Πηγή: «Ιστορίες από τη δεκαετία του 40» Είναι μια από τις δεκάδες, ίσως εκατοντάδες ιστορίες ζώων που έχασαν τη ζωή τους στον πόλεμο. Ο πολεμικός ανταποκριτής της εφημερίδας «Ακρόπολις» Σπύρος Τριανταφύλλου περιγράφει την ιστορία του Ψαρή. Του αλόγου που δεν άντεξε τις κακουχίες και άφησε την τελευταία του πνοή σε ένα χαντάκι στην Αλβανία. Η ιστορία δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα στις 9 Μαρτίου 1941.

Γράφει ο Τριανταφύλλου: « Σ’ ένα χωριό στην πλαγιά του Μόροβα, στο σπίτι ενός Αλβανού χριστιανού που καταλύσαμε ένα βράδυ βρεθήκαμε στρατιώτες όλων των όπλων και σωφέρ ακόμα. Ρώτησα έναν που είχε λάβει μέρος στην ιστορική μάχη της Πίνδου: – Συνάδελφε, ποιο πράγμα δε θα λησμονήσεις ποτέ από αυτόν τον πόλεμο; Ήταν ιππέας ο συνάδελφος. Με κοίταξε, σκάλισε λίγο με την τσιμπίδα τη φωτιά, που έκαιε μπρος μας και μ’ απάντησε: – Τα μάτια του αλόγου μου… Και συνέχισε: «Κυνηγούσαμε μέρες τους Ιταλούς.

Τους βγάλαμε από τα μέρη μας που είχαν μπει και τους ακολουθούσαμε μέσα στο διαολότοπο, την Αλβανία. Τα άλογά μας τσακισμένα από την κούραση δυσκολευόντουσαν τώρα από τα χιόνια και τους γκρεμούς. Είδα πολλά που πέφτανε και τους συναδέλφους να τα χαϊδέουν λίγο και να τ’ αφήνουν εκεί που έπεφταν για να συνεχίσουν το κυνήγι των Ιταλών πεζή. Ήρθε και η σειρά του δικού μου. Σ’ ένα χαντάκι σκεπασμένο με χιόνι, τόσο που να μη φαίνεται ο Ψαρής μού κόλλησε. Πήδησα από τη σέλα. Το άλογο προσπαθούσε να σηκωθεί αλλά δε μπόρεσε κι έπεσε ολότελα. Πεινασμένο μουσκεμένο ως το κόκκαλο, ταλαιπωρημένο από το αδιάκοπο τρέξιμο πάνω στα κατσάβραχα ήταν γραφτό του να μείνει εκεί. Μάζεψα τα πράγματα που είχα στη σέλα για ν’ ακολουθήσω κι εγώ με τα πόδια τους άλλους.

Το χάϊδεψα λίγο στο σβέρκο και το φίλησα. Και κίνησα. Σε λίγα βήματα γύρισα να το ιδώ για τελευταία φορά. Μπορεί να ήταν ζώο, αλλά ήταν ο σύντροφός μου στον πόλεμο. Είχαμε δει μαζί τόσες φορές τον θάνατο, είχαμε περάσει μαζί μερόνυχτα ζωής τέτοιας που δε λησμονιέται ποτέ. Και το είδα να με κοιτάζει που έφευγα. Τι ματιά ήταν αυτή, βρε παιδιά… Πόσο παράπονο, πόση λύπη φανέρωνε..Μ’ έπιασε κλάμα. Αλλά δεν πρόλαβαν ν’ ανέβουν δάκρυα στα μάτια μου. Ο πόλεμος δεν αφήνει καιρό για τέτοια. Σε μια στιγμή σκέφτηκα να το σκοτώσω. Δε βάσταξε όμως η καρδιά μου. Και το άφησα εκεί. Με κοίταζε ως που χάθηκα πίσω από το βράχο…»…

Ένα βράδυ, την ώρα, που εγώ μαγείρευα, ο μικρός μου γιος ήταν όρθιος στον καναπέ και χοροπήδαγε. Εγώ, στην κουζίνα γλείφοντας το κουτάλι να δω αν μου πέτυχε το αυγολέμονο και ο μικρός μέσα να κάνει το χαμό.

“Κάτσε κάτω”, του φώναξα, “Είναι επικίνδυνο αυτό, που κάνεις. Ο καναπές δεν είναι για να χοροπηδάμε, αλλά για να καθόμαστε!”. Και τότε, με μία κίνηση, ρίχνει ένα σάλτο πάνω από το βραχίονα του καναπέ και προσγειώνεται στο πάτωμα με το κεφάλι κάτω.

