Ένας υγιής 40χρονος παρουσίασε μια έντονη ενόχληση – Τρεις ώρες μετά κατέληξε στα επείγοντα του νοσοκομείου
Ένα κρύο πρωινό του Σαββάτου μετατράπηκε σε εφιάλτη για μια οικογένεια από τη Βρετανία, όταν ένα συγκεκριμένο σύμπτωμα προμήνυε τελικά κάτι πολύ πιο σοβαρό για τον πατέρα της οικογένειας.
Ο Pete Hynes, αποφάσισε να ξαπλώσει για λίγο μετά από έναν ξαφνικό πόνο στο αυτί, τον οποίο απέδωσε σε ένα κρυολόγημα που είχε προσβάλει και την υπόλοιπη οικογένεια. Λίγα λεπτά αργότερα, όμως, κατέρρευσε. Όλα συνέβησαν μια μέρα του Δεκεμβρίου του 2022.
Αμέσως μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο τοπικό νοσοκομείο, όπου οι εξετάσεις αποκάλυψαν ότι έπασχε από μια θανατηφόρα βακτηριακή λοίμωξη, τη μηνιγγιτιδοκοκκική νόσο. Παρά τις προσπάθειες των γιατρών να σώσουν τον πατέρα τριών παιδιών, ο Pete πέθανε μέσα σε τρεις ώρες, ανέφερε η ιστοσελίδα Mirror. «Δεν περίμενα ποτέ ότι η ζωή μας θα άλλαζε για πάντα από εκείνη την ημέρα και μετά», δήλωσε η σύζυγός του, Lou Hynes, 48 ετών.
Πώς επηρεάζει η μηνιγγίτιδα το σώμα
Η συγκεκριμένη ασθένεια προκαλείται από το βακτήριο Neisseria meningitidis και έχει υψηλό ποσοστό θνησιμότητας εάν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως, καθώς εξελίσσεται γρήγορα. Αυτό συμβαίνει γιατί το μικρόβιο εισέρχεται άμεσα στο αίμα και καταστρέφει τα τοιχώματα των αιμοφόρων αγγείων, προκαλώντας αιμορραγία στο δέρμα και στα όργανα. Συχνά, αυτό προκαλεί σηψαιμία, μια απειλητική για τη ζωή κατάσταση, καθώς το σώμα αρχίζει να επιτίθεται στα ίδια του τα όργανα.
Η μηνιγγίτιδα μπορεί να προκληθεί από βακτήρια, ιούς ή μύκητες. Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα είναι η πιο σοβαρή και σπάνια περίπτωση, προσβάλλοντας έναν στους 100.000 ανθρώπους. Το ένα τέταρτο των περιπτώσεων σε ενήλικες αποδεικνύεται ωστόσο θανατηφόρο. Στα συμπτώματα περιλαμβάνονται η ξαφνική έναρξη πυρετού, ο έντονος πονοκέφαλος, η δυσκαμψία στον αυχένα, η ναυτία και ο εμετός, γνωρίσματα που παραπέμπουν επίσης σε γρίπη ή γαστρεντερίτιδα. Τα παιδιά, τα μωρά και οι νεαροί ενήλικες είναι πιο ευάλωτοι στη λοίμωξη, καθώς το ανοσοποιητικό τους σύστημα είναι ασθενέστερο.
Όσοι προσβάλλονται από σηψαιμία ή μηνιγγίτιδα συχνά αναπτύσσουν εξάνθημα από μικροσκοπικά κόκκινα σημάδια, τα οποία μπορεί να μετατραπούν σε μεγαλύτερες κόκκινες ή μωβ περιοχές που μοιάζουν με μώλωπες. Τα περισσότερα εξανθήματα θα ξεθωριάσουν υπό πίεση, καθώς περιορίζεται η παροχή αίματος και το δέρμα ασπρίζει.
Το αποτύπωμα στην οικογένεια
Όπως ήταν αναμενόμενο, η απώλεια άφησε μόνιμες επιπτώσεις στην οικογένεια Hynes. Η γυναίκα του Pete περιέγραψε πώς τις στιγμές μετά το θάνατο του συζύγου της που «δεν μπορούσε να σηκωθεί από το κρεβάτι»: «Δεν είχα ξαναζήσει κάτι παρόμοιο. Τα παιδιά έρχονταν και μου μιλούσαν, το στόμα τους κινούνταν, αλλά εγώ δεν μπορούσα να ακούσω καμία λέξη και κυριολεκτικά δεν μπορούσα να κουνηθώ. Η πραγματικότητα με χτύπησε ξαφνικά. Όλα κορυφώθηκαν με αυτό το είδος της κατάρρευσής μου», είπε.
Η οικογένεια έχει συγκεντρώσει μέχρι στιγμής πάνω από 6.000 λίρες για τη φιλανθρωπική οργάνωση Meningitis Now, μέσω της σελίδας JustGiving.
Αν κάποιος σας ρωτήσει σε ποια μέρη του σώματος μπορεί να σχηματιστούν πέτρες, το πιο πιθανό είναι να απαντήσετε στα νεφρά και στη χολή.
Όμως, αυτά δεν είναι τα μόνα μέρη που μπορεί να σχηματιστούν πέτρες. Οι αμυγδαλές στον λαιμό είναι άλλο ένα τέτοιο σημείο και, ενίοτε, μπορεί να προκαλέσουν πολύ έντονο πόνο σε ορισμένους ανθρώπους.
Μάλιστα, το 75% των ατόμων που εμφανίζουν κακοσμία του στόματος, έχει μικρότερες ή μεγαλύτερες πέτρες στις αμυγδαλές και ίσως δεν το γνωρίζει καν!
Τι είναι οι αμυγδαλές;
Οι αμυγδαλές είναι δομές που μοιάζουν με αδένες στο πίσω μέρος του λαιμού σας. Υπάρχει μία σε κάθε πλευρά. Οι αμυγδαλές είναι κατασκευασμένες από ιστό που περιέχει λεμφοκύτταρα -κύτταρα στο σώμα σας που προλαμβάνουν και καταπολεμούν τις λοιμώξεις. Πιστεύεται ότι οι αμυγδαλές παίζουν ένα ρόλο στο ανοσοποιητικό σύστημα και αυτός είναι να λειτουργήσουν όπως τα “δίχτυα”, παγιδεύοντας τα εισερχόμενα βακτηρίδια και τα σωματίδια από ιούς που διέρχονται ενδεχομένως από το λαιμό σας.
