Πρόκειται για μια από τις πιο σημαντικές μάχες κατά την διάρκεια του Β’ Βαλκανικού Πολέμου. Η ελληνοβουλγαρική σύγκρουση και τελικά η νίκη των Ελλήνων, ήταν αποφασιστική για την απελευθέρωση της ανατολικής Μακεδονίας και έβαλε «ταφόπλακα» στα όποια σχέδια των Βουλγάρων για την κατάκτηση της Θεσσαλονίκης.
Στις 26 Οκτωβρίου του 1912, οι Βούλγαροι κατέλαβαν το Κιλκίς. Την ίδια μέρα ο ελληνικός στρατός μπήκε ως νικητής στην Θεσσαλονίκη. Σκοπός τους ήταν να το χρησιμοποιήσουν σαν βάση για τις επιχειρήσεις τους στην Μακεδονία, ώστε να κάνουν πράξη το μεγαλύτερο όνειρό τους: την κατάληψη της Θεσσαλονίκης. Εκείνη την εποχή, στο Κιλκίς είχαν μείνει μόνο 30 ελληνικές οικογένειες και η πόλη είχε μετατραπεί σε άντρο κομιτατζήδων.
Από την ημέρα της κατάληψης, οι Βούλγαροι άρχισαν να χτίζουν οχυρά που ξεκινούσαν από το Κιλκίς και έφταναν μέχρι το χωριό Λαχανάς. Το ελληνικό επιτελείο αποφάσισε να επικεντρώσει την επιθετική του ενέργεια στη γραμμή Καλινόβου – Κιλκίς – Λαχανά. Αν κατάφερνε να την περάσει, ο δρόμος προς τις Σέρρες και τον Στρυμόνα θα άνοιγε διάπλατα.
Στις 19 Ιουνίου πραγματοποιήθηκε η ελληνική επίθεση, με τις μεραρχίες να επιτίθενται ταυτόχρονα στον Λαχανά, στο Καλίνοβο και στο Κιλκίς. Η συνολική της δύναμη έφτανε τους 117.861 άντρες, ενώ οι Βούλγαροι υπό τον στρατηγό Ιβάνωφ, δεν ξεπερνούσαν τις 40.000. ΟΙ μάχη ήταν σφοδρή και πολλές φορές έγινε σώμα με σώμα, οι Έλληνες ήταν διαρκώς εκτεθειμένοι στα εχθρικά πυρά λόγω του γυμνού εδάφους της περιοχής.
Την επόμενη μέρα όμως βρεθήκαν μερικές εκατοντάδες μέτρα μακριά από τα οχυρά του Κιλκίς. Την νύχτα οι Έλληνες αποφάσισαν να κάνουν έναν πλευρικό (και όχι κατά μέτωπον) αιφνιδιασμό και μέχρι το πρωί της 21ης Ιουνίου, οι Βούλγαροι υποχωρούσαν ηττημένοι. Ο αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος έδωσε εντολή να τους καταδιώξουν. Το Κιλκίς ισοπεδώθηκε, αλλά ήταν σε ελληνικά χέρια.
Μετά την επικράτηση των ελληνικών όπλων, ο Έλληνας επιτελάρχης αντιστράτηγος Βίκτωρ Δούσμανης τηλεγράφησε στον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο:
«Μετά χαράς αναγγέλλω την κατάληψιν του Κιλκίς, μετά τριήμερον σφοδρόν αγώνα. Ο εχθρός καταδιώκεται κατά πόδας. Ηθικόν στρατού μας έκτακτον».
Οι απώλειες παρά την νίκη ήταν πολλές. Οι νεκροί και οι τραυματίες έφτασαν τους 8.828 άνδρες. Η επόμενη ελληνοβουλγαρική σύγκρουση έγινε μετά από μόλις δυο ημέρες στην λίμνη Δοϊράνη. Η «μάχη του Κιλκίς – Λαχανά» όμως είχε απομακρύνει τους Βούλγαρους από την οχυρωμένη βάση τους και τους έκανε να ξεχάσουν τα σχέδια που είχαν για κατάληψη της Θεσσαλονίκης.
Στις 4 Αυγούστου 1936 ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς με τη συγκατάθεση του βασιλιά Γεωργίου Β’ αναστέλλει βασικά άρθρα του Συντάγματος και κηρύσσει δικτατορία. Θα επιβάλλει ένα αυταρχικό καθεστώς με κάποια φασιστικά στοιχεία, που δεν θα οδηγήσουν όμως στη δημιουργία ενός ολοκληρωτικού κράτους. Το καθεστώς αποδείχτηκε ότι ήταν προσωποπαγές και θα καταρρεύσει μετά τον θάνατό του, στις 29 Ιανουαρίου 1941.
Ο Μεταξάς δεν συνάντησε σοβαρή αντίσταση στη διάρκεια της εξουσίας του. Η τετραετία πολιτικής αστάθειας, στρατιωτικών κινημάτων και οξύτητας των παθών που προηγήθηκαν είχαν κουράσει τον λαό, ο οποίος αποζητούσε τάξη και ασφάλεια. Επιπλέον, οι πραγματικοί πρωταγωνιστές της εποχής, Ελευθέριος Βενιζέλος, Παναγής Τσαλδάρης και Γεώργιος Κονδύλης είχαν εκλείψει και η νέα πολιτική ηγεσία δεν είχε αναδειχθεί ακόμη…
Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου
Το πρωί της 4ης Αυγούστου ο Μεταξάς συγκαλεί έκτακτο Υπουργικό Συμβούλιο, δίνοντας αρχικά την εντύπωση πως αντικείμενό του θα ήταν η αντιμετώπιση της πανεργατικής απεργίας που είχε κηρυχθεί για την επομένη, 5 Αυγούστου. Εκείνο το Υπουργικό Συμβούλιο έληξε με την υπογραφή δύο διαταγμάτων, που αυθημερόν προωθήθηκαν στο Βασιλιά Γεώργιο και υπογράφηκαν αμέσως για να δημοσιευθούν χωρίς καθυστέρηση στην «Εφημερίδα της Κυβέρνησης». Προέβλεπαν την αναστολή των άρθρων του Συντάγματος για την προστασία των ατομικών ελευθεριών και την κήρυξη δικτατορίας. Τρία μέλη της κυβέρνησης, ο Γεώργιος Μαντζαβίνος (Υπουργός Οικονομικών), ο Δημήτριος Ελευθεριάδης (Υπουργός Προνοίας) και ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης (Υφυπουργός Οικονομικών), αρνήθηκαν να υπογράψουν τα διατάγματα και παραιτήθηκαν. Τα νέα μέλη της κυβέρνησης ορκίστηκαν στις 5 Αυγούστου.
