης χριστιανικής εορτής που ξεκίνησε πριν από οκτώ ημέρες. Είναι συνήθεια που παρέλαβαν οι Χριστιανοί από τους Ιουδαίους.
Την πρώτη Κυριακή μετά το Πάσχα (ονομάζεται και Καινή Κυριακή) η Εκκλησία μνημονεύει την εμφάνιση του Ιησού Χριστού ενώπιον του Αποστόλου Θωμά, ο οποίος διατηρούσε αμφιβολίες για την Ανάστασή του. Πείστηκε, όμως, όταν άγγιξε τις πληγές Του από τα καρφιά της σταύρωσης και αναφώνησε «Ο Κύριος μου και Θεός μου!». (Ιωάννης, κ’ 25-29).
Τα παλαιότερα χρόνια ονομαζόταν Κυριακή εν λευκοίς (Dominica in albis, στα λατινικά), επειδή οι νεοφώτιστοι έβγαζαν τα λευκά ενδύματα που φορούσαν το Μεγάλο Σάββατο και γίνονταν δεκτοί στο σώμα της Εκκλησίας.
Την Κυριακή του Θωμά γιορτάζουν όσοι και όσες φέρουν τα ονόματα Θωμάς και Θωμαΐς.
Κυριακή του Θωμά – Λαογραφία
Την Κυριακή του Θωμά, από το 1923, οι Πόντιοι των Σουρμένων Αττικής (περιοχή του Δήμου Αργυρούπολης – Ελληνικού), γιορτάζουν το «Ποντιακόν Πανοΰρ -Τη Θωμά ’ς σα Σούρμενα», με σειρά εκδηλώσεων, όπου κυριαρχεί το ταφικό έθιμο που έφεραν μαζί τους από τον Πόντο.
Αφού παρακολουθήσουν το πρωί της Κυριακής του Θωμά τη Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Σουρμένων, ιερείς και ποίμνιο κατευθύνονται στο κοιμητήριο της περιοχής. Εκεί ο καθένας πηγαίνει στον οικογενειακό τάφο. Οι νοικοκυρές στρώνουν τραπεζομάντηλα, στα οποία ακουμπούν τσουρέκια, κόκκινα αυγά, μεζέδες, ούζο και όλοι μαζί περιμένουν τον ιερέα να τελέσει τρισάγιο.
Αρχικά, οι ιερείς τελούν τρισάγιο στην εκκλησία του κοιμητηρίου των Σουρμένων υπέρ αναπαύσεως των ψυχών των απανταχού κεκοιμημένων Ποντίων. Στη συνέχεια τελείται τρισάγιο σε κάθε τάφο. Οι συγγενείς συζητούν για τα κεκοιμημένα προσφιλή πρόσωπα, θυμούνται τα προτερήματά τους, τις καλοσύνες τους και ό,τι προκαλεί την αίσθηση της ζωντανής παρουσίας των νεκρών ανάμεσά τους. Γιατί η μέρα αυτή αφιερώνεται στην ανάσταση των νεκρών. Είναι μέρα χαράς και όχι πονεμένης ανάμνησης.
Στο τέλος προσφέρουν στον ιερέα και τους παρευρισκόμενους κόκκινα αυγά και τσουρέκια. Και όλοι μαζί ψάλλουν το «Χριστός Ανέστη!».
Για το λαό επικρατεί η αντίληψη ότι αρχή του Τριωδίου είναι το ξεκίνημα για τις καρναβαλικές εκδηλώσεις και τις απόκριες.
Τριώδιο, όμως, ονομάζεται, σύμφωνα με τους κανόνες της ορθόδοξης χριστιανικής εκκλησίας, η κινητή περίοδος που ξεκινά την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου και τελειώνει το Μεγάλο Σάββατο.
Η πρώτη Κυριακή του Τριωδίου (η Κυριακή που μας πέρασε) είναι αφιερωμένη στη διδακτική παραβολή του Τελώνη και του Φαρισαίου, την οποία ο Κύριος διηγήθηκε, προκειμένου να διδάξει την αρετή της ταπεινώσεως και να στηλιτεύσει την έπαρση.
