Η ζωή του όλη, ένα μυθιστόρημα. Πλήρης ημερών έφυγε την Δευτέρα 31 Ιουλίου το πρωί ο πατέρας Γρηγόρης, ο τελευταίος ΄Ελληνας μοναχός – ασκητής που έζησε 38 ολόκληρα χρόνια της ζωής του στην ιερά μονή των Στροφάδων ουσιαστικά ολομόναχος.

Ο λόγος για το ιστορικό καστρομονάστηρο που ιδρύθηκε το πρώτο μισό του 13ου αιώνα από τον Θόδωρο Α’ Λάσκαρι στο μεγαλύτερο από τα δυο μικρά νησιά των Στροφάδων που βρίσκονται καταμεσής του Ιονίου πελάγους σε απόσταση 27 νμ νότια από το ακρωτήρι Γεράκι της Ζακύνθου. Μοναδικός τρόπος για να επισκεφτεί κανείς τα νησιά είναι με ιδιωτικό σκάφος.

Το καστρομονάστηρο των Στροφάδων που μετρά 8 αιώνες ζωής

Γεννήθηκε στον Αγαλά, ένα ορεινό χωριό της Ζακύνθου. Χειροτονήθηκε μοναχός και για πρώτη φορά επισκέφθηκε τις Στροφάδες νήσους και την ιερά μονή που ανήκει στην Ιερά Μητρόπολη Ζακύνθου παραμένοντας εκεί έξι μήνες. Το 1976 αποφάσισε να μείνει εκεί και να υπηρετήσει στο μοναστήρι – οχυρό όπου μόνασε κι ετάφη ο Αγιος Διονύσιος, πολιούχος της Ζακύνθου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το κτιριακό συγκρότημα έχει μορφή καστρόπυργου, είναι δηλαδή ένα οχυρό μοναστήρι. Το καθολικό της μονής, δηλαδή ο κεντρικός ναός, βρίσκεται μέσα στον πύργο της μονής, πράγμα μοναδικό τουλάχιστον σε ορθόδοξο μοναστήρι.

Από το 1976 ως το 2014 ο Πατέρας Γρηγόρης έζησε μαζί με το Θεό στα Στροφάδια. Τα νησιά εγκατέλειπε ελάχιστες φορές το χρόνο για να επισκεφθεί τη Ζάκυνθο για κάποιες δουλειές του μοναστηριού. Τύχη ή κάτι άλλο; Την 18η Νοεμβρίου του 1997 που σημειώθηκε ισχυρότατος σεισμός 6,6 R με επίκεντρο τις Στροφάδες νήσους  – προκαλώντας ανυπολόγιστες ζημιές στην ιστορική μονή – ήταν μια από τις ελάχιστες φορές που ο πατέρας Γρηγόρης βρέθηκε στη Ζάκυνθο.

Το μοναστήρι του Σωτήρος στις Στροφάδες, χαλκογραφία του Andre Grasset Saint-Sauver από το βιβλίο “Voyage historique…”, Παρίσι 18ος αι.

Όταν επέστρεψε εντόπισε σοβαρότατες ζημιές στη μονή και ρωγμές στη σκεπή της αλλά δεν διανοήθηκε να εγκαταλείψει το μέρος, ούτε καν να ζήσει σε κάποιο από τα τριγύρω τροχόσπιτα για θέμα ασφάλειας. Ηταν ένας άνθρωπος που ήξερε καλά τι θα πει πίστη, όχι, όμως, φόβος.

Με τα χρόνια έγιναν κάτι μικροεπισκευές στον πύργο αλλά όχι κάτι που να εγγυάται προστασία σε βάθος χρόνου. Ο πύργος δέθηκε πρόχειρα με σιδερένιες δοκούς για να μην καταρρεύσει. Εξακολουθεί και σήμερα να παραμένει σε επισφαλή κατάσταση παρ’ ότι πρόκειται για ένα ιστορικό κτίσμα που «μετρά» σχεδόν 800  χρόνια ζωής.