Οι πολιτικές εξελίξεις ήταν ραγδαίες. Εκδόθηκαν τα διατάγματα για τη διάλυση των κομμάτων και οι εφημερίδες δεν κυκλοφόρησαν την επομένη, 5 Αυγούστου. Η πολιτική τάξη, που είχε αιφνιδιαστεί πλήρως, τότε μόνο συνειδητοποίησε ότι είχε συντελεστεί συνταγματική εκτροπή, όταν άρχισαν οι πρώτες συλλήψεις. Μεταξύ των πρώτων συλληφθέντων ήταν και οι Αλέξανδρος Σβώλος, Δημήτριος Γληνός, Iωάννης Σοφιανόπουλος, Θεμιστοκλής Τσάτσος και Κωνσταντίνος Γαβριηλίδης.
Μετά τον αρχικό αιφνιδιασμό, τα κόμματα αποφάσισαν να αντιδράσουν. Κι ενώ το Κόμμα των Φιλελευθέρων παρέμενε σιωπηλό, ηγέτες των δημοκρατικών κομμάτων (Αλέξανδρος Παπαναστασίου, Γεώργιος Καφαντάρης, Γεώργιος Παπανδρέου και Aλέξανδρος Μυλωνάς) συσκέφθηκαν το απόγευμα της 5ης Αυγούστου με την τριμελή ηγεσία του Λαϊκού Κόμματος (Ντίνος Τσαλδάρης, Πέτρος Ράλλης και Βασίλειος Σαγιάς). Αποφάσισαν να επισκεφθούν τον Βασιλιά και να τον θέσουν ενώπιον των ευθυνών του. Πράγματι, την επομένη, 6 Αυγούστου, σε επαφή που είχαν μαζί του διαμαρτυρήθηκαν για τη συγκατάθεσή του στις αντιδημοκρατικές πρωτοβουλίες του Μεταξά. Ο Γεώργιος προσποιήθηκε τον αμέτοχο, προτείνοντας μία απευθείας συνάντηση των πολιτικών ηγετών με τον Μεταξά και ο Καφαντάρης αντέτεινε, λέγοντας ότι η δικτατορία «ιδικόν σας έργον είναι».
Οι αντιδράσεις των πολιτικών ηγετών παρέμειναν αναποτελεσματικές και χωρίς συνέχεια. Το νέο καθεστώς με τις «ευλογίες» του Γεωργίου αποβαίνει όλο και πιο σταθερό. Η ύστατη φωνή διαμαρτυρίας ήλθε στις 24 Αυγούστου, από το δεδηλωμένο βασιλόφρονα και φανατικό αντιβενιζελικό πολιτικό Ιωάννη (Τζον) Θετόκη, που ζούσε την περίοδο αυτή στο εξωτερικό. Σε επιστολή του προς τον Γεώργιο, αφού ασκεί κριτική για την ευθυγράμμιση του Στέμματος με τον Μεταξά, προτείνει εκλογές με πλειοψηφικό σύστημα και ευρύτατη περιφέρεια, ώστε η Βουλή που θα προέκυπτε να δώσει σταθερή κυβέρνηση.
Όμως, παρά τις όποιες απόψεις κατά του καθεστώτος, που ήταν μεμονωμένες και δεν είχαν τη δύναμη να καθορίσουν την πορεία των πραγμάτων, το κέντρο εξουσίας αισθάνεται πως δεν απειλείται και, αποφεύγοντας κάθε συνεννόηση με τον «παλαιό» πολιτικό κόσμο, συνεχίζει το έργο του.
Ο δικτάτορας θα συνοψίσει τους ιδεολογικούς προσανατολισμούς του καθεστώτος του στο «Ημερολόγιό» του: «Η Ελλάς έγινε από τις 4ης Αυγούστου Κράτος αντικομμουνιστικό, Κράτος αντικοινοβουλευτικό, Κράτος ολοκληρωτικό. Κράτος με βάσι αγροτική και εργατική, και κατά συνέπεια αντιπλουτοκρατικό. Δεν είχε βέβαια κόμμα ιδιαίτερο να κυβερνά. Αλλά κόμμα ήτανε ο Λαός, εκτός από τους αδιόρθωτους κομμουνιστάς και αντιδραστικούς παλαιοκομματικούς». Απώτερος στόχος του ήταν ο λεγόμενος «Τρίτος Ελληνικός Πολιτισμός», που θα έφερνε την αναγέννηση της χώρας. Ο πρώτος ήταν της αρχαίας Ελλάδας, ο δεύτερος του Βυζαντίου και ο τρίτος… του Iωάννη Μεταξά.
Αμέσως μετά τη στερέωση της εξουσίας του, ο Μεταξάς εξαπέλυσε άγριους διωγμούς κατά των αντιπάλων του. Οι πολιτικοί αρχηγοί, οι βουλευτές, τα στελέχη του συνδικαλιστικού κινήματος και κάθε δημοκρατικός πολίτης που ήταν αντίθετοι στη δικτατορία υπήρξαν θύματα διώξεων. Τα νησιά του Αιγαίου, οι φυλακές και τα στρατόπεδα γέμισαν εξόριστους και κρατουμένους. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του διακεκριμένου πολιτικού και πρώην πρωθυπουργού Ανδρέα Μιχαλακόπουλου, που εξορίστηκε στην Πάρο, παρά την επιβαρυμένη κατάσταση της υγείας του, και πέθανε το 1938.
Οι αστυνομικές αρχές και ιδιαίτερα η Ασφάλεια, υπό την καθοδήγηση του υπουργού Δημόσιας Τάξης, Κωνσταντίνου Μανιαδάκη, επιδίδονταν σε άγριο κυνηγητό των αντιπάλων της δικτατορίας. Ο Μανιαδάκης μετέφερε στην οργάνωση των ιδεολογικών, πολιτικών και κατασταλτικών μηχανισμών του «Νέου Κράτους» τις μεθόδους του ναζισμού και του φασισμού. Ιδιαίτερα και ειδικά διώχθηκαν με πρωτοφανή αγριότητα οι κομουνιστές, οι οποίοι βασανίζονταν με επιστημονική σκληρότητα για να αποκηρύξουν τις ιδέες τους, που είχαν ήδη τεθεί «εκτός νόμου». Το καθεστώς μπορεί να εξάρθρωσε την κομματική οργάνωση του ΚΚΕ, δημιουργώντας παράλληλες κομματικές γραμμές και προκαλώντας σύγχυση σε οπαδούς και στελέχη του, δεν κατόρθωσε όμως να εξαλείψει την κομουνιστική ιδεολογία, όπως φάνηκε τα κατοπινά χρόνια.
Η δικτατορία πασχίζει με μέτρα άμεσης οικονομικής ελάφρυνσης των λαϊκών στρωμάτων (χάρισμα αγροτικών χρεών κτλ) να εξασφαλίσει, τουλάχιστον, την ανοχή τους. Χρησιμοποιώντας ως υπουργό Εργασίας έναν παλιό κομουνιστή, τον Αριστείδη Δημητράτο, παίρνει μέτρα για τη λύση διάφορων προβλημάτων των εργαζομένων: συλλογικές συμβάσεις εργασίας, κοινωνική περίθαλψη και ασφάλιση (ΙΚΑ), υποχρεωτική άδεια, κατώτατα όρια ημερομισθίου με την εφαρμογή του οκταώρου. Πολλά από τα μέτρα αυτά είχαν ψηφιστεί και είχαν αρχίσει να εφαρμόζονται από τις προηγούμενες δημοκρατικές κυβερνήσεις.
Ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς επιθεωρεί σχολικές επιδείξεις θηλέων-μελών της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας (ΕΟΝ)
Ο Μεταξάς, όπως και όλοι οι δικτάτορες, προσπάθησε με πάθος να προσεταιριστεί τους νέους. Ίδρυσε την Εθνική Οργάνωση Νέων (ΕΟΝ) και με διάφορους τρόπους – της πειθούς ή της βίας – προσπάθησε να στρατολογήσει σ’ αυτή όλη την ελληνική νεολαία. Παράλληλα, προχώρησε στη διάλυση του σώματος των Προσκόπων, ως ξενόφερτης οργάνωσης, προκαλώντας την αντίδραση του πρίγκηπα και μετέπειτα βασιλιά Παύλου, που ήταν αρχηγός της. Η υποχρεωτική ένταξη των νέων στην ΕΟΝ δεν απέδωσε τους καρπούς που ανέμενε ο δικτάτορας. Αντίθετα, η οργάνωση έγινε φυτώριο εγκληματικότητας και ανηθικότητας.
Η δικτατορία εκτέλεσε μία σειρά έργων υποδομής, ενώ έλαβε μέτρα για την πολεμική προετοιμασία της χώρας («Γραμμή Μεταξά») και την αναδιοργάνωση των ένοπλων δυνάμεων. Το έργο αυτό της δικτατορίας ήταν και ο προκαταβολικός λόγος για τον οποίο ο Ελευθέριος Βενιζέλος θεώρησε θετική τη συμμετοχή του Iωάννη Μεταξά στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Δεμερτζή.
Η θετική στάση του Μεταξά απέναντι στη Γερμανία είχε οικονομική ανταπόκριση από μέρους της, με αποτέλεσμα την αύξηση του ύψους των εμπορικών ανταλλαγών μεταξύ των δύο χωρών. Παρά τη συγγένειά του με τα καθεστώτα της ναζιστικής Γερμανίας και της φασιστικής Ιταλίας, ο Μεταξάς τοποθετείται από ανάγκη με ρεαλισμό στις διαφαινόμενες εξελίξεις και στον επικείμενο κίνδυνο έκρηξης του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Τήρησε τακτική αποχής από τις εξελίξεις και τις ανακατατάξεις, ενώ αντιμετώπισε με εφεκτικότητα τις προκλήσεις της Ιταλίας. Παράλληλα, βελτίωσε τις σχέσεις της Ελλάδας με τη Γιουγκοσλαβία, τη Βουλγαρία και την Τουρκία.
Η έκρηξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου (1 Σεπτεμβρίου 1939) τοποθέτησε τη χώρα σε ουδέτερη και προσεκτική στάση απέναντι στην Αγγλία, αλλά και στις χώρες του Άξονα. Η Ελλάδα, μετά την κατάληψη της Αλβανίας από την Ιταλία (Απρίλιος 1939), είχε κατανοήσει ότι η εμπλοκή της σε πολεμική περιπέτεια ήταν πια θέμα χρόνου. Παρά τις καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις της Ιταλίας, ο Iωάννης Μεταξάς έλαβε ως ένα ικανοποιητικό βαθμό μέτρα για την αντιμετώπιση της φασιστικής απειλής. Ο τορπιλισμός και η βύθιση του πολεμικού πλοίου μας «Έλλη» στις 15 Αυγούστου 1940 στο λιμάνι της Τήνου επιβεβαίωσε τις υποψίες ή τις προβλέψεις για τα ιταλικά σχέδια. Η Ελλάδα, όμως, περιορίστηκε σε ήπια καταγγελία της πράξης.
Πολεμικό Συμβούλιο
Ο ιταλός δικτάτορας Μουσολίνι βιαζόταν να «απαντήσει» στις πολεμικές επιτυχίες του συνεταίρου του Αδόλφου Χίτλερ και στις 28 Οκτωβρίου 1940, στις 3 το πρωί, ο ιταλός πρεσβευτής στην Αθήνα επέδωσε στον Μεταξά τελεσίγραφο, με το οποίο ζητούσε να καταλάβει την Ελλάδα. Ο Μεταξάς αρνήθηκε να δεχθεί το τελεσίγραφο του Μουσολίνι και απάντησε στον ιταλό πρεσβευτή: «Λοιπόν έχομεν πόλεμον;». Η απάντηση αυτή του Μεταξά, που κωδικοποιήθηκε στο γνωστό μας «ΟΧΙ», άνοιγε νέες σελίδες ηρωισμού, δόξας και θυσίας για την πατρίδα μας. Ο Ιωάννης Μεταξάς, πάνω στο ζενίθ της δόξας του, πέθανε ξαφνικά στις 29 Ιανουαρίου 1941. Τον διαδέχθηκε στην πρωθυπουργία ο τραπεζίτης Αλέξανδρος Κορυζής, οποίος αυτοκτόνησε στις 18 Απριλίου 1941, λίγες ημέρες προτού ολοκληρωθεί η κατάληψη της Ελλάδας από τους Γερμανούς.
Κατά τη διάρκεια της δικτατορικής εξουσίας του, ο Μεταξάς δεν συνάντησε σοβαρή αντίσταση. Ο ελληνικός λαός, αρκετά κουρασμένος από τα πολιτικά γεγονότα της τετραετίας 1932- 1936 και απογοητευμένος από την όχι ιδιαίτερα υπεύθυνη στάση και συμπεριφορά των κοινοβουλευτικών ανδρών του τόπου, αντέταξε μόνο παθητική αντίσταση, όταν δεν τηρούσε ευμενή στάση απέναντι στο καθεστώς. Εξαίρεση αποτέλεσαν μεμονωμένες πράξεις ενεργητικής αντίστασης κατά της δικτατορίας (βενιζελική στάση στην Κρήτη το 1938, παράνομος τύπος, ήπιες λαϊκές κινητοποιήσεις). Επιπλέον, οι πραγματικοί πρωταγωνιστές της εποχής Ελευθέριος Βενιζέλος, Παναγής Τσαλδάρης και Γεώργιος Κονδύλης είχαν εκλείψει και η νέα πολιτική ηγεσία δεν είχε ακόμη αναδειχθεί.
Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου ήταν ένα αυταρχικό καθεστώς με κάποια φασιστικά στοιχεία, που δεν θα οδηγήσουν όμως στη δημιουργία ενός ολοκληρωτικού κράτους. Παρουσίαζε ορισμένες ιδιοτυπίες που την διαφοροποιούσαν από τα παρόμοια καθεστώτα της τότε Ευρώπης, όπως της φασιστικής Ιταλίας και της ναζιστικής Γερμανίας. Δεν ήταν στρατιωτική δικτατορία, δεν είχε επιβληθεί από ένα μαζικό κόμμα, όπως στην Ιταλία το 1922 και τη Γερμανία το 1933, ούτε κατόρθωσε να δημιουργήσει ένα τέτοιο κόμμα, ενώ δεν προσπάθησε να καλλιεργήσει εθνικιστικές – επεκτατικές τάσεις, όπως άλλα παρόμοια καθεστώτα στην Ευρώπη.
Στην εικόνα της Παναγιάς της Τήνου αποδίδονται πολλά θαύματα. Βρέθηκε στις 30 Ιανουαρίου του 1823 στο κτήμα Δοξαρά του νησιού και στη θέση αυτή κτίστηκε ο ναός όπου τοποθετήθηκε η εικόνα, η οποία απεικονίζει τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Ο Ναός της Ευαγγελιστρίας στην Τήνο έγινε με τα χρόνια κέντρο της ορθοδοξίας, όπου πιστοί απ’ όλη την Ελλάδα έρχονται για να προσκυνήσουν.
Με την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης το 1821, ο Γέροντας Μιχάλης Πολυζώνης είδε στον ύπνο του την Παναγία να τον διατάζει να σκάψει στον αγρό του Αντώνη Δοξαρά για αν βρει την εικόνα της. Εκείνος την άκουσε αλλά η εικόνα δεν βρέθηκε.
Ένα χρόνο περίπου αργότερα, η μοναχή Πελαγία, κατά κόσμον Λουκία Νεγρεπόντη, είδε κι αυτή επανειλημμένα στον ύπνο της την παναγία, η οποία τη διέταζε να εμφανιστεί μπροστά στους προκρίτους του νησιού και να τους μεταπείσει, ώστε να συνεχιστούν οι έρευνες στο κτήμα.
Οι έρευνες τελικά συνεχίστηκαν αλλά τα μόνα που βρέθηκαν ήταν τα ερείπια ενός αρχαίου ναού και ένα ξερό πηγάδι. Αμέσως μετά, στην Τήνο έπεσε επιδημία πανώλης.
Για να εξιλεωθεί η Παναγία, αποφασίστηκε να κτιστεί ένας μικρός ναός στο σημείο. Κατά τη διάρκεια της τελετής του θεμέλιου λίθου, οι παρευρισκόμενοι είδαν με έκπληξη πως το πηγάδι ήταν γεμάτο νερό. Θεώρησαν πως έγινε θαύμα και η αναζήτηση της εικόνας ξεκίνησε ξανά.
Στις 30 Ιανουαρίου του 1823, οι εργασίες για την ανέγερση του ναΐσκου συνεχίζονταν, όταν η αξίνα ενός εθελοντή του δήμου προσέκρουσε στην εικόνα και την έσπασε στα δυο. Μόλις το κατάλαβε μάζεψε τα κομμάτι και ενώ προσπαθούσε να τα κολλήσει, εκείνα κόλλησαν μόνα τους, ως εκ θαύματος.
Η είδηση εξαπλώθηκε αστραπιαία στο νησί και οι πιστοί έτρεξαν να προσκυνήσουν την εικόνα. Λίγες μέρες αργότερα, η πανώλη εξαφανίστηκε από την Τήνο. Η εικόνα που είναι μικρή σε διαστάσεις, αναπαριστά τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Είχε υποστεί φθορές από πυρκαγιά αλλά και από την παραμονή της για δεκάδες χρόνια στο έδαφος.
Σήμερα βρίσκεται ναό που κτίσθηκε πάνω από τον αρχικό ναΐσκο με συνεισφορές των κατοίκων της Τήνου και είναι κατάκοσμη και σκεπασμένη εξ ολοκλήρου πλην των προσώπων, με χρυσό, άργυρο και με αναρίθμητα τιμαλφή και πολύτιμους λίθους.
Στις 4/17 Δεκεμβρίου 1913 οι Μεγάλες Δυνάμεις υπέγραψαν το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, σύμφωνα με το οποίο οι πόλεις Δελβίνο, Χειμάρρα, Αγιοι Σαράντα, Τεπελένι, Πρεμετή, Κορυτσά και Αργυρόκαστρο επιδικάστηκαν στην Αλβανία
Κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, οι Αλβανοί συντάχθηκαν στο πλευρό των Οθωμανών. Ωστόσο, η συντριπτική ήττα των οθωμανικών δυνάμεων εξανέμισε κάθε ελπίδα για την παραχώρηση προνομίων εκ μέρους της Πύλης στους Αλβανούς στις διεκδικούμενες από εκείνους διοικητικές περιφέρειες της Σκόδρας, του Κοσόβου, του Μοναστηρίου και των Ιωαννίνων. Στις αρχές Νοεμβρίου 1912, Αλβανοί φυγάδες υπό τον Ισμαήλ Κεμάλ συνήλθαν στο Βουκουρέστι και αποφάσισαν τη σύγκληση Εθνοσυνέλευσης για την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας των Αλβανών.
Επειτα, ο Ισμαήλ Κεμάλ μετέβη στη Βιέννη όπου, έπειτα από συνάντησή του με τον υπουργό Εξωτερικών κόμη Μπέρχτολντ, εξασφάλισε τη διπλωματική υποστήριξη των Αυστριακών στο σχέδιό του. Για τους Αυστριακούς, η δημιουργία ενός αλβανικού κράτους φαινόταν ως ένας αποτελεσματικός τρόπος για την αποκοπή της Σερβίας από την Αδριατική. Την ιδέα ίδρυσης αλβανικού κράτους ενθάρρυνε και η Ιταλία, η οποία σχεδίαζε να το χρησιμοποιήσει ως προγεφύρωμά της για διείσδυση στα Βαλκάνια.
Εχοντας εξασφαλίσει την υποστήριξη μιας Μεγάλης Δύναμης, ο Ισμαήλ Κεμάλ επιβιβάστηκε στο λιμάνι της Τεργέστης σε πλοίο με προορισμό το Δυρράχιο. Κατόπιν κατευθύνθηκε στη γενέτειρά του, την Αυλώνα, όπου στις 28 Νοεμβρίου 1912 η αλβανική Εθνοσυνέλευση, η οποία αποτελείτο από 37 αντιπροσώπους, ανακήρυξε την ανεξαρτησία της Αλβανίας. Ο Ισμαήλ Κεμάλ σχημάτισε την πρώτη αλβανική κυβέρνηση, αναλαμβάνοντας την ευθύνη να ενημερώσει τις κυβερνήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων, καθώς και των βαλκανικών κρατών για τις πρόσφατες εξελίξεις.