Το Τριώδιο έχει λάβει την ονομασία αυτή από το ομώνυμο εκκλησιαστικό βιβλίο, το Τριώδιο, το οποίο περιλαμβάνει τους ύμνους που ψάλλονται στις εκκλησίες κατά τη συγκεκριμένη περίοδο. Οι ύμνοι αυτοί έχουν τρεις ωδές σε αντίθεση με τους υπόλοιπους ύμνους τις εκκλησίας, οι οποίοι έχουν εννέα ωδές. Αυτός είναι και ο λόγος που το βιβλίο αυτό, και κατ’ επέκταση και η συγκεκριμένη χρονική περίοδος, ονομάστηκαν Τριώδιο.
Οι ύμνοι του Τριωδίου γράφτηκαν από τον 5ο έως τον 15ο αιώνα μ.Χ. Χειρόγραφα των ύμνων του Τριωδίου σώζονται από τον 10ο αιώνα μ.Χ. ενώ για πρώτη φορά τυπώθηκε, το εν λόγω βιβλίο, στα Ελληνικά το 1522 μ.Χ. στην Βενετία. Το Τριώδιο, ως χρονική περίοδο, αναφέρεται στις τρεις πρώτες εβδομάδες που οι χριστιανοί ετοιμάζονται για την μεγάλη νηστεία της Σαρακοστής. Κάθε Κυριακή αυτών των τριών εβδομάδων έχει τη δική της σημειολογία.
Η πρώτη, η Κυριακή του Τελώνη και Φαρισαίου προτρέπει τους Χριστιανούς να είναι ταπεινοί, όπως ο Τελώνης και όχι υπερήφανοι όπως ο Φαρισαίος.
Η δεύτερη, η Κυριακή του Ασώτου, διδάσκει την αξία της μετάνοιας και το μεγαλείο της συγχωρέσεως. Το Σάββατο πριν από την τρίτη Κυριακή ονομάζεται Ψυχοσάββατο ή Σάββατο των Ψυχών. Καθιερώθηκε από την εκκλησία ως ημέρα που προσευχόμαστε και προσφέρουμε κόλλυβα για όλους αυτούς που για διάφορους λόγους δεν μνημονεύονται σε μνημόσυνα. Όπως είναι άνθρωποι που δεν τους απέμειναν συγγενείς, ώστε να τους κάνουν μνημόσυνο. Παρόλο που κάθε Σάββατο του έτους είναι αφιερωμένο από την εκκλησία μας στους θανώντες, το συγκεκριμένο Σάββατο έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ακολουθεί η Κυριακή της Απόκρεω, η οποία αναφέρεται στην Δευτέρα Παρουσία του Χριστού και έτσι παρακαλούμε το Θεό από την προηγουμένη να τους αναπαύσει.
Η τρίτη Κυριακή, η Κυριακή της Απόκρεω, αναφέρεται στην Δευτέρα Παρουσία, στην κρίση που θα λάβει χώρα, καθώς επίσης και στη χριστιανική αγάπη. Ονομάζεται δε έτσι, επειδή είναι η τελευταία ημέρα που οι Χριστιανοί επιτρέπεται να φάνε κρέας. Η εβδομάδα που ξεκινά ονομάζεται και εβδομάδα της Τυρινής ή Τυροφάγου. Εβδομάδα που επιτρέπεται η βρώση τυροκομικών, αυγών και ψαριών. Η τέταρτη, η Κυριακή της Τυροφάγου, αναφέρεται στην εξορία των πρωτόπλαστων από τον Παράδεισο. Έτσι, το Ευαγγέλιο της ημέρας παροτρύνει τους πιστούς να νηστεύουν χωρίς να το επιδεικνύουν, να συγχωρούν όσους τους έχουν βλάψει και να διάγουν βίο ενάρετο και ελεήμονα.
