Το ημερολόγιο έδειχνε 24 Μαρτίου 1999. Το ρολόι έδειχνε 20:45. Είναι η στιγμή που ξεκινάει η επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Noble Anvil». Είναι η ώρα που το ΝΑΤΟ για πρώτη φορά στην ιστορία του εξαπολύει επίθεση κατά κυρίαρχου κράτους. Είναι η μεγαλύτερη στρατιωτική επιχείρηση στην Ευρώπη μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου! Η σημερινή θλιβερή επέτειος, όπως εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς, λαμβάνει μια ιδιαίτερη σημασία δεδομένου πως συμπίπτει με τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Οι 78 ημέρες της κόλασης

Η επίθεση του ΝΑΤΟ στη Γιουγκοσλαβία ξεκίνησε και επίσημα, μια ημέρα σαν σήμερα, τη στιγμή που ήχησαν οι αντιαεροπορικές σειρήνες στην Πρίστινα. Λίγο αργότερα συνέβη ακριβώς το ίδιο στο Βελιγράδι και στην Ποντγκόριτσα. Επίσημα η επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Noble Anvil» είχε στόχο την «προστασία του αλβανικού πληθυσμού στο Κόσοβο, που καταπιεζόταν από το καθεστώς Μιλόσεβιτς».

Προηγήθηκαν συνομιλίες στο Ραμπουγιέ της Γαλλίας, όπου ο ηγέτης των Σέρβων απέρριψε ως υποτελείς τους όρους της συμφωνίας που πρότειναν οι ΗΠΑ και οι δυτικές χώρες για την επίλυση του ζητήματος του Κοσόβου. Η άποψη αυτή δεν ήταν μόνο του Μιλόσεβιτες ή των Σέρβων. Οι περισσότεροι πίστευσαν πως οι συνομιλίες αυτές είχαν προσχηματικό χαρακτήρα ώστε να δοθεί η εντύπωση ότι τηρούνται οι αρχές τις διεθνούς νομιμότητας. Τέτοιες φωνές υπήρχαν ακόμα και μέσα στο ΝΑΤΟ αλλά προφανώς δεν ήταν τόσο δυνατές ώστε να ακουστούν. Στην πραγματικότητα η απόφαση για τους βομβαρδισμούς είχε ληφθεί πριν ακόμη ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις. Γι’ αυτό άλλωστε και τέθηκαν όροι, που σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε να αποδεχθεί η γιουγκοσλαβική ηγεσία.

Στις 78 ημέρες που κράτησε η επίθεση τα βομβαρδιστικά της «Συμμαχίας» πραγματοποίησαν 35.788 μαχητικές αποστολές εναντίον 200 γιουγκοσλαβικών πόλεων και χωριών! Το Κοσσυφοπέδιο και όλη η Γιουγκοσλαβία έγινε στόχος ακόμα και απαγορευμένου τύπου βομβών με θύματα χιλιάδες αμάχους. Σύμφωνα με τα στοιχεία του αμερικανικού Πενταγώνου, η μία στις πέντε βόμβες που έπληξαν τη Γιουγκοσλαβία περιείχαν απεμπλουτισμένο ουράνιο (το επίπεδο ραδιενέργειας σε αρκετές περιοχές της νότιας Σερβίας ακόμη και σήμερα κυμαίνεται σε υψηλότερα επίπεδα από τα επιτρεπόμενα όρια). Πραγματοποιήθηκαν 2300 αεροπορικές επιδρομές και χρησιμοποιήθηκαν 1.130 πολεμικά αεροσκάφη, από τα οποία εκτοξεύτηκαν συνολικά 420.000 βλήματα, πύραυλοι και βόμβες. Τα νατοϊκά πλοία στην Αδριατική εκτόξευσαν 1.300 πυραύλους Κρούζ. Επιπλέον, το ΝΑΤΟ χρησιμοποίησε 37.000 βόμβες διασποράς οι οποίες ήταν και αυτές που προκάλεσαν τους περισσότερους θανάτους μεταξύ των αμάχων.

Η αφορμή για την επίθεση και ο τραγικός απολογισμός

Αφορμή στάθηκε η «σφαγή» στο Ρατσάκ, όπου η Σερβία καταγγέλθηκε ότι εξόντωσε αμάχους. Όπως αποδείχτηκε αργότερα, οι νεκροί «άμαχοι» του Ρατσάκ που οδήγησαν στις διαπραγματεύσεις του Ραμπουγιέ ήταν ένοπλοι του αυτονομιστικού UCK. Το ότι η Ευρώπη θα γνώριζε τη μεγαλύτερη στρατιωτική επιχείρηση μετά το τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου, πάντως, είχε αρχίσει να φαίνεται πριν τις… δήθεν συνομιλίες. Είναι ενδεικτικό πως το πρώτο δεκαήμερο του Μαρτίου του 1999, Ουγγαρία, Πολωνία και Τσεχία έγιναν με συνοπτικές διαδικασίες, μέλη του ΝΑΤΟ.