Ο Κεμάλ, ωστόσο, δεν ήλεγχε παρά μόνο την περιοχή γύρω από την Αυλώνα. Την ίδια ημέρα που οι Αλβανοί κήρυξαν την ανεξαρτησία τους, ο σερβικός στρατός εισήλθε στο Δυρράχιο, ενώ παράλληλα ο μαυροβουνιακός πολιορκούσε τη Σκόδρα και ο ελληνικός τα Ιωάννινα. Εως τον Μάρτιο του 1913, ο ελληνικός στρατός κατάφερε να απελευθερώσει όχι μόνον τα Ιωάννινα, αλλά και πολλές πόλεις και χωριά της Βορείου Ηπείρου.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, απερίγραπτος ήταν ο ενθουσιασμός των Ελλήνων της Βορείου Ηπείρου, οι οποίοι υποδέχονταν τα ελληνικά στρατεύματα ψάλλοντας το «Χριστός Ανέστη». Παρά ταύτα, το ζήτημα της χάραξης των συνόρων της Αλβανίας ανατέθηκε στις Μεγάλες Δυνάμεις, καθώς και το ζήτημα των Νησιών του Ανατολικού Αιγαίου.
Μετά τον τερματισμό των εχθροπραξιών του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου το καλοκαίρι του 1913, οι Μεγάλες Δυνάμεις επαναβεβαίωσαν την ίδρυση του αλβανικού κράτους, εκλέγοντας τον Γερμανό πρίγκιπα Βίλχεμ Βιντ ηγεμόνα της Αλβανίας. Στις 4/17 Δεκεμβρίου 1913 οι Μεγάλες Δυνάμεις υπέγραψαν το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, σύμφωνα με το οποίο οι πόλεις Δελβίνο, Χειμάρρα, Αγιοι Σαράντα, Τεπελένι, Πρεμετή, Κορυτσά και Αργυρόκαστρο επιδικάστηκαν στην Αλβανία. Ως εκ τούτου, η Βόρεια Ηπειρος, μια περιοχή με 120.000 ακραιφνή ελληνικό πληθυσμό με πλούσιο εκπαιδευτικό και εκκλησιαστικό έργο, δεν θα ενσωματωνόταν στο ελληνικό κράτος.
Η ελληνική πλευρά δεν μπορούσε να εγείρει ενστάσεις για την απόφαση των Δυνάμεων, δεδομένου ότι διεκδικούσε την κατοχύρωση της κυριότητας των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, τα οποία επίσης είχαν απελευθερωθεί κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων από τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις.
Σχεδόν έναν μήνα αργότερα, στις 31 Ιανουαρίου/13 Φεβρουαρίου 1914, οι Μεγάλες Δυνάμεις κοινοποίησαν με συλλογική διπλωματική διακοίνωση στην ελληνική και τη νεοτουρκική κυβέρνηση την απόφασή τους, σύμφωνα με την οποία τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, πλην της Ιμβρου, της Τενέδου και του Καστελόριζου, περνούσαν στην κυριαρχία της Ελλάδας.
Τρεις χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από το δημοψήφισμα του 2015 όπου οι πολίτες απέρριψαν με ποσοστό 61,3% την πρόταση του σχεδίου συμφωνίας των δανειστών, μετά τη διαπραγμάτευση του Γιάννη Βαρουφάκη και του Αλέξη Τσίπρα. Το Ελληνικό δημοψήφισμα του 2015 προκηρύχθηκε στις 28 Ιουνίου του 2015 με ΦΕΚ και διεξήχθη στις 5 Ιουλίου του ίδιου έτους.
Ως ερώτημα είχε αν πρέπει να γίνει αποδεκτό το σχέδιο συμφωνίας των τριών θεσμών, Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Ε.Ε.), Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (Ε.Κ.Τ.) και Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (Δ.Ν.Τ.) η οποία προτάθηκε στις 25 Ιουνίου 2015 και ως αποτέλεσμα είχε την απόρριψη της πρότασης του σχεδίου συμφωνίας με ποσοστό 61,3%.
Η πρόταση για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος ανακοινώθηκε από τον πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα τις πρώτες ώρες του Σαββάτου 27 Ιουνίου 2015.
Ήταν τα μεσάνυχτα της 26ης Ιουνίου, προς 27 Ιουνίου. Στις 00.36 συγκεκριμένα. Τότε που ο Αλέξης Τσίπρας σε ένα έκτακτο διάγγελμα ανακοινώνει ότι η χώρα πάει σε δημοψήφισμα. Το δημοψήφισμα ορίζεται για τις 5 Ιουλίου.
Στον κόσμο επικράτησε πανικός και άνθρωποι κατέβαιναν στις τράπεζες να βγάλουν λεφτά.
Ξημερώνει η 27η Ιουνίου και οι εξελίξεις τρέχουν. Συνεδριάζει το Eurogroup σε μια από τις πιο θυελλώδεις συνεδριάσεις, με τον Γιάνη Βαρουφάκη να μην παραμένει ως το τέλος.
Το bank run είναι πλέον καταστροφικό και το απόγευμα της Κυριακής 28 Ιουνίου, η ΕΚΤ καλείται να αποφασίσει εάν θα συνεχίσει να χορηγεί ρευστότητα στις ελληνικές τράπεζες, καθώς το πρόγραμμα στήριξης τυπικά λήγει την Τρίτη. O Μάριο Ντράγκι διστάζει να λάβει μια τέτοια κατεξοχήν πολιτική απόφαση. Αποφασίζει ωστόσο να μην αυξήσει το ποσό της ρευστότητας που χορηγεί στις ελληνικές τράπεζες μέσω του ELA.
Μετά την απόφαση της ΕΚΤ, συνεδρίασε το ίδιο απόγευμα το Συμβούλιο Συστημικής Ευστάθειας που εισηγήθηκε στο υπουργικό συμβούλιο την επιβολή κεφαλαιακών ελέγχων. Αργά τη νύχτα της Κυριακής το υπουργικό συμβούλιο αποδέχτηκε την εισήγηση και τα ξημερώματα της Δευτέρας εκδόθηκε ΠΝΠ με την οποία η περίοδος από τις 28 Ιουνίου έως τις 6 Ιουλίου κηρύχθηκε τραπεζική αργία και τέθηκε ημερήσιο όριο αναλήψεων από τα ΑΤΜ τα 60 ευρώ. Αυτό το όριο ουσιαστικά ισχύει και σήμερα.
Σύμφωνα με τη σχετική απόφαση και πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου προς τη Βουλή, «ο ελληνικός λαός καλείται να αποφασίσει με την ψήφο του εάν πρέπει να γίνει αποδεκτό το σχέδιο συμφωνίας το οποίο κατέθεσαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στο Eurogroup στις 25 Ιουνίου και αποτελείται από δύο έγγραφα, τα οποία συγκροτούν την πρόταση επί της οποίας προτείνεται το δημοψήφισμα». Το πρώτο έγγραφο τιτλοφορείται «Reforms for the completion of the Current Program and Beyond» (Μεταρρυθμίσεις για την ολοκλήρωση του τρέχοντος προγράμματος και πέραν αυτού). Το δεύτερο κείμενο τιτλοφορείται «Preliminary Debt sustainability analysis» (προκαταρκτική ανάλυση βιωσιμότητας χρέους). Το σύνταγμα με το άρθρο 44 στην αναθεώρηση του 2008 προβλέπει ποιες είναι οι διαδικασίες προκήρυξης και διενέργειας του δημοψηφίσματος.