Ακολουθεί η Καθαρά Δευτέρα, με την οποία ξεκινά η περίοδος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Περίοδος νηστείας, προσευχής, περισυλλογής, κατά την οποία οι πιστοί προετοιμάζονται για την μεγάλη Εβδομάδα και την Ανάσταση του Κυρίου. Ονομάζεται Τεσσαρακοστή γιατί μιμείται την σαρανταήμερη νηστεία που έκανε ο Χριστός, ενώ λέγεται και Μεγάλη για να υπάρχει σαφής διαχωρισμός από τη νηστεία των Χριστουγέννων.
Τι τρώμε την Κυριακή της Τυρινής, σύμφωνα με την παράδοση
Η Κυριακή πριν από την έναρξη της Σαρακοστής είναι γνωστή ως Κυριακή της Τυρινής ή της Τυροφάγου και εορτάζεται αύριο, 2 Μαρτίου 2025.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση από την πρώτη εβδομάδα των Απόκρεω οι ψυχές έρχονται και πάλι στη γη.
Η Κυριακή της Απόκρεω, είναι η τελευταία μέρα που τρώμε κόκκινο κρέας και η εβδομάδα μεταξύ της Κυριακής της Απόκρεω και της Κυριακής της Τυρινής είναι οι μέρες που τρώμε ψάρι, τυρί, γάλα και αυγά.
Κυριακή της Τυρινής: Τι τρώμε την ημέρα της Τυροφάγου
Η Κυριακή αυτή λέγεται της Τυροφάγου, γιατί τρώμε τυροκομικά και είναι η Κυριακή πριν την Καθαρά Δευτέρα.
Η Εκκλησία επιτρέπει στους πιστούς την κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, αυγών, ψαριών και ελαιολάδου, απαγορεύει όμως την κρεοφαγία.
Το βράδυ της Κυριακής της Τυρινής ετοιμάζουν μακαρόνια με μπόλικη μυζήθρα και τηγανητό τυρί.
Από τα κύρια παραδοσιακά φαγητά του τραπεζιού είναι τα μακαρόνια, που συσχετίζονται με τη λατρεία των ψυχών κατά την περίοδο αυτή.
Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως είναι σήμερα Κυριακή 19 Μαρτίου, μεγάλη ημέρα γιορτής για την Ορθόδοξη Εκκλησία, ενώ τιμάται η μνήμη των Αγίων Χρυσάνθου και Δαρείας των Μαρτύρων.
Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως: Ποια ονόματα γιορτάζουν
Χρυσάνθη, Χρύσανθος, Χρυσανθίς, Χρυσάνθης
Δαρεία, Δάρα, Δάρω
Επίσης
Ανατολή ήλιου: 06:30
Δύση ήλιου: 18:35
Διάρκεια ημέρας: 12 ώρες 5 λεπτά
Σελήνη 26,9 ημερών
Τι τρώμε την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως
Η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως βρίσκεται πάντα μέσα στη Σαρακοστή. Επομένως είναι μια μέρα μεσονηστήσιμη. Για αυτό και κάνουμε νηστεία.
Παρόλα αυτά, όπως κάθε μία από τις Κυριακές της Σαρακοστής, έτσι και στην Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως σύμφωνα με το έθιμο το λάδι επιτρέπεται.
Εδώ αξίζει να αναφερθεί ότι πολλοί εσφαλμένα διαδίδουν ότι την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως δεν πρέπει να τρώμε ούτε λάδι. Αυτό είναι λάθος καθώς κάθε μία από τις Κυριακές της Σαρακοστής οι πιστοί επιτρέπεται να τρώνε λάδι έτσι ώστε να πάρουν δυνάμεις για να μπορέσουν να κρατήσουν την νηστεία τους όλη τη διάρκεια της Σαρακοστής.
Τι γιορτάζουμε την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως
Η τρίτη Κυριακή των Νηστειών ονομάζεται «Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως». Μετά από τη μεγάλη Δοξολογία στον όρθρο, ο Σταυρός μεταφέρεται σε μια σεμνή πομπή στο κέντρο του ναού και παραμένει εκεί όλη την υπόλοιπη εβδομάδα, οπότε στο τέλος κάθε ακολουθίας γίνεται προσκύνηση του Σταυρού.