Οι στιγμές, που ακολούθησαν ήταν απείρου κάλλους. Εγώ να ουρλιάζω και να ψάχνω σε ποιο συρτάρι της κατάψυξης είχα τον πάγο και ο μικρός να κλαίει και μετά από λίγο να μου ζητάει πορτοκαλάδα. Αρνήθηκε να βάλει πάγο στο κεφάλι του, αλλά τον έπεισα λέγοντάς του ότι θα τον άφηνα να δει κινούμενα σχέδια, αν με άφηνε να τον περιποιηθώ. Φάγαμε, είπαμε τα αστεία μας, έπλυνε τα δόντια του, με φίλησε και μου είπε: “Καληνύχτα μαμά. Σε αγαπώ πάρα πολύ!”.

Με έκανε να λιώσω. Εκείνη τη νύχτα πρέπει να μπήκα στο δωμάτιό του πάνω από 20 φορές, για να ελέγξω το κεφάλι του μήπως και πρήστηκε. Αισθανόμουν φόβο και μαζί θυμό, συναισθήματα, που όσο ζούσε ο άντρας μου δεν είχα, αλλά που τώρα πια είχαν αρχίσει και βγαίνανε στην επιφάνεια όσο κι αν δεν ήθελα να το παραδεχτώ.

Από τότε, που πέθανε ο άντρας μου λίγους μήνες πριν, δεν ακούω τίποτε άλλο παρά πόσο καλά τα πάω. Και όντως είναι έτσι. Πόνεσα όσο δεν φαντάζεσαι, αλλά φρόντισα να επικρατήσει η λογική. Ευτυχώς ούτε ακραίες αντιδράσεις είχα, ούτε χρειάστηκε να βάζω μαξιλάρια στο κρεβάτι στη θέση του, για να νομίζω ότι είναι ακόμα εδώ και κοιμάται δίπλα μου.
Παρόλο, που ξέραμε εδώ και 3 χρόνια ότι ο καρκίνος στο τέλος θα νικήσει, αυτό δεν με έκανε να πονέσω λιγότερο, όταν τελικά τον έχασα.

Δεν μπορώ να τον κατηγορήσω, που πέθανε. Δοκίμασα, αλλά ούτε άξιζε (εντελώς αναποτελεσματικό) ούτε έφταιγε αυτός, που έφυγε. Ο καρκίνος δεν υπολογίζει τίποτα, ούτε ζωές, ούτε συναισθήματα, ούτε τις χήρες και τα ορφανά, που αφήνει πίσω. Χτυπάει απροκάλυπτα και αδιάκριτα. Αλλά αυτό δεν με κάνει λιγότερο θυμωμένη.

Θυμωμένη γιατί το παιδί έπεσε και χτύπησε και δεν ήταν κανείς εκεί μαζί μου. Δεν ήταν εδώ ο άντρας μου να με καθησυχάσει και να μου πει ένα «Δεν είναι τίποτα. Μέχρι να παντρευτεί θα γιάνει». Θυμωμένη, που έφυγε και με άφησε με ένα παιδί. Θυμωμένη, που οι περισσότεροι φίλοι μας χάθηκαν απ’ τη ζωή μου. Θυμωμένη, που όποιον συναντώ στο δρόμο και με βλέπει με ένα παιδί, κοιτάζει αμέσως τα δάχτυλά μου, για να βρει τη βέρα. Υποκρισία, αδιαφορία, γαϊδουριά.
Όταν ο γιος μου έπεσε, για αρκετά δευτερόλεπτα έμεινα εκεί να τον κοιτάζω χωρίς να κουνιέμαι. Είχα παγώσει. Είχα κάνει παλιότερα μαθήματα πρώτων βοηθειών και ήξερα ότι ποτέ δεν πρέπει να μετακινούμε κάποιον με πιθανό τραυματισμό της σπονδυλικής στήλης. Σηκώθηκε μόνος του και έτρεξε στην αγκαλιά μου κλαίγοντας και είπα το πρώτο πράγμα, που μου ήρθε στο μυαλό:

“Αν σου συμβεί κάτι, θα πεθάνω”.

Το εννοούσα. Θα πεθάνω.

