Οι Άραβες πίστευαν ότι αποτελεί γιατροσόφι για κάθε νόσο. Οι Λατίνοι το θεωρούσαν «φυτό της αθανασίας» και το χρησιμοποιούσαν σε τελετές. Ανακαλύψτε το πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά θεραπευτικό βοτάνι που είναι αγαπημένο στην ελληνική κουζίνα
*Γράφει ο Γεώργιος Ζακυνθινός, καθηγητής Τεχνολογίας, Ασφάλειας και Ανάπτυξης Λειτουργικών Τροφίμων και Υγειοπροστατευτικών Προϊόντων στη Δημόσια Υγεία, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής
Ως φασκόμηλο αναφέρονται όλα τα γνωστά αυτοφυή είδη Σάλβιας. Τα είδη της Σάλβιας της ελληνικής χλωρίδας είναι περισσότερα από 20 από τα οποία μόνο τα τέσσερα παρουσιάζουν εμπορικό ενδιαφέρον. Όλα τα είδη είναι πολυετείς μικροί θάμνοι με βλαστούς τετραγωνικούς, άνθη ωραία ιώδη γαλαζοϊώδη και φύλλα με μίσχο. Στις διάφορες περιοχές της Ελλάδας αναφέρονται με τα κοινά ονόματα: φασκόμηλο, φασκομηλιά, αλισφακιά, χαμωσφακιά, μοσχακίδι, μηλοσφακιά, φλασκομηλιά, φουσκομηλιά, λουσφάκι, φασκός, αγριοσφακιά κ.λπ.
Τα κυριότερα από αυτά με εμπορικό ενδιαφέρον είναι η Salvia pomifera (ελελίσφακος ο μηλοφόρος), η Salvia grandiflora (ελελίσφακος ο μεγανθής), η Salvia triloba (ελελίσφακος ο τρίλοβος) και η Salvia officinalis (ελελίσφακος ο φαρμακευτικός). Η σάλβια η φαρμακευτική επιστημονικά Salvia officinalis., της οικογένειας Lamiaceae (Labiatae) των χειλανθών, είναι φυτό γνωστό από την αρχαιότητα, με την αναφορά ως ο ελελίσφακος του Θεόφραστου.
Χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη για διάφορες βιομηχανίες αρωματοποιίας, φαρμακευτικής, τροφίμων και καλλυντικών. Καλλιεργείται εμπορικά για το αιθέριο έλαιο και καλλιεργείται σε όλη την Ευρώπη, σε μέρη των Ηνωμένων Πολιτειών, της Τουρκίας, της Γιουγκοσλαβίας και του Καναδά. Τα φύλλα είναι εξαιρετικά αρωματικά, χρησιμοποιούνται για εκχύλιση αιθέριου ελαίου, το οποίο περιέχει περισσότερα από 49 αρωματικά συστατικά. Ως φυτό είναι μικρός αειθαλής θάμνος με βλαστό τετραγωνικό, πολύκλαδο, χνουδωτό, ύψους 30-50 εκατοστών, φύλλα λογχοειδή και άνθη ιώδη σε αραιούς σπονδύλους.
Όλα τα υπέργεια μέρη του φασκόμηλου και ιδίως τα άνθη και τα φύλλα περιέχουν αιθέριο έλαιο, η παρουσία του οποίου προδίδεται από το έντονο άρωμα. Αυτό έχει χρώμα κίτρινο ή κιτρινοπράσινο, η δε περιεκτικότητά του σε ξηρή δρόγη ανέρχεται σε 1,5-2,5%. Το μεγαλύτερο μέρος του συλλεγόμενου προϊόντος προέρχεται από τη Salvia pomifera ελελίσφακος ο μηλοφόρος, το οποίο και εξάγεται.
Το φασκόμηλο (Salvia officinalis L.) είναι ένα σημαντικό φαρμακευτικό και αρωματικό βότανο. Τα κύρια συστατικά στο έλαιο φασκόμηλου είναι τα εξής: κινεόλη, καμφορά, α-θουγιόνη, β-θουγιόνη, α-ουμουλένιο, ροσμαρινικό οξύ και κερσετίνη.