Αξίζει να σημειωθεί, ότι το θέμα του Σταυρού, που κυριαρχεί στην υμνολογία αυτής της Κυριακής της Σταυροπροσκυνήσεως, παρουσιάζεται όχι μέσα στα πλαίσια του πόνου, αλλά της νίκης και της χαράς. Βρισκόμαστε στη μέση της Μεγάλης Σαρακοστής. Από τη μια πλευρά η φυσική και πνευματική προσπάθεια, αν είναι συστηματική και συνεχής, αρχίζει να μας γίνεται αισθητή, το φόρτωμα να γίνεται πιο βαρύ, η κόπωση πιο φανερή. Έχουμε ανάγκη από βοήθεια και ενθάρρυνση. Από την άλλη πλευρά, αφού αντέξουμε αυτή τη κόπωση και έχουμε αναρριχηθεί στο βουνό μέχρι αυτό το σημείο, αρχίζουμε να βλέπουμε το τέλος της πορείας μας και η ακτινοβολία του Πάσχα γίνεται πιο έντονη.
Η Σαρακοστή είναι η σταύρωση του εαυτού μας, είναι η εμπειρία – περιορισμένη βέβαια – που αποκομίζουμε από την εντολή του Χριστού που ακούγεται στο ευαγγελικό ανάγνωσμα αυτής της Κυριακής: «όποιος θέλει να με ακολουθεί, ας απαρνηθεί τον εαυτό του ας σηκώσει το σταυρό του, και έτσι ας με ακολουθεί» (Μαρκ.8,34).
Αλλά δεν μπορούμε να σηκώσουμε το σταυρό μας και ν’ ακολουθήσουμε το Χριστό αν δεν ατενίζουμε το Σταυρό που Εκείνος σήκωσε για να μας σώσει. Ο δικός Του Σταυρός είναι εκείνος που δίνει νόημα αλλά και δύναμη στους άλλους.
Αυτό μας εξηγεί το συναξάρι της Κυριακής:
Στη διάρκεια της νηστείας των σαράντα ημερών, κατά κάποιο τρόπο, και μείς σταυρωνόμαστε, νεκρωνόμαστε από τα πάθη, έχουμε την πίκρα της ακηδίας και της πτώσης, γι’ αυτό υψώνεται ο τίμιος και ζωοποιός Σταυρός, για αναψυχή και υποστήριξή μας.
Μας θυμίζει τα πάθη του Κυρίου και μας παρηγορεί. Είμαστε σαν τους οδοιπόρους σε δύσκολο και μακρινό δρόμο που, κατάκοποι, κάθονται για λίγο να αναπαυθούν. Με το ζωοποιό Σταυρό γλυκαίνει την πίκρα που νοιώθουμε από τη νηστεία, μας ενισχύει στη πορεία μας στην έρημο έως ότου φθάσουμε στην πνευματική Ιερουσαλήμ με την ανάστασή Του. Επειδή ο Σταυρός λέγεται Ξύλο Ζωής και είναι εκείνο το ξύλο που φυτεύτηκε στον Παράδεισο, γι’ αυτό και οι θείοι Πατέρες τοποθέτησαν τούτο στο μέσο της Σαρακοστής, για να μας θυμίζει του Αδάμ την ευδαιμονία και την πτώση του από αυτή, να μας θυμίζει ακόμα ότι με τη συμμετοχή μας στο παρόν Ξύλο δεν πεθαίνουμε πια αλλά ζωογονούμαστε.
Μια μεγάλη και δημοφιλής εορτή του Χριστιανισμού είναι η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως. Πρόκειται για μια κινητή γιορτή και για αυτό το λόγο κάθε χρόνο πέφτει σε διαφορετική ημερομηνία. Δες τι γιορτάζουμε τη μέρα αυτή καθώς και πότε πέφτει η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως το 2023. Μάθε ποια είναι τα έθιμα, τι τρώμε καθώς και ποιες ιδιαιτερότητες έχει η τέλεση του μυστηρίου στις εκκλησίες τη γιορτή αυτή.