Πολλές φορές οι αμυγδαλές δεν λειτουργούν σωστά και προκαλούν πρόβλημα, οπότε και κρίνεται απαραίτητη η αφαίρεσή τους. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι αυτό συμβαίνει επειδή το συγκεκριμένο όργανο αναπτύχθηκε σε μια εποχή που οι άνθρωποι (στην εξέλιξη του είδους) δεν έρχονταν αντιμέτωποι καθημερινά με τόσους πολλούς ιούς και μικρόβια όπως σήμερα. Είναι πάντως αποδεδειγμένο, ότι οι άνθρωποι που έχουν βγάλει τις αμυγδαλές τους δεν διατρέχουν κάποιον επιπλέον κίνδυνο μολύνσεων ή/και λοιμόξεων.
Τι προκαλεί τις πέτρες στις αμυγδαλές;
Οι αμυγδαλές έχουν γωνίες και σχισμές, όπου τα βακτήρια και άλλα υλικά, συμπεριλαμβανομένων των νεκρών κυττάρων και της βλέννας, μπορεί να παγιδευτούν. Όταν συμβαίνει αυτό, τα υπολείμματα αυτά μπορεί να συμπυκνωθούν σε μια λευκή ουσία που εγκλωβίζεται στην αμυγδαλή.
Οι πέτρες στις αμυγδαλές σχηματίζονται όταν αυτή η παγιδευμένη ουσία σκληραίνει ή ασβεστοποιείται. Αυτό τείνει να συμβαίνει πιο συχνά σε άτομα που έχουν χρόνια φλεγμονή στις αμυγδαλές τους ή επαναλαμβανόμενες κρίσεις αμυγδαλίτιδας.
Ενώ πολλοί άνθρωποι έχουν μικρές πέτρες στις αμυγδαλές τους, ορισμένοι -αν και είναι αρκετά σπάνιο- έχουν μεγαλύτερες πέτρες.
Ποια είναι τα συμπτώματα όταν κάποιος έχει πέτρες στις αμυγδαλές;
Οι πολλές μικρές πέτρες δεν προκαλούν εμφανή συμπτώματα. Ακόμα και όταν είναι μεγάλες, μερικές πέτρες εντοπίζονται μόνο κατά τύχη σε ακτινογραφίες ή σε αξονική τομογραφία. Ορισμένες από τις μεγαλύτερες πέτρες, ωστόσο, μπορεί να προκαλέσουν πολλαπλά συμπτώματα, όπως:
Κακοσμία στην αναπνοή
Ένας από τους σημαντικότερους δείκτες μιας πέτρας στην αμυγδαλή είναι η εξαιρετικά κακή αναπνοή ή δυσοσμία του στόματος, που συνοδεύεται από λοίμωξη των αμυγδαλών. Μια μελέτη σε ασθενείς με μια μορφή χρόνιας αμυγδαλίτιδας έδειξε ότι το 75% των ανθρώπων που είχαν αφύσικα υψηλές συγκεντρώσεις πτητικών ενώσεων του θείου στην αναπνοή τους είχε επίσης, (μικρές ή μεγάλες) πέτρες στις αμυγδαλές.
Πονόλαιμος
Όταν η αμυγδαλίτιδα και οι πέτρες στις αμυγδαλές εμφανίζονται μαζί, μπορεί να είναι δύσκολο να προσδιοριστεί εάν ο πόνος στο λαιμό προκαλείται από τη μόλυνση ή από τις πέτρες. Η παρουσία όμως κάποιας πέτρας στις αμυγδαλές μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο και δυσφορία ακριβώς στο σημείο που έχει σχηματιστεί.
Δυσκολία στην κατάποση
Ανάλογα με την τοποθεσία ή το μέγεθος της πέτρας στην αμυγδαλή, μπορεί να σας είναι δύσκολο ή και επώδυνο να καταπιείτε τροφές και υγρά.
Πόνος στο αυτί
Οι πέτρες μπορεί να αναπτυχθούν σε οποιοδήποτε σημείο στην αμυγδαλή. Λόγω κοινών νευρικών διόδων, μπορεί να προκαλέσουν στο άτομο έντονο πόνο στο αυτί, ακόμα κι αν η ίδια η πέτρα δεν αγγίζει το αυτί.
Πρήξιμο αμυγδαλής
Η μόλυνση (εάν υπάρχει) στην περιοχή της αμυγδαλής και η ίδια η πέτρα που έχει δημιουργηθεί εκεί μπορεί να προκαλέσουν πρήξιμο και να κάνουν τις αμυγδαλές μεγαλύτερες σε όγκο.
Η έλλειψη τρυφερότητας, σωματικής επαφής και συναισθηματικής επαφής δεν αφορά μόνο το σώμα, αλλά αγγίζει βαθιά την ψυχή.
Ας δούμε πώς αυτή η απουσία μπορεί να επηρεάσει τη συναισθηματική μας ισορροπία και τη σχέση με τον εαυτό μας — και πώς μπορούμε να τη διαχειριστούμε με κατανόηση και φροντίδα.
1. Η οικειότητα δεν είναι μόνο σωματική
Η οικειότητα δεν έχει να κάνει μόνο με το σeξ. Για πολλές γυναίκες σημαίνει αγκαλιά, τρυφερότητα, επικοινωνία και συναισθηματική σύνδεση.
Ένα απλό βλέμμα, ένα χάδι ή μια γλυκιά κουβέντα μπορεί να δώσουν μεγάλη δύναμη και αίσθηση ασφάλειας.
2. Όταν λείπει η σωματική επαφή
Όταν η σωματική επαφή γίνεται σπάνια, είναι φυσιολογικό να νιώθει κανείς απομακρυσμένος ή να αμφιβάλλει για τον εαυτό του. Δεν είναι αδυναμία — είναι μια φυσική, ανθρώπινη ανάγκη για ζεστασιά και σύνδεση.