Ο πόλεμος της Συμμαχίας σε βάρος ενός κυρίαρχου κράτους πραγματοποιήθηκε στο προτελευταίο έτος της προεδρικής θητείας του Μπιλ Κλίντον και προκάλεσε πολύ μεγάλη λαϊκή αντίδραση στην Ελλάδα που εκφράστηκε κυρίως με συγκεντρώσεις και συναυλίες υπέρ του γιουγκοσλαβικού λαού. Την ίδια ώρα, πάντως, η ελληνική κυβέρνηση που δήλωνε ουδέτερη είχε παραχωρήσει το λιμάνι της Θεσσαλονίκης στα ΝΑΤΟϊκά στρατεύματα! Οι βομβαρδισμοί συνεχίστηκαν μέχρι που επετεύχθη η «Συμφωνία του Κουμάνοβο», με την οποία ο Μιλόσεβιτς αποδέχθηκε τη δημιουργία της Προσωρινής Διοίκησης των Ηνωμένων Εθνών στο Κοσσυφοπέδιο (UNMIK), μιας ειρηνευτικής αποστολής του ΟΗΕ στο Κόσοβο και την ταυτόχρονη απόσυρση των γιουγκοσλαβικών ενόπλων δυνάμεων από το Κοσσυφοπέδιο.

Ο φόρος του αίματος για την Γιουγκοσλαβία του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς ήταν βαρύς με 3600 νεκρούς, κυρίως άμαχο πληθυσμό. Οι σερβικές αρχές υπολογίζουν σε 12.500 τους τραυματίες, μεταξύ των οποίων οι 2.700 ήταν παιδιά. Ανεξάρτητες πηγές ανεβάζουν τον αριθμό των νεκρών σε 4.000! Η οικονομική καταστροφή του γιουγκοσλαβικού κράτους ανήλθε στο ιλιγγιώδες ποσό των 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων (με τιμές 1999). Καταστράφηκαν συνολικά 25.000 κτίρια, όλες οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις, 14 αεροδρόμια, δύο διυλιστήρια, το 1/3 των εργοστασίων ηλεκτροπαραγωγής, σχεδόν όλα τα εργοστάσια της χώρας, αχρηστεύτηκαν 595 χιλιόμετρα σιδηρογραμμών, 470 χιλιόμετρα ασφαλτοστρωμένων οδικών αρτηριών, 44 μεγάλες γέφυρες εκ των οποίων οι 38 καταστράφηκαν ολοσχερώς. Σοβαρές ζημιές υπέστησαν 19 νοσοκομεία, 20 κέντρα υγείας, 18 παιδικοί σταθμοί, 69 σχολεία και 176 πολιτιστικά και θρησκευτικά μνημεία ενώ καταστράφηκε και το κεντρικό κτίριο της σερβικής δημόσιας τηλεόρασης προκαλώντας θανάτους και μεταξύ των δημοσιογράφων και των εργαζομένων εκεί.

Από τον φοίνικα στη δραχμή και από εκεί, μια ημέρα σαν τη σημερινή, στο ευρώ. Το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα έφερε τα πάνω κάτω στις ζωές όλων μας και η συζήτηση για το αν μπει η Ελλάδα στην ΟΝΕ ή όχι συνεχίζεται με ένταση ακόμα και σήμερα

Ήταν μια ημέρα σαν σήμερα, πρωτοχρονιά του 2002, όταν ο τότε πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης, λίγη ώρα μετά την έλευση του νέου έτους, σε μια ειδική τελετή της Τράπεζας της Ελλάδος, έγινε ο πρώτος πολίτης που έκανε ανάληψη από ΑΤΜ με το νέο νόμισμα της χώρας, το ευρώ, εγκαινιάζοντας έτσι μια νέα εποχή για την ελληνική οικονομία.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ή περίπου από την αρχή… Η 1η Ιανουαρίου 1999 σηματοδότησε την απαρχή της Νομισματικής Ένωσης της Ευρώπης, η οποία είχε κριθεί απαραίτητη για την πιο αποτελεσματική λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς και την μεγιστοποίηση των ωφελειών που προέκυπταν από αυτήν. Ταυτοχρόνως οι θιασώτες της Νομισματικής Ένωσης υποστήριζαν ότι η δημιουργία της θα συνέβαλλε στην ταχύτερη σύγκλιση των οικονομιών της Ευρώπης, στην βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών και εν τέλει στην Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση. Αυτά σε ότι αφορά το τυπικό κομμάτι. Ουσιαστικά η κουβέντα για το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα ξεκίνησε «κάτω από τραπέζι» με μια μυστική συμφωνία μεταξύ Βρετανίας, Γερμανίας και Γαλλίας στα τέλη της δεκαετίας του ΄80.