Το κείμενο του δημοψηφίσματος αναλυτικά:
«Πρέπει να γίνει αποδεκτό το σχέδιο συμφωνίας, το οποίο κατέθεσαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στο Eurogroup της 25.06.2015 και αποτελείται από δύο μέρη, τα οποία συγκροτούν την ενιαία πρότασή τους;
Το πρώτο έγγραφο τιτλοφορείται «Reforms for the completion of the Current Program and Beyond» («Μεταρρυθμίσεις για την ολοκλήρωση του τρέχοντος προγράμματος και πέραν αυτού») και το δεύτερο «Preliminary Debt sustainability analysis» («Προκαταρκτική ανάλυση βιωσιμότητας χρέους»). Όσοι από τους πολίτες της χώρας απορρίπτουν την πρόταση των τριών θεσμών ψηφίζουν: ΔΕΝ ΕΓΚΡΙΝΕΤΑΙ/ΟΧΙ. Όσοι από τους πολίτες της χώρας συμφωνούν με την πρόταση των τριών θεσμών ψηφίζουν: ΕΓΚΡΙΝΕΤΑΙ/ΝΑΙ.»
Στην ανακοίνωση του τελικού αποτελέσματος πλήθος κόσμου κατεβαίνει στο Σύνταγμα όπου στήνονται χοροί.
Ο Γιάννης Βαρουφάκης παραιτείται από το υπουργείο Οικονομικών και ο Αλέξης Τσίπρας διαχειρίζεται το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος.
Από το 1821, όταν και ξέσπασε η ελληνική επανάσταση μέχρι και την Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου το 1822, δεν υπήρχε ενιαία διοίκηση του αγώνα. Κάθε στρατιωτικό σώμα λοιπόν, είχε την δική του σημαία.
Οι επαναστατικές σημαίες ήταν στα χρώματα της Φιλικής Εταιρείας (άσπρο-μαύρο-κόκκινο), και τα σύμβολά της (όπως π.χ. μια άγκυρα ή έναν φοίνικα). Άλλοι ακολουθούσαν τα μπαϊράκια των αρματολών, που είχαν πάνω τον σταυρό και κάποιον άγιο ενώ κάποιοι άλλοι, εξεγέρθηκαν υπό το λάβαρο της εκκλησίας της ενορίας τους.
Στις 13 Ιανουαρίου του 1822, η οποία εκτός από το «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος» και το πρώτο της σύνταγμα, ψήφισε και για την μορφή της ελληνικής σημαίας. Τα χρώματα τα οποία καθιερώθηκαν ήταν το κυανό και το λευκό. Αφού αποφασίστηκαν τα χρώματα, ανατέθηκε στο Εκτελεστικό Σώμα να προσδιορίσει ποια θα είναι η τελική της μορφή.
Σύμφωνα με θεωρίες που έχουν κυκλοφορήσει τα χρόνια που ακολούθησαν, η Εθνοσυνέλευση απέρριψε το κόκκινο και το πράσινο, χρώματα άμεσα συνυφασμένα με την Οθωμανική αυτοκρατορία. Η επιλογή του κυανού και του λευκού από την άλλη, συμβολίζουν το γαλάζιο χρώμα της θάλασσας του Αιγαίου και το λευκό των κυμάτων της.
Μια άλλη θεωρία, πιο γνωστή και πιο διαδεμομένη από τις προηγούμενες, αφορά τις λωρίδες, οι οποίες συμβολίζουν τις συλλαβές της φράσης «ελευθερία ή θάνατος», οι πέντε κυανές τις συλλαβές «Ε-λευ-θε-ρί-α» και οι τέσσερις λευκές «ή Θά-να-τος».
Δύο μήνες αργότερα στις 15 Μαρτίου του 1822, εκδόθηκε η τελική απόφαση του Εκτελεστικού Σώματος, την οποία και υπέγραψε ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Το διάταγμα όριζε:
α) των μεν κατά γην δυνάμεων η σημαία, σχήματος τετραγώνου, θα είχεν εμβαδόν κυανούν, το οποίο θα διηρείτο εις τέσσαρα ίσα τμήματα από άκρων έως άκρων του εμβαδού
β) η δε κατά θάλασσαν σημαία θα ήτο διττή, μία διά τα πολεμικά και άλλη διά τα εμπορικά πλοία. Και της μεν διά τα πολεμικά πλοία το εμβαδόν θα διηρείτο ες εννέα οριζόντια παραλληλόγραμμα, παραμειβομένων εις αυτά των χρωμάτων λευκού και κυανού’ εις την άνω δε προς τα έσω γωνίαν τούτου του εμβαδού εσχηματίζετο τετράγωνον κυανόχρουν, διηρημένον εν τω μέσω δι’ ενός σταυρού λευκοχρόου. Της δε διά τα εμπορικά πλοία διωρισμένης το εμβαδό θα ήτο κυανούν’ εις την άνω προς τα έσω γωνίαν τούτου του εμβαδού εσχηματίζετο ωσαύτως τετράγωνον λευκόχρουν και διηρημένον εν τω μέσω δι’ ενός σταυρού κυανοχρόου.
Η σημαία των δυνάμεων της ξηράς, ήταν επίσημη σημαία του ελληνικού κράτους μέχρι και το 1978. Σήμερα, η «κατά θάλασσαν σημαία» των πολεμικών πλοίων έχει επικρατήσει ως το επίσημο σύμβολο του ελληνικού έθνους.
Σαν σήμερα, στις 6 Φεβρουαρίου 2015, τα ίχνη του Βαγγέλη Γιακουμάκη εξαφανίζονται. Παρά τις προσπάθειες συγκάλυψης του μπούλινγκ που δεχόταν, μέσα από βίντεο και καταθέσεις που είδαν αργότερα το φως της δημοσιότητας, αποκαλύφθηκε η λεκτική και η σωματική βία που του ασκούσαν οι συμφοιτητές του, όλη η φρίκη που ζούσε στην καθημερινότητα του.
Ο Βαγγέλης υπήρξε κι αυτός θύμα της πατριαρχίας. Επειδή δεν εκπλήρωνε την εικόνα του νταή, του τραμπούκου και του μάγκα. Επειδή επέλεγε απέναντι στην τοξική αρρενωπότητα των συμφοιτητών του που θεωρούσαν πως αντριλίκι είναι να βασανίζεις έναν άνθρωπο σωματικά και ψυχικά, να παραμένει ένα παιδί συνεσταλμένο.