3. Η αυτοπεποίθηση δοκιμάζεται
Η έλλειψη τρυφερότητας μπορεί να φέρει σκέψεις όπως «μήπως δεν είμαι πια ελκυστική;». Όμως η αξία μιας γυναίκας δεν εξαρτάται από το αν κάποιος τη θαυμάζει ή τη χαϊδεύει. Η ομορφιά και η δύναμή της πηγάζουν από μέσα της.
4. Κάθε γυναίκα το βιώνει διαφορετικά
Άλλες γυναίκες νιώθουν άνετα χωρίς σeξουαλική επαφή, ενώ άλλες δυσκολεύονται και τους λείπει. Δεν υπάρχει σωστό ή λάθος — μόνο αυτό που ταιριάζει στον καθένα. Το σημαντικό είναι να ακούτε τον εαυτό σας χωρίς ενοχές.
5. Η τρυφερότητα υπάρχει παντού
Μια αγκαλιά μεταξύ φίλων, το χάδι ενός παιδιού ή η απαλή επαφή με ένα κατοικίδιο — όλες αυτές οι απλές χειρονομίες προκαλούν την απελευθέρωση της οξυτοκίνης, της «ορμόνης της σύνδεσης», και συμβάλλουν σημαντικά στη συναισθηματική ισορροπία, ακόμη και έξω από μια ρομαντική σχέση.
6. Μόνη, αλλά όχι μόνη
Η περίοδος χωρίς σωματική επαφή μπορεί να γίνει ευκαιρία να ξαναγνωρίσετε τον εαυτό σας. Να δείτε τι σας κάνει να νιώθετε όμορφα, να φροντίσετε το σώμα και το μυαλό σας — με μασάζ, άσκηση, περιποίηση ή στιγμές χαλάρωσης.
7. Δεν υπάρχει «σωστό μέτρο»
Δεν υπάρχει κανόνας για το πόση επαφή «πρέπει» να έχει κάποιος. Άλλες γυναίκες νιώθουν πλήρεις στη μοναχικότητα, άλλες μέσα από τη σωματική εγγύτητα. Το σημαντικό είναι να είστε ειλικρινείς με τον εαυτό σας και να ζείτε με τον δικό σας ρυθμό.
8. Το σώμα αλλάζει, η επιθυμία μένει
Η απουσία επαφής δεν σημαίνει ότι η επιθυμία χάνεται. Μπορεί να αλλάξει μορφή, να ηρεμήσει ή να ξυπνήσει ξανά όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή. Αρκεί να παραμένετε σε επαφή με τον εσωτερικό σας κόσμο και να μην πιέζεστε από τις προσδοκίες των άλλων.
9. Η επικοινωνία φέρνει λύσεις
Όταν μειώνεται η οικειότητα μέσα σε μια σχέση, μπορεί εύκολα να δημιουργηθούν παρεξηγήσεις. Η λύση είναι ο ανοιχτός διάλογος — με ειλικρίνεια, χωρίς θυμό, με διάθεση να ξαναβρεθεί η τρυφερότητα.
10. Τίποτα δεν είναι οριστικό
Ακόμα κι αν έχει περάσει καιρός χωρίς επαφή, η ανάγκη για σύνδεση μπορεί να ξαναγεννηθεί. Η τρυφερότητα, η επιθυμία και η αγάπη μπορούν να επιστρέψουν — αρκεί να δώσετε χρόνο και χώρο στον εαυτό σας.
Συμπέρασμα
Το αν υπάρχει ή όχι σωματική επαφή δεν καθορίζει ποια είστε. Η αξία σας φαίνεται από τη σχέση που έχετε με τον εαυτό σας — και από την ελευθερία να επιλέγετε εσείς πότε, πώς και με ποιον θα ξαναβρείτε τη στοργή, την οικειότητα και τη χαρά της επαφής.
Ένα απίστευτο περιστατικό έγινε στη Λάρισα με μία γυναίκα να καταγγέλλει ότι ο γιος της βρήκε σκάγια, πιθανότατα από κυνηγετικό όπλο, μέσα στον κιμά που αγόρασε.
Σύμφωνα με το paidis.com, η γυναίκα υποστηρίζει ότι αρχικά ο γιος της βρήκε τα σκάγια μέσα στα μπιφτέκια που του είχε φτιάξει και στη συνέχεια τα εντόπισε και η ίδια στο κομμάτι του κιμά που δεν είχε χρησιμοποιήσει, όπως μπορείτε να δείτε και στην παρακάτω φωτογραφία.
Τα σκάγια που βρέθηκαν στον κιμά:
Τι είπαν οι ιδιοκτήτες του κρεοπωλείου
Η γυναίκα διαμαρτυρήθηκε στους ιδιοκτήτες του κρεοπωλείου, οι οποίοι υποστήριξαν ότι επειδή το μοσχάρι ήταν ελευθέρας βοσκής πιθανότατα δέχθηκε σκάγια από κυνηγό που έμειναν στο κρέας του με συνέπεια να βρεθούν στον κιμά.
Η θλίψη, η βαρυθυμία και ίσως ο εκνευρισμός είναι κάποια από τα συμπτώματα της κατάθλιψης που έρχονται πρώτα στο μυαλό μας. Για πάνω από 7 στα 10 άτομα με τη διαταραχή ωστόσο, υπάρχει ένα πρόβλημα που συχνά περνά απαρατήρητο
Μιλώντας για την κατάθλιψη, η σκέψη των περισσότερων θα πάει στη θλίψη και την κακή διάθεση, δύο συμπτώματα που χαρακτηρίζουν συνήθως την ψυχολογική διαταραχή, όχι όμως και μοναδικά.
«Ένα άλλο κοινό σύμπτωμα της κατάθλιψης που μερικές φορές παραβλέπεται είναι το αίσθημα ότι δεν βρίσκετε πλέον ενδιαφέροντα ή ευχάριστα τα πράγματα που σας άρεσαν» αναφέρει σε άρθρο της στο Conversation η Ciara McCabe, Καθηγήτρια Νευροεπιστήμης, Ψυχοφαρμακολογίας και Ψυχικής Υγείας, στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ, περιγράφοντας την ανηδονία, μια εκδήλωση που αφορά έως και το 75% των νέων και ενηλίκων με κατάθλιψη.