Τα τελευταία τρία κρίσιμα χρόνια

Την 1 Ιανουαρίου του 1999, άρχισε το τρίτο και τελικό στάδιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ). Τα 11 κράτη-μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Πορτογαλία και Φινλανδία) εντάσσονται στην ΟΝΕ και υιοθετούν ως νόμισμά τους το ευρώ, το οποίο υπάρχει μόνο σε λογιστική μορφή και αντικαθιστά τα εθνικά τους νομίσματα με βάση την ισοτιμία μετατροπής που καθορίστηκε αμετάκλητα στις 31 Δεκεμβρίου 1998. Στις 9 Μαρτίου 2000 η Ελληνική Κυβέρνηση υποβάλλει αίτηση για ένταξη της δραχμής στην ευρωζώνη.

Στις 19 και 20 Ιουνίου του 2000, η Ελλάδα εντάσσεται στην ευρωζώνη. Το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ECOFIN), στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής που πραγματοποιήθηκε στην Πορτογαλία, αποφάσισε την ένταξη τη Ελλάδος στο ευρώ. Την 1η Ιανουαρίου του 2001, η Ελλάδα εντάχθηκε στη ζώνη του ευρώ και η αμετάκλητη ισοτιμία μετατροπής της δραχμής σε ευρώ ορίστηκε σε: 1 ευρώ = 340,750 δραχμές. Η Τράπεζα της Ελλάδος έγινε μέλος του Ευρωσυστήματος, το οποίο αποτελείται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες των χωρών που έχουν υιοθετήσει το ευρώ.

Την 1η Ιανουαρίου του 2002 τα τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ τέθηκαν σε κυκλοφορία στην Ελλάδα ταυτόχρονα με τα άλλα κράτη – μέλη της ζώνης του ευρώ. Η μετάβαση στο ευρώ ολοκληρώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2002.

Από την 1η Ιανουαρίου έως τις 28 Φεβρουαρίου 2002 τα τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ κυκλοφορούσαν στην Ελλάδα παράλληλα με τα τραπεζογραμμάτια και κέρματα δραχμών (περίοδος παράλληλης κυκλοφορίας). Οι συναλλαγές σε λογιστική μορφή όμως (με επιταγές, εμβάσματα, πιστωτικές κάρτες κ.λπ.) γίνονταν μόνο σε ευρώ. Η Ελλάδα και επίσημα πλέον είχε μπει σε μια νέα εποχή η οποία, ωστόσο, μόλις μερικά χρόνια αργότερα θα αποδυκνειόταν λιγότερο χρυσή απ’ όσο κάποιοι υπολόγιζαν.

Τα πρώτα χαρτονομίσματα στα χέρια του Σημίτη

Ξημερώματα της Πρωτοχρονιάς του 2002 ο Κ. Σημίτης φωτογραφίζεται περιχαρής δίπλα σε ΑΤΜ, κρατώντας στα χέρια του χαρτονομίσματα του νέου νομίσματος της χώρας, του ευρώ. Δίπλα του, ο τότε διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Λουκάς Παπαδήμος, χειροκροτεί.

«Το ευρώ είναι η σταθερή αφετηρία για την εδραίωση της ισχυρής και υπερήφανης Ελλάδας, μιας Ελλάδας που δεν μελαγχολεί, δεν παραιτείται, δεν μεμψιμοιρεί, αλλά επιμένει, προσπαθεί, πετυχαίνει και η εικόνα του φτωχού συγγενή δίνει πλέον τη θέση της στην εικόνα μιας χώρας που πιστεύει στον εαυτό της», είχε πει ο Κώστας Σημίτης εκείνο το ξημέρωμα.

Η περιβόητη «δημοσιονομική εξυγίανση» και η επίτευξη των κριτηρίων της Συνθήκης του Μάαστριχτ για την ένταξη στο ευρώ είχε επιτευχθεί ακόμα και με μυστικές συμφωνίες όπως αυτή της κυβέρνησης με την Goldman Sachs. Μέσα σε μόλις δύο χρόνια φάνηκε πως το ευρωπαϊκό όνειρο… έμπαζε νερά και το 2003 το ΔΝΤ ενημέρωσε την κυβέρνηση Σημίτη ότι η απώλεια ανταγωνιστικότητας που είχε υποστεί η Ελλάδα από την ένταξή της στην ευρωπαϊκή νομισματική ένωση ήταν δραματική. Ήταν η αρχή της πορείας προς τον γκρεμό που θα ολοκληρωνόταν μόλις επτά χρόνια αργότερα στο Καστελόριζο.