Βαγγέλης Γιακουμάκης [23 Μαρτίου 1995 – Φεβρουάριος 2015].
Δολοφονημένος από «λεβέντες».
– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –
Ποτέ δε φεύγουν τα νεκρά παιδιά απ’ τα σπίτια τους
τριγυρίζουν εκεί, μπλέκονται στα φουστάνια της μητέρας τους
την ώρα που εκείνη ετοιμάζει το φαΐ κι ακούει το νερό να κοχλάζει
σα να σπουδάζει τον ατμό και το χρόνο. Πάντα εκεί –
Και το σπίτι παίρνει ένα άλλο στένεμα και πλάτεμα
σάμπως να πιάνει σιγαλή βροχή
καταμεσής καλοκαιριού, στα ερημικά χωράφια.
Δε φεύγουν τα νεκρά παιδιά. Μένουν στο σπίτι
κι έχουν μια ξέχωρη προτίμηση να παίζουν στον κλεισμένο διάδρομο
και κάθε μέρα μεγαλώνουν μέσα στην καρδιά μας, τόσο
που ο πόνος κάτω απ’ τα πλευρά μας δεν είναι πια απ’ τη στέρηση
μα από την αύξηση. Κι αν κάποτε οι γυναίκες βγάζουν μια κραυγή στον ύπνο τους
είναι που τα κοιλοπονάνε πάλι.
Γιάννης Ρίτσος | Σχήματα της απουσίας |
Η Μελίνα Μερκούρη (Μαρία Αμαλία Μερκούρη) γεννήθηκε στις 18 Οκτωβρίου του 1920. Ήταν η αγαπημένη εγγονή του δημάρχου Αθηναίων Σπύρου Μερκούρη και κόρη του βουλευτή της ΕΔΑ και υπουργού Σταμάτη Μερκούρη.
Σπούδασε θέατρο στη Δραματική Σχολή του Εθνικού (1943-46) και έκανε το ντεμπούτο της στη σκηνή το 1944. Ως πρωταγωνίστρια καθιερώθηκε το 1949 με το ρόλο της Μπλανς από το έργο του Τένεσι Ουίλιαμς «Λεωφορείον ο Πόθος». Η πρώτη κινηματογραφική δουλειά της ήταν η ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη «Στέλλα» (1955). Με το ρόλο, όμως, της Ίλια στην ταινία «Ποτέ την Κυριακή» (1960), αλλά και τη θεατρική μεταφορά του έργου στη Νέα Υόρκη, η Μελίνα Μερκούρη απέκτησε πλέον διεθνή φήμη.
Το 1965 παντρεύτηκε τον αμερικανό σκηνοθέτη Ζυλ Ντασέν, ο οποίος και τη σκηνοθέτησε στις ταινίες «Ποτέ την Κυριακή» (1960), «Φαίδρα» (1962), «Τοπκαπί» (1964) και «A Dream of Passion» (1978).
Η Μελίνα Μερκούρη πάλεψε σκληρά για την ανατροπή της χούντας από το εξωτερικό όπου βρισκόταν. Μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας γύρισε στην Ελλάδα και πολιτεύτηκε. Εκλέχθηκε με το ΠΑ.ΣΟ.Κ. το 1981 και ανέλαβε καθήκοντα υπουργού Πολιτισμού, αξίωμα που διατήρησε ως το τέλος της πρώτης οκταετίας των κυβερνήσεων Παπανδρέου.
Όραμά της ήταν μέχρι το θάνατό της η επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο. Δημιούργησε τα Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα για να έρθει το θέατρο στην επαρχία, ενώ δική της έμπνευση ήταν και η δημιουργία του θεσμού της «Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης».
Το άστρο της Μελίνας έσβησε στις 6 Μαρτίου του 1994.
Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία ενός τόπου όπου το μεταφυσικό στοιχείο πλέκεται τόσο άρρηκτα με την εθνική μοίρα, που είναι αδύνατο να τα διαχωρίσεις.
Μία τέτοια στιγμή γράφτηκε με ανεξίτηλο μελάνι στις 30 Ιανουαρίου του 1823 στο νησί της Τήνου.
Ενώ η Ελληνική Επανάσταση βρισκόταν σε μια από τις πιο κρίσιμες και αμφίρροπες καμπές της, με τους Έλληνες να παλεύουν ανάμεσα στην ελευθερία και τον αφανισμό, η γη τωνΚυκλάδων «αποκάλυψε» ένα εύρημα που έμελλε να αλλάξει τον πνευματικό χάρτη της χώρας και να προσφέρει το απόλυτο ηθικό στήριγμα στους αγωνιστές του ’21.
Η ανεύρεση της εικόνας του Ευαγγελισμούτης Θεοτόκου δεν ήταν απλώς ένα θρησκευτικό γεγονός, αλλά μια εθνική ανάταση που ερμηνεύτηκε ως θεία επικύρωση του αγώνα για την ανεξαρτησία.
Το όραμα της μοναχής Πελαγίας και οι πρώτες δυσκολίες
Όλα ξεκίνησαν λίγους μήνες νωρίτερα, τον Ιούλιο του 1822, στο ιστορικόΜοναστήρι του Κεχροβουνίου. Μια απλή, ταπεινή μοναχή, η Πελαγία, είδε στον ύπνο της μια γυναίκα με μεγαλοπρέπεια, η οποία της υπέδειξε ένα συγκεκριμένο σημείο στο κτήμα του Αντωνίου Δοξαρά, ζητώντας της να σκάψουν για να βρουν την εικόνα της. Η Παναγία εμφανίστηκε τρεις συνεχόμενες Κυριακές στο όνειρο της Πελαγίας, η οποία αρχικά δίσταζε να μιλήσει, φοβούμενη την αντιμετώπιση των υπολοίπων. Όταν τελικά εμπιστεύτηκε το όραμά της στην ηγουμένη και στη συνέχεια στον Μητροπολίτη Τήνου Γαβριήλ, η κινητοποίηση ήταν άμεση αλλά οι πρώτες προσπάθειες στέφθηκαν από αποτυχία.
Το φθινόπωρο του 1822 ξεκίνησαν οι πρώτες ανασκαφές, όμως το αποτέλεσμα ήταν απογοητευτικό. Πολλοί άρχισαν να αμφιβάλλουν, το κλίμα έγινε βαρύ και οι εργασίες σταμάτησαν για ένα διάστημα, καθώς μια επιδημία πανώλης χτύπησε το νησί. Ωστόσο, η επιμονή της Πελαγίας και η πίστη των κατοίκων ότι το κακό που βρήκε τον τόπο ήταν σημάδι για τη διακοπή των ερευνών, οδήγησαν στην επανεκκίνηση των εργασιών τον Ιανουάριο του 1823. Το πείσμα των Τηνιακών, που έσκαβαν εθελοντικά, έδειχνε πως κάτι μεγάλο επρόκειτο να συμβεί, σε μια περίοδο που η ανάγκη για ελπίδα ήταν μεγαλύτερη από ποτέ.