Ως ανηδονία ορίζεται το μειωμένο ενδιαφέρον ή ευχαρίστηση για όλες -ή σχεδόν όλες- τις δραστηριότητες που το άτομο απολάμβανε προηγουμένως. Όταν η διάρκειά της φτάνει τις δύο τουλάχιστον συνεχείς εβδομάδες, τότε μπορεί να αποτελεί δείκτη κατάθλιψης, ακόμα και αν το άτομο δεν αισθάνεται θλίψη ή κακή διάθεση. Πέρα από την κατάθλιψη, η ανηδονία μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα και άλλων διαταραχών όπως η σχιζοφρένεια, το άγχος και η νόσος Πάρκινσον.
«Σε εις βάθος συνεντεύξεις που πραγματοποιήσαμε με συναδέλφους μου σε νέους ανθρώπους σχετικά με την κατάθλιψη, η ανηδονία περιγράφηκε από πολλούς όχι μόνο ως απώλεια χαράς, αλλά και ως μειωμένο κίνητρο για να κάνουν πράγματα. Για ορισμένους, αυτή η έλλειψη κινήτρου περιοριζόταν σε συγκεκριμένα πράγματα, όπως το να πάνε στο σχολείο ή να δουν φίλους, ωστόσο για άλλους ήταν πιο σοβαρή και ένιωθαν ότι δεν ήθελαν να κάνουν τίποτα απολύτως – ούτε καν να ζήσουν» προσθέτει. Παρά το αρνητικό της αντίκτυπο, η ανηδονία σπάνια θα αποτελέσει τον κύριο στόχο της αντικαταθλιπτικής θεραπείας.
Το λάθος στις θεραπευτικές προσεγγίσεις
Σύμφωνα με την καθηγήτρια, η ψυχοθεραπεία ή η αντικαταθλιπτική φαρμακευτική αγωγή που συστήνεται αρχικά στα άτομα με κατάθλιψη -αναλόγως της σοβαρότητας- δεν φέρει αποτελέσματα για πάνω από τις μισές περιπτώσεις, ενώ το 30% σχεδόν των ατόμων δεν θα δει βελτίωση ακόμα και μετά την αλλαγή του αρχικού θεραπευτικού πλάνου.
Σύμφωνα με μια υπόθεση, η αποτυχία προσεγγίσεων όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία ή τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα που στοχεύουν επί το πλείστον στη σεροτονίνη οφείλεται στο ότι δεν εστιάζουν επαρκώς στην αντιμετώπιση της ανηδονίας, για την οποία ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι αποτελεί προγνωστικό δείκτη υποτροπιάζουσας καταθλιπτικής διαταραχής, καθώς και ότι κάποια αντικαταθλιπτικά φάρμακα μπορεί και να την επιδεινώνουν. Αντιθέτως, επικεντρώνονται στη θεραπεία της καταθλιπτικής διάθεσης και την αποκατάσταση των εγκεφαλικών διαδικασιών που εμπλέκονται στη διάθεση.
Εντούτοις, καθώς η ανηδονία είναι η μειωμένη χαρά, θεραπείες όπως η συμπεριφορική κινητοποίηση (Behavioral Activation) θα μπορούσαν να είναι πιο αποτελεσματικές, καθώς βάζουν το άτομο σε μια διαδικασία εκτέλεσης απλών, πρακτικών βημάτων προς την επαναφορά του αισθήματος της απόλαυσης. Και εδώ, διευκρινίζει η καθηγήτρια, τα αποτελέσματα δεν είναι εγγυημένα: κάποιες μελέτες διαπιστώνουν ότι η συμπεριφορική κινητοποίηση δεν είναι καλύτερη από τις συνήθεις θεραπείες στη διαχείριση της ανηδονίας, αφού το σύμπτωμα από τη φύση του εξαφανίζει κάθε κίνητρο και καθιστά δύσκολη τη συμμόρφωση στο ψυχοθεραπευτικό πλάνο.
Τέλος, η ανηδονία συνδέεται και με δυσλειτουργικούς μηχανισμούς στα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου, ένα σύστημα πολύπλοκο «που περιλαμβάνει διάφορες υπολειτουργίες όπως η προσμονή, τα κίνητρα, η ευχαρίστηση και η εκμάθηση της ανταμοιβής» σύμφωνα με τη Δρ McCabe, συνεπώς χρειάζονται επιπλέον έρευνες για να ρίξουν φως και να αναπτυχθούν κατάλληλες θεραπείες.
Διαθέσιμες και εν εξελίξει θεραπείες
Παρά τις δυσκολίες που θέτει η πολυπλοκότητα της ανηδονίας, υπάρχουν θεραπείες που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιμετώπισή της. Πέρα από στοχευμένες στην ανηδονία ψυχοθεραπείες, πρόσφατη πιλοτική μελέτη έδειξε ότι μια νέα προσέγγιση, η επαυξημένη θεραπεία της κατάθλιψης (Augmented Depression Therapy – ADepT) που εστιάζει ακριβώς στην έλλειψη ευχαρίστησης και ζητά από τα άτομα να επικεντρωθούν στα θετικά αλλά και αρνητικά συναισθήματα (positive – negative valence), κατέγραψε θετικά αποτελέσματα. Ενδεχομένως να ωφελούσε μια αγωγή με αντικαταθλιπτικά φάρμακα που στοχεύουν στην αύξηση της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο.
«Και ενώ μπορεί να δυσκολεύεστε στην εύρεση κινήτρων αν βιώνετε ανηδονία, προσπαθώντας να βρείτε χρόνο για διασκεδαστικές, ευχάριστες δραστηριότητες ή εμπειρίες, όπως ένα χόμπι που αγαπούσατε κάποτε – ή ακόμη και ένα νέο χόμπι – πιθανώς να περιορίσετε την ένταση του συμπτώματος» καταλήγει η ειδικός.