Είχαν περάσει 9 μήνες από τότε, που ο σύζυγός μου πέθανε κι αυτά τα συναισθήματα με εξέπληξαν. Τις περισσότερες μέρες, είμαι ευτυχισμένη και ευγνώμων. Δεν αξίζει να συγκρίνεις τη ζωή ή τις κακουχίες σου με των άλλων, αλλά δεν μπορείς και να μην το κάνεις. Μόνο έτσι θα βάλεις τον εαυτό σου στη σωστή σκάλα στην κλίμακα της τραγωδίας.

Από την αρχή φοβόμουν το πόσο απλό και εύκολο είχε κάνει ο άντρας μου τον καρκίνο να φαίνεται. Μαζί του είχε παρασύρει κι εμένα και μαζί αντιμετωπίζαμε τον καρκίνο σαν ένα απλό κρυολόγημα. Οι περισσότεροι δεν καταλάβαιναν καν ότι ήταν άρρωστος. Σοκαρίστηκαν και μαζί και εγώ, όταν ο καρκίνος έκανε την επανεμφάνισή του ακόμα πιο επιθετικός, αυτή τη φορά στον εγκέφαλο και στο τέλος τον σκότωσε μετά από χρόνια χημειοθεραπείας και ακτινοβολίας.
Οι άνθρωποι δεν θέλουν να μένουν στα άσχημα. Αυτό ισχύει και για μένα. Ο θυμός και ο φόβος είναι αποκρουστικά πράγματα. Δεν μου αρέσει να τα βλέπω σε άλλους και έχω περάσει όλη μου τη ζωή προσπαθώντας να είμαι γενναία και συμπαθής. Ο φόβος και ο θυμός είναι αρρώστια και τα αντιμετωπίζω ως κάτι, που πρέπει να αποφεύγω. Σαν συνθετική μπλούζα, που αν φορέσω, θα πάθω αλλεργία.

Το ότι βάφομαι, χαμογελώ, κυκλοφορώ και μεγαλώνω το γιο μου μόνη μου δεν το καθιστά πιο εύκολο. Η συμπεριφορά μου έδειχνε ότι δεν ήμουν διατεθειμένη να το παίξω καλή χήρα.
Τα σκληρά πράγματα είναι σκληρά, πάει και τέλειωσε. Κάποια μέρα θα μάθεις από αυτά και θα σε κάνουν πιο δυνατό/ή, αλλά μέχρι τότε θα σε έχουν αφήσει συναισθηματικά νεκρό/ή και σωματικά εξαντλημένο/η.

Ένα από τα ελάχιστα οφέλη της απώλειας ενός συζύγου είναι ότι γίνεσαι φάρος για άλλες νεαρές χήρες, που εμφανίζονται στα e-mail και στους λογαριασμούς σου στο Facebook, για να σου ζητήσουν βοήθεια, επειδή χάνονται στο σκοτάδι. Δεν ξέρουν τί να κάνουν τη βέρα τους, τα στέφανα ή με το επώνυμό τους. Δεν ξέρουν γιατί είναι τόσο θυμωμένες και δεν ξέρουν πώς να το ξεπεράσουν.

Θέλουν να είναι ξανά ευτυχισμένες.

Η θεραπεία για τη θλίψη δεν είναι το “να πάψεις να είσαι λυπημένη” και η θεραπεία για το θυμό δεν είναι “να ξεθυμώσεις!”. Πρέπει να βιώσεις αυτά τα συναισθήματα χωρίς να κρίνεις τον εαυτό σου.

Η δουλειά σου, όταν σου συμβαίνει κάτι κακό, είναι να το ξεπεράσεις με όποιον τρόπο θες εσύ. Δεν είναι δική σου δουλειά να κάνεις με το ζόρι τη ζωή σου πιο ευχάριστη για χάρη των άλλων.

Ο κόσμος θα συνεχίσει να υπάρχει, παρά την απόγνωση, που νιώθεις. Και ξέρεις πώς λέγεται αυτό; Ζωή. Και είναι πολλές φορές άδικη. Το μισείς, που είναι άδικη και μερικές φορές το μόνο, που θες είναι να ουρλιάξεις. Άλλες φορές μισείς τους φίλους σου, επειδή έχουν πράγματα, που εσύ δεν έχεις πια και τότε, μισείς τον εαυτό σου, επειδή τους μισείς (μόνο και μόνο επειδή οι σύζυγοι τους είναι ζωντανοί ) κι ας σε αγαπούν! Είναι εντάξει, συμβαίνει καμιά φορά!