Παραδοσιακά, το φασκόμηλο κήπου έχει χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία πολλών παθήσεων όπως π.χ. τοπικός πόνος, ρευματισμοί, σπασμοί, αρθρίτιδα, ίλιγγος, διάρροια, αναπνευστικό, μεταβολικό και ψυχικές διαταραχές.
Το υπέργειο τμήμα περιέχει αιθέριο έλαιο κατάλληλο για τη μαγειρική, τη σαπωνοποιία και τη φαρμακοποιία. Χρησιμοποιείται, επίσης, για τον αρωματισμό τροφίμων, καθώς και στη φαρμακευτική και λιγότερο στην αρωματοποιία και στη σαπωνοποιία. Η δρόγη (βλαστοί, φύλλα, άνθη) χρησιμοποιείται επίσης ως αφέψημα.
Το φασκόμηλο χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη για διάφορες βιομηχανίες αρωματοποιίας, φαρμακευτικής, τροφίμων και καλλυντικών. Καλλιεργείται εμπορικά για το αιθέριο έλαιο και καλλιεργείται σε όλη την Ευρώπη, σε μέρη των Ηνωμένων Πολιτειών, της Τουρκίας, της Γιουγκοσλαβίας και του Καναδά.
Ο Γεώργιος Ζακυνθινός, καθηγητής Τεχνολογίας, Ασφάλειας και Ανάπτυξης Λειτουργικών Τροφίμων και Υγειοπροστατευτικών Προϊόντων στη Δημόσια Υγεία, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής
Έχει καταχωρηθεί στο βιβλίο Γκίνες ως το βαθύτερο φαράγγι σε αναλογία με το πλάτος του. Ταυτόχρονα με μήκος 20 χλμ περίπου (ξεκινάει από τη γέφυρα του Κόκορου και τελειώνει στη γέφυρα του Βοϊδομάτη) και μέγιστο ύψος 1000 μ. είναι ένα από τα βαθύτερα φαράγγια του κόσμου. Το πλάτος του κυμαίνεται από 30 μέχρι 100 μέτρα και οι πλαγιές του είναι κατάφυτες από σπάνια λουλούδια και βότανα.
Η γεωγραφική απομόνωση της περιοχής, η σχετικώς μικρή ανθρώπινη επίδραση και η μεγάλη ποικιλότητα τύπων οικοτόπων και μικροκλιματικών συνθηκών, ευνοούν την ανάπτυξη διαφορετικών φυτικών ειδών. Έτσι, η περιοχή είναι ένα μέρος όπου συγκεντρώνονται και διατηρούνται πολλά σπάνια φυτά, 5 από αυτά δεν απαντώνται πουθενά αλλού στον κόσμο..
Υπάρχουν αρκετά σημεία που προσφέρουν πανοραμική θέα, ξεδιπλώνοντας όλο το μεγαλείο του φαραγγιού, ωστόσο ο καλύτερος δρόμος για τη γνωριμία είναι η διάσχιση του μέσω ενός καλά σηματοδοτημένου μονοπατιού, το οποίο ξεκινάει από το χωριό Μονοδένδρι και καταλήγει στο χωριό Βίκος.
Το φαράγγι της Σαμαριάς βρίσκεται στη δυτική Κρήτη, στην οροσειρά Λευκά Όρη. Είναι το μακρύτερο φαράγγι της Ευρώπης με 18 χμ. μήκος.
Το φαράγγι ξεκινάει από το Ξυλόσκαλο (υψόμετρο 1227 μ.), στο οροπέδιο του Ομαλού και καταλήγει στο παραθαλάσσιο χωριό Αγία Ρουμέλη στη νότια Κρήτη.
Η χλωρίδα και η πανίδα στον Εθνικό Δρυμό της Σαμαριάς είναι εξαιρετικά πλούσιες. Στο φαράγγι θα συναντήσετε μοναδικά είδη φυτών και ζωών που προστατεύονται από διεθνείς συμβάσεις.
Αναφέρεται ότι στο φαράγγι υπάρχουν 450 είδη φυτών και σύμφωνα με το νόμο δεν επιτρέπεται να αφαιρεθεί οτιδήποτε από το χώρο της Σαμαριάς, ούτε καν ένα λουλούδι.