Την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως γιορτάζουμε και τιμούμε το σύμβολο του σταυρού. Όπως είναι γνωστό, Ο Χριστός σταυρώθηκε και πέθανε πάνω στο σταυρό έως ότου να αναστηθεί τρεις ημέρες αργότερα. Από τότε, ο σταυρός αποτελεί σύμβολο του Χριστιανισμού με ιδιαίτερη σημασία.
Για αυτό το λόγο, κάθε χρόνο έχει καθιερωθεί μία ημέρα στην οποία οι πιστοί συνηθίζουν να προσκυνούν τον σταυρό. Το προσκύνημα μπορεί να περιλαμβάνει έναν ασπασμό, ένα φιλί, μια υπόκλιση ή μπορεί να γίνει με οποιοδήποτε άλλο τρόπο θελήσει ο πιστός.
Ο αυθεντικός σταυρός πάνω στον οποίο σταύρωσαν τον Χριστό είναι ξύλινος (τίμιο ξύλο). Για αυτό το λόγο οι περισσότερες εκκλησίες προτιμούν να έχουν σταυρό κατασκευασμένο από κάποιο ξύλο έτσι ώστε να αναπαριστά καλύτερο τον αυθεντικό.
Τι τρώμε
Η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως βρίσκεται πάντα μέσα στη Σαρακοστή. Επομένως είναι μια μέρα μεσονηστήσιμη. Για αυτό και κάνουμε νηστεία.
Παρόλα αυτά, όπως κάθε μία από τις Κυριακές της Σαρακοστής, έτσι και στην Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως σύμφωνα με το έθιμο το λάδι επιτρέπεται.
Εδώ αξίζει να αναφερθεί ότι πολλοί εσφαλμένα διαδίδουν ότι την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως δεν πρέπει να τρώμε ούτε λάδι. Αυτό είναι λάθος καθώς κάθε μία από τις Κυριακές της Σαρακοστής οι πιστοί επιτρέπεται να τρώνε λάδι έτσι ώστε να πάρουν δυνάμεις για να μπορέσουν να κρατήσουν την νηστεία τους όλη τη διάρκεια της Σαρακοστής.
Έθιμα της Κυριακής της Σταυροπροσκυνήσεως
Η ακολουθία και το μυστήριο που τελείται στην εκκλησία την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως διαφέρει αρκετά σε σχέση με τις υπόλοιπες Κυριακές. Ο ιερέας από το πρωί της ημέρας με πομπή τοποθετεί τον σταυρό σε κεντρικό σημείο της εκκλησίας. Έπειτα ψάλλονται τα αντίστοιχα τροπάρια και οι πιστοί προσέρχονται για να ασπαστούν το σταυρό.
Συνηθίζεται όλοι οι παρευρισκόμενοι να λαμβάνουν από την εκκλησία λουλούδια (τα λεγόμενα και ως σταυρολούλουδα) τα οποία όταν επιστρέψουν σπίτι τους συνήθως τα τοποθετούν στο εικονοστάσι τους δίπλα από το καντήλι. Εκτός από λουλούδια, οι πιστοί συνήθως παίρνουν και κλαδί από δεντρολίβανο.
Όταν τελειώσει το μυστήριο, ο σταυρός παραμένει στο κέντρο της εκκλησίας έτσι ώστε να δοθεί σε όλους τους ανθρώπους η δυνατότητα να προσκυνήσουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
Άλλα έθιμα που τα παλαιότερα χρόνια ήταν ιδιαίτερα γνωστά περιλαμβάναν το “σεργιάνι” των παιδιών στα σπίτια του χωριού για να μαζέψουν ξύλα και αυγά. Τα παιδιά στέκονταν έξω από την πόρτα των σπιτιών και τραγουδούσαν:
Χαίρε Τίμιε Σταυρέ
χαρά των προφητών
να μας δώσεις εν’ αυγό
για να φύγω από δω.
Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως σήμερα: «Σῶσον Κύριε τὸν λαόν σου» – Η συγκλονιστική τελετή στους ναούς – Ο Τίμιος Σταυρός φωτίζει τον δρόμο προς την Ανάσταση!
ήμερα, Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως, η Ορθοδοξία τιμά το Ιερό Σύμβολο της Πίστης μας, τον Τίμιο Σταυρό, στη μέση της Μεγάλης Σαρακοστής, υπενθυμίζοντας στους πιστούς τη θυσία του Χριστού και την πορεία προς την Ανάσταση!
Ο Σταυρός ως πηγή δύναμης και παρηγοριάς
Την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως, η Εκκλησία προβάλλει τον Τίμιο Σταυρό, το υπέρτατο σύμβολο της Χριστιανικής πίστης. Μέσα από αυτήν την τιμητική αναφορά, οι πιστοί αντλούν δύναμη για να συνεχίσουν τον πνευματικό τους αγώνα και την αυστηρή νηστεία.
Ο Σταυρός υπενθυμίζει πως μετά τον Γολγοθά και τη Σταύρωση, έρχεται η Ανάσταση, προσφέροντας παρηγοριά και ελπίδα ενόψει της Μεγάλης Εβδομάδας των Παθών του Κυρίου.
Το Τελετουργικό της Ημέρας
Η ιδιαίτερη αυτή ημέρα σηματοδοτείται από μια συγκινητική και βαθιά συμβολική τελετή:
Μετά τη Δοξολογία στον Όρθρο, ο ιερέας εξέρχεται από τη βόρεια πύλη του ιερού, κρατώντας τον Σταυρό πάνω σε δίσκο στολισμένο με βιολέτες, δεντρολίβανο και τρία αναμμένα κεριά, που συμβολίζουν την Αγία Τριάδα.
Κατά τη διάρκεια της λιτανευτικής πομπής, ο ιερέας κάνει τρεις περιφορές γύρω από το τραπέζι στο κέντρο του ναού, όπου αποθέτει τον Σταυρό.
Ακολουθεί θυμίαμα και ψάλλεται το τροπάριο «Σῶσον Κύριε τὸν λαόν σου».
Ο ιερέας γονατίζει και προσκυνά πρώτος τον Σταυρό, ενώ ακολουθούν οι ψάλτες και οι πιστοί, ψάλλοντας το «Τὸν Σταυρόν σου προσκυνοῦμεν Δέσποτα, καὶ τὴν ἁγίαν σου Ἀνάστασιν δοξάζομεν».
Το μήνυμα του Ευαγγελίου
Το ευαγγελικό ανάγνωσμα της ημέρας περιλαμβάνει την εντολή του Χριστού:
Με αυτή τη φράση, ο Χριστός καλεί τους πιστούς να αποδεχτούν τις δοκιμασίες της ζωής με υπομονή και Πίστη, ακολουθώντας το παράδειγμά Του.
Ο Σταυρός στο κέντρο του ναού
Ο Σταυρός παραμένει στο κέντρο του ναού όλη την εβδομάδα, και οι εκκλησιαζόμενοι έχουν την ευκαιρία να τον προσκυνούν στο τέλος κάθε ακολουθίας.
Μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας, ο ιερέας μοιράζει στους πιστούς τα σταυρολούλουδα ως ευλογία, τα οποία φυλάσσονται στα εικονοστάσια των σπιτιών, όπως τα άνθη του Επιταφίου.
Την Κυριακή της Πεντηκοστής τιμάται η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος στους Αποστόλους.
Σε ανάμνηση του γεγονότος αυτού, κάθε χρόνο, εορτάζουμε με ιδιαίτερη λαμπρότητα την γενέθλια ημέρα της Εκκλησίας, μια ημέρα πριν την εορτή του Αγίου Πνεύματος.