Μέλι σε ζεστό τσάι: Ευρήματα Ελλήνων Επιστημόνων Τροφίμων για την απελευθέρωση τοξικής ουσίας
Πόσο επικίνδυνο γίνεται το μέλι όταν προστίθεται σε ζεστό τσάι; Τι έδειξαν τα επιστημονικά πειράματα από Τεχνολόγους τροφίμων του “ΜΕΛΙ ΑΤΤΙΚΗΣ”
Πόσο επικίνδυνο γίνεται το μέλι όταν προστίθεται σε ζεστό τσάι; Τι έδειξαν τα επιστημονικά πειράματα από Τεχνολόγους Τροφίμων της Αττική Μελισσοκομική Εταιρεία Αλέξανδρος Πίττας ΑΕΒΕ
Επιστήμονες τροφίμων έχουν υποστηρίξει ότι η προσθήκη μελιού σε ζεστό τσάι, γάλα ή άλλα ροφήματα ενέχει σοβαρό κίνδυνο για την υγεία. Η θέρμανση του μελιού απελευθερώνει μία χημική ουσία που ονομάζεται 5-υδροξυμεθυλοφουρφουράαλη ( HMF) η οποία απορροφάται εύκολα από την τροφή μέσω του γαστρεντερικού σωλήνα αλλά έχει μεταλλαξιογόνες και γονοτοξικές επιδράσεις.
Το HMF μπορεί να προκαλέσει επιβλαβείς επιπτώσεις, θεωρείται καρκινογόνο και ταυτόχρονα η παρουσία (ή απουσία) του HMF στο μέλι είναι δείκτης ποιότητας, και όταν βρεθεί ότι υπερβαίνει το όριο, το προϊόν ανακαλείται από την αγορά. Συνέπεια αυτών των μελετών είναι η σύσταση να μην καταναλώνεται μέλι μαζί με ζεστά ροφήματα. Είναι όμως σωστή αυτή η σύσταση; Δύο Ελληνίδες Τεχνολόγοι Τροφίμων της ΑΤΤΙΚΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Α. ΠΙΤΤΑΣ ΑΕΒΕ, η Ναταλία Γρηγοριάδου και η Ειρήνη Βελίαϊ, διεξήγαγαν πειράματα για να διαπιστώσουν εάν και πόσο αυξάνεται η παρουσία της HMF, όταν το μέλι προστίθεται σε ζεστό τσάι.
Ολόκληρο το επιστημονικό άρθρο
Πειραματική μελέτη των Τεχνολόγων Τροφίμων της ΑΤΤΙΚΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Α.ΠΙΤΤΑΣ ΑΕΒΕ Ναταλίας Γρηγοριάδου και Ειρήνης Βελίαϊ, για την με τίτλο “Διερεύνηση της HMF του μελιού σε ζεστό τσάι”, που δημοσιεύτηκε στην Μελισσοκομική Επιθεώρηση, Τεύχος Μάρτιος – Απρίλιος 2025
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η υδροξυμεθυλοφουρφουράλη (HMF) είναι μια ένωση που προκύπτει από την αποδόμηση των απλών σακχάρων σε pH μικρότερο από 5. Ενώ βρίσκεται σε μία πληθώρα τροφίμων όπως τα δημητριακά και προϊόντα αυτών, ο καφές, η ζάχαρη, τα οπωροκηπευτικά, το κακάο και άλλα, εντούτοις, το μέλι είναι το μοναδικό στο οποίο έχει θεσπιστεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης. Αυτό συμβαίνει, διότι η συγκέντρωση της HMF αναγνωρίζεται ως μία παράμετρος ποιότητας του μελιού, καθώς σχεδόν απουσιάζει στο φρέσκο μέλι. (Eshete & Eshete, 2019).
Η τιμή της HMF στο μέλι μπορεί να αυξηθεί με την παρατεταμένη αποθήκευση ή/και τη θέρμανσή του. Η θέρμανση επηρεάζει ποικιλοτρόπως την αύξηση της HMF ανάλογα με τη φυτική προέλευση του μελιού. Συνεπώς, οι αυξημένες τιμές της HMF αντιπροσωπεύουν ένα κριτήριο ποιότητας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχουν επιβεβαιωμένες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. (Shapla et al., 2018). Το ανώτατο όριο που έχει καθοριστεί είναι τα 40 mg/kg (2001/110/ΕΕ), ενώ για τα μέλια με προέλευση από τροπικές περιοχές είναι τα 80 mg/kg (λόγω της φυσικής ζέστης του περιβάλλοντος που επιταχύνει τη διαδικασία σχηματισμού της).
Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η ερευνητική προσέγγιση του αποτελέσματος της μέτρησης της HMF κατά την προσθήκη μελιού σε ζεστό ρόφημα τσαγιού. Η διερεύνηση πραγματοποιήθηκε με πειραματικές δοκιμές αρχικά χρησιμοποιώντας σκέτο ζεστό νερό και στη συνέχεια ζεστό τσάι, όπου και στις δύο περιπτώσεις η αύξηση της HMF αποδείχθηκε αμελητέα. Για την πειραματική μελέτη χρησιμοποιήθηκαν μέλια διαφορετικής φυτικής προέλευσης, συσκευασμένα και μη.
ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ
Για την πειραματική διαδικασία χρησιμοποιήθηκαν πέντε δείγματα εκ των οποίων τα τρία είναι παραγωγών και τα υπόλοιπα είναι συσκευασμένα. Επίσης, όσον αφορά τη φυτική προέλευση χρησιμοποιήθηκαν μέλι πεύκου, κωνοφόρων, ασφάκας και ανθέων-κωνοφόρων. To τσάι που χρησιμοποιήθηκε ήταν σε φακελάκι εμβάπτισης (πράσινο-Green tea Κεϋλάνης)
Η μέτρηση της HMF έγινε με τη μέθοδο White (1979). Η πειραματική διαδικασία έγινε σε θερμοκρασία περιβάλλοντος (22° C). Χρησιμοποιήθηκαν δείγματα διαφόρων τιμών HMF (4 έως 43) προκειμένου να διερευνηθεί κατά πόσο η αρχική τιμή της HMF επηρεάζει την εξέλιξή της κατά τη διαδικασία. Το μέλι προστέθηκε αρχικά σε σκέτο νερό και στη συνέχεια οι δοκιμές έγιναν με προσθήκη του μελιού σε τσάι.