Μέχρι το 1985 που υπήρχαν φαροφύλακες στις Στροφάδες (οι οποίοι άλλαζαν βάρδια κάθε 15 μέρες) ο πατέρας Γρηγόρης συνυπήρχε μαζί τους. Στη συνέχεια αυτοματοποιήθηκαν οι φάροι και μόνος άνθρωπος που έβλεπε ο πατέρας Γρηγόρης ήταν εκείνος που οδηγούσε εκεί καΐκι της ιεράς Μητρόπολης Ζακύνθου φέρνοντάς του 2 φορές το μήνα προμήθειες όπως λάδι ή πετρέλαιο για τις λάμπες. Οσον αφορά στο φαγητό ήταν λιτοδίαιτος. Δεν έτρωγε πολύ κρέας κι είχε τη δική του παραγωγή, το γάλα, το τυρί, τα χόρτα που του άρεσαν…   Ο πατέρας Γρηγόρης ζούσε με τις αγροτικές δουλειές. Ηταν ουσιαστικά ένας κτηνοτρόφος μοναχός

Ο παπα-Γρηγόρης, όπως ήταν γνωστός σε εκείνους που επισκέπτονταν τα Στροφάδια κυρίως τις κυνηγετικές περιόδους, ήταν πολύ δημοφιλής σε όσους έτυχε να τον γνωρίζουν. Το καλοκαίρι και την άνοιξη επισκέπτονταν τα Στροφάδια οι κυνηγοί τρυγονιών, είτε από τη Ζάκυνθο είτε από τον Πύργο, το Κατάκωλο, κι αλλού. Το βαρύ χειμώνα, ωστόσο, αν είχε νοτιά (σιρόκο) μπορούσαν να περάσουν 30 και 40 και 50 ημέρες χωρίς να δει άνθρωπο αν λόγω καιρού δεν μπορούσε να προσεγγίσει το καΐκι της ιεράς Μητρόπολης.

Ο μοναχικός τρόπος ζωής, όμως, είχε επιπτώσεις στην υγεία του. Από το 2014 ο πατέρας Γρηγόρης άφησε τα αγαπημένα του Στροφάδια και τη μονή αντιμετωπίζοντας καρδιακά και άλλα προβλήματα για να εγκατασταθεί στη Ζάκυνθο. Εφυγε ήσυχα με το μυαλό του στα νησιά αυτά που τόσο αγάπησε. Η κηδεία του έγινε την Τρίτη 1η Αυγούστου στην γενέτειρά του, τον Αγαλά Ζακύνθου. Καλό του ταξίδι!

[toc]

Ο σταθμός «Βενιζέλου» του μετρό της Θεσσαλονίκης και ο αρχαιολογικός του χώρος θα αποδοθούν ταυτόχρονα στο κοινό το αργότερο έως το 2022.

Αυτό σημειώθηκε σήμερα στη συνεδρίαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ), τα μέλη του οποίου έδωσαν ομόφωνα το «πράσινο φως» σε δυο τεχνικές μελέτες.

Οι μελέτες, που παρουσιάστηκαν από τον διευθυντή του μετρό Θεσσαλονίκης, Γιώργο Κωνσταντινίδη, αφορούν κυρίως στην προστασία των σημαντικών βυζαντινών αρχαιοτήτων, που ανακαλύφθηκαν κάτω από τον κόμβο των οδών Εγνατίας και Βενιζέλου, κατά τη διάρκεια των εργασιών για την κατασκευή του σταθμού.

MotionTeam/ΤΡΙΑΝΤΟΣ ΝΙΚΟΣ

Όπως ειπώθηκε στη συνεδρίαση, τα τεχνικά βήματα που θα ακολουθηθούν είναι η κατασκευή μικροπασσάλων για την αντιστήριξη των δυο φρεατίων, η συνέχιση της ανασκαφής που έχει ήδη ξεκινήσει στην περιοχή τους, η προσωρινή επίχωση του κεντρικού τμήματος του σκάμματος και η δημιουργία πλάκας οροφής που θα «στεγάζει» κεντρικό τμήμα και φρεάτια.

Το έργο της κατασκευής του σταθμού θα ξεκινήσει μετά την ολοκλήρωση της πλάκας οροφής, με τις εργασίες να προχωρούν όσο γίνεται παράλληλα, πάντα «με άξονα την καλή συνεργασία των εμπλεκόμενων μερών», δηλαδή του υπουργείου Πολιτισμού, της αναδόχου εταιρείας κατασκευής του μετρό και του δήμου Θεσσαλονίκης.