Η εορτή αυτή αντιστοιχεί με την επίσης μεγάλη ετήσια εορτή των Ιουδαίων η οποία στις Εβραϊκές Γραφές (Παλαιά Διαθήκη) αποκαλείται Γιορτή του Θερισμού ή Γιορτή των Εβδομάδων.
Πενήντα ημέρες μετά την Ανάσταση του Κυρίου έλαβε χώρα η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος στους 12 μαθητές (περιλαμβανομένων και των αποστόλων του Ιησού) οπότε, σύμφωνα με τις Πράξεις των Αποστόλων, έλαβαν Άγιο Πνεύμα μιλώντας σε ξένες γλώσσες (γλωσσολαλιά) «για τα θαυμαστά έργα του Θεού», γεγονός που έγινε αντιληπτό από Ιουδαίους και προσήλυτους που ήταν στην Ιερουσαλήμ για τη γιορτή των Εβδομάδων.
Ως αποτέλεσμα, έπειτα και από το κήρυγμα του Πέτρου, βαφτίστηκαν εκείνη την ημέρα 3.000 νέα μέλη της χριστιανικής εκκλησίας. (Πράξεις 1:13-15· 2:1-41)
Η Πεντηκοστή είναι εβδομαδιαία εορτή δηλαδή εορτάζεται όλες τις ημέρες της εβδομάδας με ιδιαίτερη έξαρση το Σάββατο. Από τις μεθεόρτιες ημέρες ξεχωρίζει η Δευτέρα που είναι αφιερωμένη στο Άγιο Πνεύμα όπου και επαναλαμβάνεται ομοίως όλη η ακολουθία της Κυριακής.
Η Κυριακή πριν από τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος.
Την Κυριακή της Πεντηκοστής γιορτάζουμε την εμφάνιση του Αγίου Πνεύματος στους μαθητές του Χριστού, με μορφή φωτιάς, σαν φλόγες πάνω στα κεφάλια τους, πενήντα μέρες μετά την ανάστασή Του και δέκα μέρες μετά την ανάληψή Του.
Η εορτή της Πεντηκοστής είναι εορτή της Αγίας Τριάδος, αφού με την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος μαθαίνουμε ότι ο Θεός είναι Τριαδικός. Η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος έγινε κατά την ημέρα της Κυριακής.
Γιατί, όμως, γιορτάζουμε ξεχωριστά και την Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος;
Ο ιερός υμνογράφος αποκαλεί την Πεντηκοστή τελευταία εορτή από πλευράς αναπλάσεως και ανακαινίσεως του ανθρώπου: “Την μεθέορτον πιστοί και τελευταίαν εορτήν εορτάσωμεν φαιδρώς, αύτη εστί Πεντηκοστή, επαγγελίας συμπλήρωσις και προθεσμία”.
Την Κυριακή λοιπόν εορτάζουμε την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή, εκείνη την ημέρα ήλθε το Άγιο Πνεύμα στους Μαθητές του Χριστού.
Γιατί γονατίζουμε την Κυριακή της Πεντηκοστής πάνω σε φύλλα καρυδιάς; – Ποιος είναι ο συμβολισμός;
Η Συμβολική Σημασία των Φύλλων Καρυδιάς στην Πεντηκοστή.
Η λαϊκή ευσέβεια και οι τοπικές παραδόσεις της Ορθοδοξίας αποτελούν πολύτιμους φορείς θεολογικής εμπειρίας και συμβολισμών, που διατηρούν ζωντανή τη σχέση του ανθρώπου με το Θείο και με τους προγόνους του.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της βιωμένης πνευματικότητας είναι το έθιμο της χρήσης φύλλων καρυδιάς κατά την Κυριακή της Πεντηκοστής. Πέρα από την εξωτερική του εκδήλωση, το έθιμο αυτό κρύβει έναν βαθύτατο συμβολισμό, ο οποίος φανερώνει τη σχέση των ζώντων με τους κεκοιμημένους, μέσα από την κοινή προσευχή και την προσδοκία της Ανάστασης.