Αρχικά μετρήθηκε η HMF των δειγμάτων του μελιού. Ακολούθως, έγιναν μετρήσεις της HMF σε διαδοχικούς χρόνους στο διάλυμα νερού/τσαγιού και μελιού. Η ποσότητα του μελιού που χρησιμοποιήθηκε είναι μία κουταλιά της σούπας = 20 gr μελιού που θεωρείται ως μία μερίδα. Διαλύθηκε σε μία κούπα νερού ή τσαγιού των 250ml, ενώ ο χρόνος εμβάπτισης του τσαγιού μέσα στο νερό κρατήθηκε στα 3 min.
Ξεκινώντας από τον χρόνο 0 όπου η θερμοκρασία του νερού ή του τσαγιού αντίστοιχα ήταν η θερμοκρασία βρασμού. Ο τελικός χρόνος μέτρησης καθορίστηκε στα 35 λεπτά που θεωρήθηκε ως ο μέσος χρόνος κατανάλωσης ενός ζεστού ροφήματος. Στην πορεία ελήφθησαν μετρήσεις αντιστοίχισης χρόνου, θερμοκρασίας και HMF.
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Το εύρος των τιμών της θερμοκρασίας του νερού και του τσαγιού στις οποίες έγιναν οι μετρήσεις της HMF είναι από 97,6° C (αρχική θερμοκρασία βρασμού) έως 35,2° C (τελική θερμοκρασία στα 35min).
Να σημειωθεί, ότι στα πρώτα 3 min παρατηρήθηκε μία απότομη μείωση της θερμοκρασίας κατά 20 ° C , ενώ στις επόμενες μετρήσεις (μέχρι τα 15 min) η μείωση της θερμοκρασίας ήταν κατά μέσο όρο 6° C ανά 3 min. Στα επόμενα 20 min είχαμε μια μείωση της θερμοκρασίας κατά μέσο όρο 11° C.
Παρατηρήθηκε ότι η πτώση της θερμοκρασίας σε σχέση με το χρόνο, σε όλα τα δείγματα ήταν όμοια, ενώ παράλληλα, η HMF δεν παρουσίασε σημαντική αύξηση. Στον πίνακα 1 δίνεται η αύξηση της HMF σε μέλια με αρχικά χαμηλή σχετική συγκέντρωση HMF (4,2έως 7,18) και στον πίνακα 2 με υψηλές (12,72 έως -42,660)
Από τους δύο πίνακες φαίνεται ότι η HMF δεν παρουσιάζει αξιοσημείωτη αύξηση στο χρόνο των 35 λεπτών όπου καταγράφηκαν οι μετρήσεις. Ο χρόνος παραμονής του μελιού μέσα στο ζεστό ρόφημα είναι μικρός, οπότε η HMF δεν αυξάνεται.
Η πτώση της θερμοκρασίας του νερού είναι πολύ γρήγορη (περίπου 30 °C στα 9 min) οπότε καθιστά μη επιτρεπτή την αύξηση της HMF.
Επιπροσθέτως, επειδή ως γνωστόν η HMF σχηματίζεται από τα σάκχαρα και ειδικότερα με τη φρουκτόζη, σε συνθήκες θέρμανσης ή όξινου περιβάλλοντος ( pH<5), κρίθηκε σκόπιμο να μετρηθεί το pH του τσαγιού. Η τιμή pH του τσαγιού σε ρόφημα μαζί με μέλι είναι 6 και άρα το διάλυμα μέλι με τσάι δεν επιτρέπει την άνοδο της HMF.
Η περιεκτικότητα του τσαγιού σε υδατάνθρακες είναι 0,2g /100g, εκ των οποίων <0,2g είναι σάκχαρα (USDA). Στην περίπτωση μας, έχει χρησιμοποιηθεί φακελάκι τσαγιού δηλαδή 1,8 g, εκ των οποίων τα σάκχαρα είναι < 0,0036g. Γεγονός που σε καμία περίπτωση δεν ευνοεί την άνοδο της τιμής της HMF.
Πίνακας 1. Αύξηση της HMF στο τσάι που τοποθετήθηκαν 20g μέλι με χαμηλή αρχική συγκέντρωση HMF
Eshete Yeshitila & Eshete Tekeba, 2019 AReview on the effect of Processing Temperature and Time duration on Commercial Honey Quality Madridge Journal of Food Technology, Volume 4, Issue 1
Shapla Mahfuza,Solyaman, Nadia Alam, Md Khall, Guan Hua, 2018, 5-Hydroxymethylfurfural levels in honey and other food products : effects on bees and human health, Chemistry Central Journal.
Εκρηκτικοί και πολλές φορές απόλυτοι, δυο είναι τα πιο αγενή ζώδια, και όχι άδικα.
Όλοι έχουμε κάποιον στον κύκλο μας που δεν σκέφτεται πριν μιλήσει, που είναι απότομος και ευθύς, πολλές φορές ξεπερνά τα όρια και γίνεται αγενής.
Ο λόγος για τους Αιγόκερους και τους Κριούς που κατά τα άλλα είναι δύο ζώδια με καλή φήμη, καλή καρδιά και έχουν πάντα την πρόθεση να βοηθήσουν όσους το έχουν ανάγκη. Παρόλα αυτά, έχουν ένα ελάττωμα και αυτό δεν είναι άλλο από τους τρόπους τους.
Δεν θα είναι περίεργο να ξεφύγουν και σε συζητήσεις να γίνουν προσβλητικοί -χωρίς να το επιθυμούν πολλές φορές.
Σύμφωνα με το bestlifeonline, ο Κριός και ο Αιγόκερος είναι δύο από τα πιο αγενή ζώδια και παρακάτω έχουμε τους λόγους.
Αυτά είναι τα 2 πιο αγενή ζώδιο -Είναι αυθόρμητοι, δεν σκέφτονται πριν μιλήσουν
Κριός
Ο Κριός κυβερνάται από τον Άρη, έναν πλανήτη που πήρε το όνομά του από τον θεό του πολέμου. Ο Κριός είναι μακράν το πιο αγενές ζώδιο, μάλιστα, έχει τη ρετσινιά εκείνου που ξεκινά τις συγκρούσεις και συχνά βάζει φιτιλιές.
«Το στοιχείο της φωτιάς που κυβερνά το ζώδιό τους τούς κάνει παθιασμένους και αυθόρμητους», λέει η Andrea Scalisi, αστρολόγος και ιδιοκτήτης του The Haven Shoppe.