MOTIONTEAM/ΤΡΙΑΝΤΟΣ ΝΙΚΟΣ

«Αυτό, που πριν λίγα χρόνια φαινόταν αδύνατο, είναι σήμερα εφικτό» δήλωσε η Πολυξένη Αδάμ – Βελένη, αναπληρώτρια προϊσταμένη στην εφορεία αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, τονίζοντας ότι «έχουμε μπει σε μια πολύ καλή ευθεία υλοποίησης του έργου του σταθμού», αλλά και την πρωτοτυπία «ενός σταθμού που θα είναι ο ίδιος αρχαιολογικός χώρος».

Σημειώνεται ότι για την προσωρινή επίχωση των αρχαιοτήτων του κεντρικού σκάμματος, οι οποίες δεν θα μετακινηθούν, θα χρησιμοποιηθούν, κυρίως, σακιά άμμου – γεγονός που θα εξασφαλίζει την προστασία τους κατά τη διάρκεια κατασκευής του σταθμού.

Η αφαίρεση των σακιών και η πρόσβαση στον χώρο κατά τη διάρκεια των εργασιών θα μπορούν να γίνονται μέσα από μια οπή 15 τ.μ., ενώ οι αρχαιότητες, που αποσπάστηκαν από τον περιορισμένο χώρο των δυο φρεατίων, θα επανέλθουν μετά την ολοκλήρωση των ανασκαφών.

Παράλληλα, θα προετοιμάζεται και η ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου σε επίπεδο μελετών, ενώ, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση του ΚΑΣ, 1,5 χρόνια πριν από την περάτωση του σταθμού, θα πρέπει να εφαρμοστεί εγκεκριμένη μελέτη ανάδειξης, στερέωσης και διαμόρφωσης του χώρου, ώστε σταθμός και αρχαία να παραδοθούν ταυτόχρονα.

Υπενθυμίζεται ότι ο σταθμός χωροθετείται στη διασταύρωση των οδών Εγνατίας και Βενιζέλου, όπου, κατά τη διάρκεια των ανασκαφών για την κατασκευή του μετρό Θεσσαλονίκης, αποκαλύφθηκε τμήμα της κοσμικής πόλης της ύστερης αρχαιότητας και των βυζαντινών χρόνων.

Πρόκειται για τη διασταύρωση του Decumanus Maximus, της πλακόστρωτης μέσης οδού των Βυζαντινών, την οποία διατρέχει σήμερα η Εγνατία, και του cardo (την οποία ορίζει η Βενιζέλου), που εντοπίστηκε έξι περίπου μέτρα κάτω από τον σύγχρονο οδικό κόμβο – γεγονός που μαρτυρεί τη διαχρονικότητα της πόλης για περισσότερο από 16 αιώνες. Μεταξύ των ευρημάτων, ξεχωρίζουν, επίσης, τμήματα των δημοσίων κτηρίων που στέγαζαν εμπορικές χρήσεις, κυρίως αργυροχρυσοχοΐας (όπως ακριβώς και σήμερα), αλλά και του εντυπωσιακού τετράπυλου που σηματοδοτούσε τη διασταύρωση.

[naftemporiki] [newsit]

Το μικρό χωριουδάκι της Αντιάς που βρίσκεται στην Έυβοια και τη σφυριχτή «μυστική» γλώσσα που χρησιμοποιούν μονάχα κάποιοι από τους κατοίκους του εξυμνεί το BBC μέσα από δημοσίευμα του. Ο Eliot Stein από το βρετανικό πρακτορείο πραγματοποιεί το αφιέρωμα.

Η προέλευση της μυστηριώδους γλώσσας

Η ιδιόμορφη διάλεκτος της Αντιάς, γνωστή και ως σφυριά, είναι μια σφυριχτή γλώσσα που ομιλείται από τους κατοίκους του ορεινού χωριού. Εκτός από την Αντιά, διάλογοι μέσω σφυριγμάτων έχουν καταγραφεί και στα χωριά Σιμικούκι και Ευαγγελισμός. Η σφυριά βασίζεται αποκλειστικά στα σφυρίγματα.

Κάποιος που δεν μιλάει αυτή τη γλώσσα, ακούγοντας τη, δεν αναγνωρίζει καμία λέξη παρά μόνο διαφορετικού είδους σφυρίγματα. Σήμερα ο πληθυσμός του μικρού χωριού έχει συρρικνωθεί στα 37 άτομα από 250 που ήταν κάποτε, με αποτέλεσμα έξι μόλις ντόπιοι να είναι σε θέση να μιλήσουν τη «σφυριά».