Η στιγμή της αποκάλυψης και το «θαύμα» της αξίνας
Το πρωινό της 30ης Ιανουαρίου 1823 ξημέρωσε με μια παράξενη ηρεμία στο νησί. Οι εργάτες δούλευαν πυρετωδώς στο σημείο όπου σήμερα υψώνεται ο μεγαλοπρεπής ναός. Κάποια στιγμή, η αξίνα του εργάτη Εμμανουήλ Μάτσα χτύπησε πάνω σε ένα κομμάτι ξύλο. Καθώς καθάριζε το χώμα, αποκαλύφθηκε η μία πλευρά της εικόνας. Λίγο αργότερα, βρέθηκε και το δεύτερο κομμάτι. Παρά το γεγονός ότι η εικόνα ήταν θαμμένη στο χώμα για εκατοντάδες χρόνια, το ξύλο ήταν υγρό αλλά το πρόσωπο της Παναγίας και του Αρχαγγέλου παρέμεναν διακριτά, παρά τη φθορά που είχε υποστεί η εικόνα από την πυρκαγιά που είχε καταστρέψει τον αρχαίο ναό που βρισκόταν στο σημείο εκείνο.
Η είδηση διαδόθηκε στο νησί σαν αστραπή. Οι καμπάνες άρχισαν να χτυπούν δαιμονισμένα και ο κόσμος έτρεχε στο κτήμα του Δοξαρά για να προσκυνήσει. Η εικόνα απεικόνιζε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και η σύμπτωση της εύρεσής της κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης θεωρήθηκε από όλους ως ένα θεϊκό μήνυμα. Οι Έλληνες, που τότε πολεμούσαν απέναντι σε μια πανίσχυρη αυτοκρατορία, ένιωσαν ότι η Παναγία ήταν στο πλευρό τους. Ήταν η «Πρωτοστράτηγος» που ερχόταν να ευλογήσει τα όπλα τους και να τους δώσει τη δύναμη να συνεχίσουν.
Ο αντίκτυπος στην Επανάσταση και οι μεγάλοι προσκυνητές
Η εύρεση της εικόνας δεν έμεινε στα στενά όρια της Τήνου. Τα νέα έφτασαν γρήγορα στην Πελοπόννησο και τη ΣτερεάΕλλάδα, εμψυχώνοντας τους αγωνιστές. Λέγεται ότι ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Κανάρης και ο Μιαούλης θεωρούσαν την Παναγία της Τήνου ως την προστάτιδα του αγώνα. Οι ηγέτες της Επανάστασης έσπευσαν να προσκυνήσουν, αφήνοντας ακριβά αφιερώματα, ενώ ο ίδιος ο Μακρυγιάννης αναφέρει στα απομνημονεύματά του τη σημασία της εύρεσης για το ηθικό των Ελλήνων. Η Τήνος μετατράπηκε μέσα σε μια νύχτα στο πνευματικό κέντρο του μαχόμενου έθνους, ένας φάρος ελπίδας που έδειχνε ότι η ελευθερία ήταν κοντά.
Η οικοδόμηση του ναού ξεκίνησε σχεδόν αμέσως, με τους κατοίκους του νησιού αλλά και πιστούς από όλη την ελεύθερη Ελλάδα να προσφέρουν από το υστέρημά τους. Ο ναός της Ευαγγελίστριας έγινε το πρώτο μεγάλο οικοδόμημα του νεοσύστατου κράτους, ένα σύμβολο ευγνωμοσύνης προς το θείο.
Ακόμη και σήμερα, 203 χρόνια μετά, η 30η Ιανουαρίου παραμένει η σημαντικότερη τοπική γιορτή της Τήνου, με τη λιτανεία της εικόνας στους δρόμους της Χώρας να θυμίζει εκείνη την πρώτη ημέρα του 1823, όταν η γη «μίλησε» και έδωσε κουράγιο σε έναν ολόκληρο λαό.
Η Παναγία της Τήνου δεν είναι απλώς ένα προσκύνημα· είναι ένα κομμάτι της εθνικής μας ταυτότητας. Η επέτειος της εύρεσής της μας θυμίζει ότι η πίστη και η ελπίδα μπορούν να μετακινήσουν βουνά, ακόμη και στις πιο σκοτεινές περιόδους της ιστορίας.
Η Σμύρνη πυρπολείται και καταστρέφεται από τους Τούρκους, λίγες ημέρες μετά την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου.
Σαν σήμερα, στις 29 Αυγούστου του 1922, μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας γράφτηκε στη Σμύρνη. Λίγες ημέρες μετά την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου, η άλλοτε «πριγκίπισσα» της Ιωνίας παραδόθηκε στις φλόγες και την καταστροφή, σηματοδοτώντας το οριστικό τέλος του Ελληνισμού της ΜικράςΑσίας.
Η πυρπόληση της Σμύρνης, μια πράξη που ακολούθησε την είσοδο του τουρκικού στρατού στην πόλη, είχε ως αποτέλεσμα χιλιάδες Έλληνες και Αρμένιοι να χάσουν τη ζωή τους ή να βιώσουν τον απόλυτο ξεριζωμό. Οι φλόγες κατέστρεψαν το μεγαλύτερο μέρος της πόλης, αφήνοντας πίσω τους στάχτες και συντρίμμια, ενώ οι κάτοικοι προσπαθούσαν να σωθούν, στοιβαγμένοι στην προκυμαία.
Δείτε βίντεο:
Η τραγωδία της προκυμαίας
Οι εικόνες από την προκυμαία της Σμύρνης, όπου χιλιάδες πρόσφυγες περίμεναν εγκλωβισμένοι, είναι από τις πιο τραγικές της ιστορίας. Οι άνθρωποι, παγιδευμένοι ανάμεσα στη φλεγόμενη πόλη και τη θάλασσα, αντιμετώπιζαν ένα φρικτό δίλημμα. Πολλοί πνίγηκαν στην προσπάθειά τους να φτάσουν στα πλοία που βρίσκονταν στον κόλπο, ενώ όσοι έμειναν πίσω έγιναν θύματα της βίας.
Η καταστροφή της Σμύρνης δεν ήταν μόνο η απώλεια μιας πόλης, αλλά το οδυνηρό τέλος μιας χιλιετούς ελληνικής παρουσίας στη Μικρά Ασία. Ο ξεριζωμός που ακολούθησε άλλαξε για πάντα τη δημογραφική και κοινωνική σύνθεση της Ελλάδας, με εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες να αναζητούν μια νέα πατρίδα και να προσπαθούν να χτίσουν τη ζωή τους από την αρχή.
Η μνήμη της τραγωδίας της Σμύρνης παραμένει ζωντανή, ως μια υπενθύμιση των κινδύνων του εθνικισμού και του μίσους, αλλά και ως μια απόδειξη της δύναμης και της ανθεκτικότητας του ελληνικού λαού.