Μην το δείτε σαν ένα αυστηρό νόμο, αλλά σαν το μοναδικό τρόπο να προστατευτεί το ευαίσθητο οικοσύστημα της Σαμαριάς για να συνεχίσουν να το θαυμάζουν χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο.
Στη Σαμαριά θα θαυμάσετε τα δάση της με τα πελώρια πεύκα και τα κυπαρίσσια, μια εικόνα από το παρελθόν της Κρήτης, όταν το νησί καλυπτόταν από δάση ονομαστά για την καλής ποιότητας ξυλεία τους, ιδανική για να φτιάχνονται γερά καράβια.
Μέσα στο φαράγγι δεν αποκλείεται να συναντήσετε τους διάσημους κάτοικους του, τα αγριοκάτσικα της Κρήτης, αυτά που οι ντόπιοι αποκαλούν «αγρίμια» και οι τουρίστες «κρι – κρι».
Το αγριοκάτσικο είναι είδος ενδημικό στην Κρήτη και το πιθανότερο είναι να συναντήσετε μερικά στο χωριό της Σαμαριάς, καθώς συχνά πλησιάζουν τα τελευταία σπίτια του χωριού.
Το χωριό της Σαμαριάς βρίσκεται λίγο πριν τη μέση του φαραγγιού κι εκκενώθηκε το 1962, όταν ανακηρύχθηκε η ίδρυση του Εθν. Δρυμού. Τα παλιά σπίτια εξακολουθούν να υπάρχουν και χρησιμοποιούνται από τους φύλακες του δρυμού.
Το χωριό Σαμαριά είναι μία καλή ευκαιρία να θαυμάσετε την παραδοσιακή κρητική αρχιτεκτονική.Επίσης είναι ένα σημείο ξεκούρασης περίπου στο μέσο της απόστασης. Ευκαιρία λοιπόν για τόνωση δυνάμεων με κάποιο σάντουιτς που θα κρατάτε μαζί σας.
Λίγο πιο κάτω από το χωριό βρίσκεται η εκκλησία της Οσίας Μαρίας (14ος αιώνας), απ’ όπου με παραφθορά προέρχεται το όνομα Σαμαριά.
Το μονοπάτι στη Σαμαριά είναι άριστα σηματοδοτημένο σε όλο το μήκος του και θεωρείται το πιο περπατημένο μονοπάτι σε ολόκληρη την Ελλάδα (δεύτερο είναι το μονοπάτι στον Ολυμπο). Να χαθείτε είναι μάλλον αδύνατο μια και ούτως ή άλλως κινείστε διαρκώς σ’ ένα ανθρώπινο ρεύμα. Υπάρχουν βρύσες σε διάφορα σημεία, όπως και τουαλέτες.
Η Σαμαριά δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ένας απλός περίπατος για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με την πεζοπορία. Όλοι μπορούν να διασχίσουν το φαράγγι, αρκεί να μην υπάρχουν σοβαρά προβλήματα υγείας, αλλά θα πρέπει να είναι προετοιμασμένοι για ένα γερό πιάσιμο στα πόδια την επόμενη μέρα. Ενα καλό ζευγάρι παπούτσια πεζοπορίας είναι απαραίτητο, όπως επίσης αντηλιακό και καπέλο.
Το πιο κουραστικό τμήμα της διαδρομής είναι τα τελευταία 3 χμ. μετά την έξοδο σας από τον Εθνικό Δρυμό. Εδώ γίνεται ξανά έλεγχος εισιτηρίων για να μην μείνει κάποιος επισκέπτης μέσα στο φαράγγι τη νύχτα, είτε επειδή είχε κάποιο ατύχημα είτε επειδή το θέλησε.
Το τοπίο μετά την έξοδο από το φαράγγι γίνεται ξερό, χωρίς καθόλου σκιά. Αν ξεκινήσατε νωρίς το πρωί το περπάτημα, θα φτάσετε στο σημείο αυτό νωρίς το απόγευμα, όταν η ζέστη της ημέρας είναι πιο αισθητή.