Όπως εξηγεί ο αρθρογράφος, όταν έφτασε στο χωριό τον υποδέχτηκε ο 45χρονος Γιάννης Αποστόλου ο οποίος του έδειξε στην πράξη τη σφυριά για το καλωσόρισμα στον τόπο. Η 76χρονη κυρία Κούλα δεν άργησε να πάρει μέρος στη συζήτηση.

Τα μέσα ενημέρωσης ανακάλυψαν τη γλώσσα το Μάρτιο του 1969 όταν σωστικά συνεργεία προσπαθούσαν να εντοπίσουν τη σορό ενός πιλότου, το αεροπλάνο του οποίου προσέκρουσε στην περιοχή του όρους Όχη. Πιθανολογείται ότι οι κάτοικοι της Αντιάς ήταν απόγονοι Περσών στρατιωτών, οι οποίοι φρουρούσαν Έλληνες αιχμαλώτους στην περιοχή της Καρύστου.

Ύστερα άπω την ήττα τους στην Ναυμαχία της Σαλαμίνας, ο Περσικός στρατός εγκατέλειψε τους φρουρούς της Καρύστου, οι οποίοι κατέφυγαν στις ορεινές περιοχές γύρω από την Αντιά. Αναμείχθηκαν με τους τοπικούς πληθυσμούς και αφομοιώθηκαν από αυτούς.

Σύμφωνα με μια άλλη θεωρία, οι κάτοικοι της Αντιάς είναι δωρικής καταγωγής, αφού σε αντίθεση με τους γύρω πληθυσμούς δεν μιλoύν αρβανίτικα. Μια λιγότερο γνωστή εκδοχή παρουσιάζει ως «πατέρες» της σφυριάς μια ομάδα από κατοίκους της Αίνου στη Θράκη, οι οποίοι μεταφέρθηκαν στην περιοχή το 1469 ως αιχμάλωτοι των Βενετών.

Όπως αναφέρει η Dimitra Hengen, μια Ελληνίδα γλωσσολόγος που συνόδευσε το δημοσιογράφο στην Αντιά, η σφυριά είναι στην πραγματικότητα μια εκδοχή της ομιλούμενης ελληνικής, στην οποία τα γράμματα και οι συλλαβές αντιστοιχούν σε ξεχωριστούς τόνους.

Η ουσιαστική διαφορά που εντοπίζεται με την ελληνική γλώσσα είναι πως τα μηνύματα με σφυρίγματα μπορούν να ακουστούν ως τέσσερα χιλιόμετρα μακριά, δηλαδή δέκα φορές πιο μακριά από μια κραυγή.

«Όταν ήμουν μικρός έπρεπε να μάθω τη σφυριά για να επιβιώσω», λέει ο 69χρονος Παναγιώτης Τζαναβάρης προσθέτοντας πως αν χαθεί η γλώσσα θα χαθεί και η πολιτιστική κληρονομιά του τόπου. Το 2010 ο ίδιος δημιούργησε τον Πολιτιστικό Οργανισμό της Αντιάς στο μονοθέσιο σχολείο του χωριού προκειμένου οι παλαιότεροι να παραδίδουν μαθήματα στους νεότερους για την τοπική διάλεκτο.

Τρία περίπου χρόνια πριν ο Τζαναβάρης καλωσόρισε μια ομάδα γλωσσολόγων από τα πανεπιστήμια των Yale και Harvard ώστε να καταγράψουν τα «σφυρίγματα» για τις επόμενες γενιές. Πέρσι στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στη Νέα Υόρκη παρουσιάστηκε ειδικό ντοκιμαντέρ για τη σφυριά.

Ο κίνδυνος εξαφάνισης

Δυστυχώς, η σφυριά αντιμετωπίζει τον κίνδυνο να εξαφανιστεί μέσα στα επόμενα χρόνια, κάτι το οποίο επιβεβαιώνεται και από τον Άτλαντα της Unesco σχετικά με τις γλώσσες του κόσμου σε κίνδυνο, καθώς στην Ευρώπη η «σφυριά» έχει τους λιγότερους ομιλητές.

[BBC] [huffpost]