Θα ευτυχήσεις και πάλι. Πάλι θα θυμώσεις, πάλι θα νιώσεις θλίψη, αλλά θα γίνεις ευτυχισμένη ξανά. Θα ενθουσιαστείς, θα μάθεις πράγματα, θα βρεθείς πάλι σε απόγνωση και θα ξαναενθουσιαστείς. Έτσι πάει.

Χριστίνα

Όταν ο 41 ετών ο σύζυγός που πέθανε από λέμφωμα με άφησε μόνη στα 36 μου, χήρα ενός παιδιού τριών ετών που ήταν βιολογικό μας παιδί και με τα τρίδυμα = παιδιά του, τα οποία μεγαλώναμε μαζί, αφού ο άντρας μου είχε την επιμέλειά τους.

Μετά το θάνατό του η ζωή μου ήταν ένας αχταρμάς οικονομικά και συναισθηματικά και το λέω αυτό γιατί στο επάγγελμα ήταν τραπεζίτης και κάποιες λανθασμένες κινήσεις που είχε κάνει τον οδήγησαν σε πτώχευση. Όταν πέθανε μας άφησε μόνο χρέη.

Το επόμενο κιόλας πρωί μετά το θάνατό του άρχισαν τα τηλέφωνα από τις εισπρακτικές, οι οποίες τον έψαχναν απεγνωσμένα. Οι αντιδράσεις των υπαλλήλων ήταν πολλές, κυρίως έκπληξη και αμηχανία όταν τους έλεγα ότι είχε πεθάνει λίγες μόνο μέρες πριν. Ήμουν δίπλα του όταν πέθανε και τη σκηνή αυτή δεν πρόκειται να την ξεχάσω ποτέ όσο ζω. Τον πρώτο καιρό την έφερνα στο μυαλό μου σχεδόν κάθε λεπτό. Πλέον τη θυμάμαι μία φορά την ημέρα, σαν χάπι. Αναγκάστηκα να μάθω να ζω με τις αναμνήσεις αυτές και να προσπαθώ να πάρω τα ηνία της ζωής μου πίσω.

Υπήρχε μεγάλη διαφορά ηλικίας ανάμεσα στο δικό μας παιδί και στα παιδιά του από τον πρώτο του γάμο. Τα παιδιά του κόντευαν να τελειώσουν το λύκειο και να μπουν στο πανεπιστήμιο. Χρειάζονταν ανεξαρτησία τη στιγμή που ο 3χρονος γιος μου ήθελε σταθερά και μόνιμα τη μαμά του δίπλα του. Προσπάθησα σκληρά να ανταποκριθώ επάξια και στους δύο μου ρόλους.
Τους πρώτους μήνες με θυμάμαι να βλέπω το παιδάκι μου να κοιμάται και εγώ να κλαίω. Πόσο αθώα και ξέγνοιαστα είναι σε αυτή την ηλικία. Ούτε από θανάτους ξέρουν ούτε από πόνο ούτε από δυστυχία. Τώρα που είναι πιο μεγάλος συχνά μου λέει ότι δεν έχει πολλές αναμνήσεις από το θάνατο του μπαμπά του ούτε όμως θυμάται και ποτέ εμένα να κλαίω. Από την άλλη μεριά τα τρίδυμα πήγαν για ένα διάστημα να μείνουν με τη μητέρα τους πριν πεθάνει ο μπαμπάς τους γιατί δεν άντεχαν να τον βλέπουν έτσι, ούτε όμως και εμένα που ήμουν στο μαύρο μου το χάλι.
Με ρωτούν συχνά για τις τελευταίες μέρες και ώρες του μπαμπά τους. Το ένα από τα παιδιά μάλιστα επισκέπτεται ψυχολόγο. Τώρα που μεγάλωσαν και αυτά λίγο ακόμα μπορώ και συζητώ μαζί τους και τους λύνω κάθε απορία σχετικά με το μπαμπά τους και τις τελευταίες του στιγμές. Προσπαθώ όσο μπορώ να τα ενθαρρύνω και να τα επαινώ που κατάφεραν να επιβιώσουν και να ξεπεράσουν το χαμό του μπαμπά τους χωρίς να εμφανίσουν παραβατική συμπεριφορά (συλλήψεις, ναρκωτικά, ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες και άλλα).