«Ο Κριός δεν θα υποχωρήσει ποτέ σε έναν καβγά, στην πραγματικότητα, είναι συχνά αυτός που τον ξεκινάει». Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο Κριός δεν είναι κακός και ούτε προσπαθεί να δείχνει κακός «Είναι απλώς βάναυσα ειλικρινής και η παρορμητική του φύση δεν του επιτρέπει να συγκρατηθεί».
Αιγόκερως
Η αγένεια τους είναι παρόμοια με των Κριών. «Όσοι γεννήθηκαν κάτω από αυτό το ζώδιο μπορεί να είναι πρακτικοί».
«Η στωική και προσγειωμένη φύση τους μπορεί να τους οδηγήσει να παραμερίσουν τα συναισθήματα τους.
Για το λόγο αυτό, μπορούν να μιλήσουν με ωμούς όρους. Συχνά θα εστιάσουν στα αρνητικά σας και σε όλα όσα κάνετε λάθος και αν τους πείτε ότι είναι ξεπερνούν τα όρια, θα παρεξηγηθούν και μπορεί να μη σας μιλήσουν για καιρό.
Τραγική κατάληξη είχε ένας 46χρονος άνδρας, ο οποίος έφτιαξε ψαρόσουπα μαζί με έναν φίλο του, από την οποία και πέθανε 35 ημέρες μετά.
Σύμφωνα με τη New York Post, το περιστατικό σημειώθηκε στη Βραζιλία, όταν ο 46χρονος Magno Sergio Gomes δέχτηκε επίσκεψη από ένα φίλο και έφερε ένα ψάρι Puffer (τετραοδοντίδες).
Οι δύο άνδρες χωρίς να γνωρίζουν ότι είναι δηλητηριώδες το συγκεκριμένο είδος, το καθάρισαν και μαγείρεψαν με λεμόνι, δημιουργώντας μια «λαχταριστή ψαρόσουπα». «Ο αδερφός μου όχι ψάρι, ούτε καλαμάρι δεν είχε καθαρίσει. Δεν ξέρω πως ήρθε αυτή η ιδέα», είπε σε τοπικά ΜΜΕ της Βραζιλίας η αδερφή του 46χρονου.
Το είδος του ψαριού που κατανάλωσε ο 46χρονος με τον φίλο του
Μετά από μια ώρα, ο Magno αισθάνθηκε έντονη αδιαθεσία και μούδιασμα στο στόμα, οπότε πήγε μόνος στο νοσοκομείο. Όμως μέσα σε οκτώ λεπτά έπαθε ανακοπή και διασωληνώθηκε, ενώ τέθηκε σε μηχανική υποστήριξη μετά από λίγο καιρό, μέχρι που πέθανε μετά από 35 ημέρες.
«Οι γιατροί είπαν στην οικογένειά μας ότι πέθανε από δηλητηρίαση, η οποία γρήγορα είχε μεταφερθεί στο κεφάλι του. Τρεις ημέρες μετά την εισαγωγή του, είχε αρκετές επιληπτικές κρίσεις, οι οποίες επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό τον εγκέφαλό του, αφήνοντας ελάχιστες πιθανότητες ανάρρωσης», δήλωσε σχετικά η αδερφή του.
Ευτυχώς, ο φίλος του κατάφερε να επιβιώσει, εφόσον έδωσε μάχη για να κρατηθεί στη ζωή, ενώ πλέον προσπαθεί να αναρρώσει, αφού το δηλητήριο του ψαριού επηρέασε τους νευρώνες στα πόδια του.
Κοινός τραπεζικός λογαριασμός: Τι προβλέπει η νομοθεσία και η νομολογία για τις καταθέσεις σε περίπτωση θανάτου ενός από τους δικαιούχους.
Πώς ρυθμίζεται η τύχη των χρημάτων και ποια είναι τα δικαιώματα των κληρονόμων σύμφωνα με τον Άρειο Πάγο.
Σύμφωνα με το άρθρο 2 του νόμου 5638/1932, όταν έχει τεθεί ο όρος ότι «με τον θάνατο οποιουδήποτε από τους δικαιούχους, η κατάθεση περιέρχεται αυτοδικαίως στους υπόλοιπους επιζώντες μέχρι του τελευταίου», η κατάθεση μεταβιβάζεται αυτόματα στους επιζώντες συνδικαιούχους. Η ερμηνεία αυτής της διάταξης έχει επιβεβαιωθεί και από τη νομολογία του Αρείου Πάγου.
Η θέση του Αρείου Πάγου
Με την απόφαση 381/2018 (Τμήμα Α2), ο Άρειος Πάγος ξεκαθαρίζει ότι σε κοινό τραπεζικό λογαριασμό, αν έχει τεθεί ο παραπάνω όρος, οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος καταθέτη δεν αποκτούν κανένα δικαίωμα επί της κατάθεσης. Δεν επιτρέπεται διάθεση της κατάθεσης ούτε με πράξη εν ζωή ούτε αιτία θανάτου.
Ο επιζών καταθέτης έχει τη δυνατότητα να εισπράξει ακόμη και το σύνολο του ποσού. Σε αυτή την περίπτωση, οι κληρονόμοι του αποθανόντος μπορούν να αξιώσουν από τον ίδιο –και όχι από την τράπεζα– το μερίδιο που αντιστοιχεί στον θανόντα, βάσει των εσωτερικών σχέσεων των συνδικαιούχων.
Όταν δεν υφίσταται ο όρος του άρθρου 2
Εάν δεν έχει τεθεί ο όρος του άρθρου 2 του ν. 5638/1932, τότε οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος μπορούν να διεκδικήσουν από τον επιζώντα καταθέτη το μερίδιο που αναλογεί στον δικαιοπάροχό τους. Ωστόσο, δεν αποκτούν δικαίωμα έναντι της τράπεζας, καθώς δεν υποκαθίστανται στη θέση του καταθέτη χωρίς τη συγκατάθεσή της.
Το νομικό πλαίσιο
Σύμφωνα με το άρθρο 1 του ν. 5368/1932 (όπως τροποποιήθηκε με το ν.δ. 951/1971), η χρηματική κατάθεση σε κοινό λογαριασμό επ’ ονόματι δύο ή περισσότερων προσώπων επιτρέπει σε κάθε δικαιούχο να κάνει χρήση του λογαριασμού μεμονωμένα, χωρίς τη σύμπραξη των άλλων.