Ο στοχασμός του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, εμπνευσμένος από αυτή την πρακτική, προσφέρει μια ποιητική και θεολογική ερμηνεία του νοήματός της, αναδεικνύοντας τη σύνδεση του φυσικού κόσμου με το μυστήριο της ζωής και του θανάτου.
Στον Πόντο την Κυριακή της Πεντηκοστής, κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας, συνήθιζαν να βάζουν στο δάπεδο του ναού καρυδόφυλλα και γονατίζουν επάνω.
Μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας, ο ιερέας μοίραζε τα καρυδόφυλλα στους πιστούς, για να τα φυλάξουν στο εικονοστάσι τους. Με αφορμή αυτό το έθιμο ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, έγραψε τα εξής[1]:
«Aπό το Πάσχα έως την εορτή του Aγίου Πνεύματος ημέρες Πενήντα. Tην Πεντηκοστή οι ευρισκόμενοι απ’ εδώθε μεριά, επιβιούντες εν τοις φαινομένοις, εύχονται υπέρ των μεταστάντων από την άλλη μεριά του χάσματος, του φοβερού λάκκου. Mετέχουν στην κοινή προσευχή της Eκκλησίας, γονατίζοντας πάνω σε πράσινα φύλλα καρυδιάς.
Tα υποδιαιρούμενα σε ευάριθμα φυλλίδια μεγάλα φύλλα της καρυδιάς, που εκτός του ότι ο θρεπτικός της και νοστιμώτατος καρπός, παρομοιάζει με τον εγκέφαλο, κέντρο της ατομικής ενός εκάστου σκέψης, περιέχει και ποικίλες ωφέλιμες και ιαματικές ουσίες.
Eπίσης δεν πρέπει να θεωρηθεί άσχετο, το ότι τον έσω ξυλώδη φλοιό του καρυδοεγκεφάλου, τον παρομοιάζουμε με το μικρότερο των πλεούμενων, με τα οποία ο άνθρωπος, αντιμετωπίζει τις τύχες του ταξιδίου, επί του ετέρου των φυσικών στοιχείων, του μορφοποιού του φωτός ύδατος, αποκτώντας την επιβαλλομένη πείρα, πριν κενούμενος παντός ορατού, πληρωθεί ως ο άνεμος.
Eκτός τούτου, η καρυδιά, που πάνω στα ελάσματα των σχημάτων που η χλωροφύλλη της φωτοσυνθέσεως επιβάλλει, γονατίζουμε ευχόμενοι για τους προσφιλείς κεκοιμημένους, έχει ως δέντρο ξύλο, εκτιμώμενο όχι μόνο στην επιπλοποιΐα, αλλά και στην κατασκευή σεντουκιών των μεταστάντων σωμάτων.
Eπίσης λέγονται σεντούκια, τα μπαούλα όπου φυλάγεται η προίκα του γάμου. Eξ’ άλλου η φυσιολογία του δέντρου, που δίκαια σχετίσθηκε προς τον ύπατο θεό των ανθρωπίνων μύθων φθάνει στην καρποφορία δι’ ενός γάμου ασυνήθους εις την καθ’ ημέραν τάξη των φυτών.
Γονατίζοντας πάνω στα φύλλα της καρυδιάς την Πεντηκοστή, είναι δυνατόν λοιπόν να ισχυριστούμε, ότι επιτελούμε έναν γάμο παράξενο, με τις ψυχές των προσφιλών, που ξημερώνοντας το Σάββατο του Pουσαλιού, ξανά κλείνονται στον κάτω κόσμο, μετά που επί τόσες ημέρες η χαρά της Aναστάσεως του Xριστού, τις αφήκε ελεύθερες να’ ρθουν κοντά μας».
Κατερίνα Χουζούρη
Η παράδοση της γονυκλισίας πάνω στα φύλλα της καρυδιάς την Κυριακή της Πεντηκοστής αποτελεί μια ζωντανή έκφραση πίστης και μνήμης.