Το παιδί ωφελήθηκε πολύ από τις συνεδρίες που έκανε με τον ψυχολόγο. Κάποιοι αρνούνται να πάνε και προτιμούν να το περάσουν μόνοι τους. Εγώ από τη μεριά μου στράφηκα σε πιο αντισυμβατικές θεραπείες τον πρώτο καιρό: μασάζ, βελονισμό, αστρολόγους, αιθέρια έλαια και διάφορα τέτοια. Έκανα παρέα με καλούς φίλους και φίλες με παιδιά για να έχει παρέα και το δικό μου παιδί και με πολλούς από αυτούς πηγαίναμε όλοι μαζί διακοπές. Έβγαλα εντελώς από τη ζωή μου όλους τους αρνητικούς ανθρώπους ακόμα και αν ανήκαν στο ευρύτερο οικογενειακό μου περιβάλλον.

Όταν έμεινα χήρα, άφησα τη δουλειά μου για ένα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Για την ακρίβεια την είχα αφήσει από τότε που γεννήθηκε το παιδί μου και πάνω που έλεγα να επιστρέψω πέθανε ο άντρας μου. Μετά όμως έπρεπε να βρω δουλειά. Στην αρχή το λένε και οι ψυχολόγοι. Καλό είναι να απέχεις από τη δουλειά και να μην πάρεις καμία σημαντική οικονομική απόφαση το πρώτο έτος. Ωστόσο δεν τους άκουσα. Αμέσως μετά το θάνατο του άντρα μου επιχειρήσαμε με μία φίλη μου να ανοίξουμε το δικό μας μαγαζί, αλλά δεν πήγε καλά. Υπήρξαν κάποιες άσχημες καταστάσεις ανάμεσά μας σε σημείο που αναγκάστηκαν να εμπλακούν οι δικηγόροι μας.

Παρά τα πολλά μου προσόντα δυσκολεύτηκα να βρω δουλειά. Βρήκα μία μέτρια με μέτριο μισθό και μάλιστα χρειάστηκε σχεδόν να ικετεύσω το διευθυντή για να με προσλάβει. Ο μισθός καμία σχέση. Ούτε τα μισά σε σχέση με αυτά που έπαιρνα στην προηγούμενή μου δουλειά. Δεν γινόταν όμως αλλιώς. Οι καιροί είχαν δυσκολέψει και έπρεπε να μάθω να ζω και με τα λίγα. Τουλάχιστον στη δουλειά θα ξεχνιόμουν και θα σκεφτόμουν λιγότερο.

Παράλληλα με τη δουλειά μου στράφηκα και στον εθελοντισμό, κάτι που μου είχε μάθει ο πρώην σύζυγος. Ο εθελοντισμός με βοήθησε να ανακαλύψω πολλά πράγματα για τον εαυτό μου και να νιώσω μία απέραντη ελευθερία. Ήμουν μόλις 36 ετών, παντρεμένη 7 χρόνια και με ένα μικρό παιδί και είχα βιώσει τόσες πολλές εμπειρίες που ούτε μία γυναίκα 70 και 80 χρόνων με 50 χρόνια γάμου και μεγάλα παιδιά δεν είχε βιώσει.

Όταν το παιδί μου ξεκίνησε το νηπιαγωγείο επέστρεψε μία μέρα σπίτι και μου είπε «Όλοι στην τάξη μου έχουν μπαμπά. Κάνε και εσύ κάτι να μου φέρεις ένα μπαμπά στο σπίτι».
Αυτό πόνεσε κάπως. Η αλήθεια είναι πως ήμουν ήδη τρία χρόνια χήρα και είχα αρχίσει να κάνω τις πρώτες μου προσπάθειες, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Για μένα τρία χρόνια δεν ήταν τίποτα. Ήταν σαν να τον είχα χάσει μόλις χθες. Χρειαζόμουν περισσότερο χρόνο και έπρεπε να είμαι πιο επιλεκτική από ποτέ.

Μου πήρε πολλά χρόνια για να ξαναγίνω ευτυχισμένη μετά το θάνατο του συζύγου μου, παρά τις καλύτερες προσπάθειες μου. Η ευτυχία αυτή οφείλεται στα παιδιά μου, ειδικά στο μικρότερο, παρά σε οποιονδήποτε άλλο. Με βοήθησαν να παραμείνω προσγειωμένη και να προσπαθήσω για το καλύτερο τόσο για μένα όσο και για εκείνα. Δεν είχα άλλη επιλογή. Έπρεπε να κρατήσω την οικογένειά μου ενωμένη και αγαπημένη. Όταν είσαι 36 ετών και μένεις χήρα με τέσσερα παιδιά και ας μην είναι όλα δικά σου, πρέπει να κοιτάξεις μπροστά και να περπατήσεις το νέο δρόμο που ανοίγεται μπροστά σου, όσο δύσβατος κι αν είναι.