Οι σχετικές διατάξεις, σε συνδυασμό με τα άρθρα του Αστικού Κώδικα, προβλέπουν ότι η ανάληψη των χρημάτων από έναν εκ των δικαιούχων γίνεται εξ ιδίου δικαίου. Αν ένας δικαιούχος αναλάβει ολόκληρο το ποσό, η απαίτηση έναντι της τράπεζας αποσβήνεται και οι λοιποί δικαιούχοι έχουν μόνο εσωτερική αξίωση έναντι του αναλαβόντος.
Η ειδική πρόβλεψη του νόμου
Οι διατάξεις των άρθρων 2 και 3 του ν. 5638/1932 ορίζουν ότι, όταν υπάρχει ο σχετικός όρος, «η κατάθεση και ο λογαριασμός περιέρχονται αυτοδικαίως στους επιζώντες» και απαλλάσσονται από κάθε φόρο κληρονομιάς. Η απαλλαγή αυτή δεν ισχύει για τους κληρονόμους του τελευταίου επιζώντος δικαιούχου.
Επομένως, σε περίπτωση θανάτου ενός από τους καταθέτες, δεν επιτρέπεται υποκατάσταση των κληρονόμων του έναντι της τράπεζας. Ο επιζών καταθέτης θεωρείται εις ολόκληρον δανειστής και μπορεί να εισπράξει την κατάθεση στο σύνολό της.
Αν δεν υπάρχει ο όρος του άρθρου 2, οι κληρονόμοι εξακολουθούν να μην έχουν δικαίωμα απέναντι στην τράπεζα, αλλά μπορούν να στραφούν κατά του επιζώντος για το μέρος που αντιστοιχεί στον κληρονομηθέντα, βάσει των εσωτερικών συμφωνιών μεταξύ των συνδικαιούχων.
Σήμερα Κυριακή, 22 Μαρτίου, σύμφωνα με το εορτολόγιο τιμάται η μνήμη των Αγίας Δροσίδας και των πέντε Παρθένων.
Τα ονόματα που γιορτάζουν σήμερα είναι τα εξής:
Δρόσος,
Δροσίδα,
Δροσούλα,
Δροσία,
Δρόσω,
Δροσοσταλία,
Δροσοσταλίδα,
Δροσίς*.
Αγία Δροσίδα και των συν αυτή πέντε Παρθένων
Η Αγία Δροσίδα, ήταν κόρη του αυτοκράτορα Τραϊανού (98-117), ο οποίος βασάνιζε και θανάτωνε πολλούς χριστιανούς, των οποίων τα λείψανα άφηνε άταφα. Όμως πέντε «κανονικές», δηλαδή πέντε παρθένες, έβγαιναν κρυφά τη νύκτα και ενταφίαζαν τα λείψανα των χριστιανών στο ασκητήριό τους.
Στο έργο αυτό βοηθούσε και η Δροσίδα, η οποία είχε παραδειγματιστεί από τη ζωή και τη προσφορά των μοναχών. Ο μνηστήρας της όμως, παρακολούθησε την Δροσίδα και τη συνέλαβε την ώρα του ενταφιασμού. Όταν η αγία και οι πέντε μοναχές παρουσιάστηκαν στον Τραϊανό, ο αυτοκράτορας ταραγμένος διέταξε να θανατώσουν αμέσως τις πέντε μοναχές και να φυλάττουν με προσοχή την κόρη του.
Η αγία κατόρθωσε κάποιο βράδυ να διαφύγει από τα ανάκτορα και βρήκε καταφύγιο στο σπίτι κάποιων χριστιανών. Εκεί έπειτα από οκτώ ημέρες και ενώ προσευχόταν, εκοιμήθη ειρηνικά.
Κυριακή, 22 Μαρτίου: Δ΄ Κυριακή των Νηστειών
Η Δ΄ Κυριακή των Νηστειών είναι αφιερωμένη στον Ιωάννης της Κλίμακος, έναν από τους σημαντικότερους ασκητές της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Η ημέρα αυτή κατέχει ξεχωριστή θέση μέσα στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, καθώς μας καλεί να εμβαθύνουμε στον πνευματικό αγώνα και να συνεχίσουμε με πίστη την πορεία μας προς το Πάσχα.
Ο Άγιος Ιωάννης έζησε τον 6ο–7ο αιώνα και ήταν μοναχός στο Όρος Σινά, όπου αργότερα έγινε και ηγούμενος της Μονής. Είναι γνωστός κυρίως για το σπουδαίο έργο του «Κλίμακα», ένα βιβλίο που αποτελεί μέχρι σήμερα βασικό οδηγό πνευματικής ζωής για την Εκκλησία.
Η «Κλίμακα» περιγράφει την πορεία του ανθρώπου προς τον Θεό μέσα από 30 «σκαλοπάτια» αρετών. Κάθε σκαλοπάτι αντιπροσωπεύει έναν αγώνα, μια προσπάθεια να ξεπεραστούν τα πάθη και να καλλιεργηθούν οι αρετές. Το έργο αυτό δείχνει ότι η πνευματική ζωή δεν είναι κάτι εύκολο ή στιγμιαίο, αλλά μια συνεχής διαδικασία εξέλιξης.
Η Εκκλησία τοποθετεί τη Δ΄ Κυριακή των Νηστειών στο μέσο της Σαρακοστής για να υπενθυμίσει ότι η πορεία προς τον Θεό απαιτεί υπομονή, επιμονή και σταθερότητα. Όπως ανεβαίνει κανείς μια σκάλα σιγά-σιγά, έτσι και η πνευματική πρόοδος γίνεται βήμα-βήμα, χωρίς βιασύνη αλλά με συνέπεια.
Το μήνυμα της ημέρας είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό: να μην απογοητευόμαστε από τις δυσκολίες, αλλά να συνεχίζουμε τον αγώνα μας με πίστη και ελπίδα. Κάθε μικρό βήμα προς το καλό έχει αξία και μας φέρνει πιο κοντά στον Θεό.
