Κληρονομική διαδοχή χωρίς διαθήκη: ποιος κληρονομεί και με ποια σειρά;
Πολλοί πολίτες απευθύνονται πλέον σε συμβολαιογράφους με ερωτήματα όπως «Πώς μοιράζεται η περιουσία όταν δεν υπάρχει διαθήκη;» ή «Ποιοι έχουν δικαίωμα κληρονομιάς σε περίπτωση ελεύθερης συμβίωσης».
Οι ειδικοί εξηγούν ότι η λεγόμενη «κληρονομική πυραμίδα» περιλαμβάνει έξι διαδοχικές τάξεις, σύμφωνα με τον νόμο, που ξεκινούν από τα στενά μέλη της οικογένειας. Αν δεν υπάρχει κανένας συγγενής οποιουδήποτε βαθμού, τότε η περιουσία περιέρχεται στο Δημόσιο.
Με τη συνδρομή ειδικών, παρουσιάζονται αναλυτικά τα βήματα για το πώς καθορίζεται η σειρά των κληρονόμων όταν δεν υπάρχει διαθήκη, καθώς και πρακτικά παραδείγματα περιπτώσεων όπου ο κληρονομούμενος δεν είχε αφήσει καμία μορφή διαθήκης – ούτε δημόσια, ούτε μυστική, ούτε ιδιόχειρη.
Με βάση το νόμο λοιπόν, η κληρονομική διαδοχή έχει ως εξής:
1η τάξη: Στην πρώτη τάξη ανήκουν ο σύζυγος και τα παιδιά του θανόντος. Εάν υπάρχουν και τα δύο, η περιουσία κατανέμεται ως εξής: ο επιζών σύζυγος θα κληρονομεί το 1/3 όταν υπάρχει ένα παιδί, το οποίο θα λαμβάνει τα υπόλοιπα 2/3, ενώ αν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, ο σύζυγος θα διατηρεί το 1/4 και τα υπόλοιπα 3/4 θα μοιράζονται ισομερώς μεταξύ των παιδιών.
2η τάξη: Στη δεύτερη τάξη ανήκουν οι γονείς, τα αδέλφια και οι απόγονοι των αδελφών του θανόντος.
3η τάξη: Στην τρίτη τάξη περιλαμβάνονται οι παππούδες και οι γιαγιάδες του κληρονομουμένου, καθώς και οι κατιόντες τους. Οταν δεν υπάρχουν συγγενείς προηγούμενων τάξεων, κληρονομούν οι παππούδες και οι γιαγιάδες.
4η τάξη: Στην τέταρτη τάξη ανήκουν οι προπαππούδες και οι προγιαγιάδες του αποβιώσαντος.
5η τάξη: Αν δεν υπάρχουν συγγενείς από τις προηγούμενες τάξεις, η πέμπτη τάξη προβλέπει ότι ολόκληρη η περιουσία περιέρχεται στον επιζώντα σύζυγο, ο οποίος καθίσταται μοναδικός εξ αδιαθέτου κληρονόμος.
Ο επιζών σύζυγος δικαιούται επίσης, ανεξάρτητα από την τάξη, να λάβει ως εξαίρετο τα έπιπλα, σκεύη, ενδύματα και λοιπά αντικείμενα κοινής χρήσης. Οι σύντροφοι σε ελεύθερη ένωση θα μπορούν, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, να εντάσσονται στην πέμπτη τάξη των κληρονόμων. Αναγκαία προϋπόθεση να έχει προηγηθεί τριετής συμβίωση και να μπορεί να αποδειχθεί στην πράξη με δικαστική απόφαση.
6η τάξη: Σε περίπτωση που δεν υπάρχει κανείς συγγενής από τις προηγούμενες τάξεις, το Δημόσιο καλείται ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος. Το Δημόσιο αποδέχεται πάντοτε την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής.
Παραδείγματα για περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει κανενός τύπου διαθήκη
1ο ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: Ο Κ απεβίωσε χωρίς να έχει συντάξει διαθήκη. Κατά τον χρόνο του θανάτου του ζει η σύζυγός του Σ και τα πρώτα του ξαδέλφια, Α και Β, παιδιά του προαποβιώσαντος αδελφού του πατέρα του, με τα οποία τα τελευταία 20 χρόνια δεν είχε καμία επαφή. Πώς κληρονομείται ο Κ;
Κατά το ισχύον δίκαιο: Η Σ θα κληρονομήσει το 1/2 της περιουσίας του και το υπόλοιπο 1/2 θα περιέλθει κατ’ ισομοιρία στους Α (1/4) και Β (1/4), που εμπίπτουν στην τρίτη τάξη. Η Σ θα λάβει επιπλέον και το εξαίρετο (οικοσκευή κ.λπ.).
Κατά το προτεινόμενο σχέδιο: Στη Σ θα περιέλθει το σύνολο της περιουσίας του Κ.
2ο ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: Ο 85χρονος Κ, χήρος, συζούσε εδώ και 20 έτη με τη σύντροφό του, την Α, 75 ετών, την οποία γνώρισε μετά τον θάνατο της συζύγου του Σ. Τα τελευταία 5 έτη ο Κ αντιμετώπιζε σημαντικά προβλήματα υγείας, νοσηλευόταν συχνά στο νοσοκομείο, και όταν ήταν σπίτι χρειαζόταν σημαντική υποστήριξη για την κάλυψη των βιοτικών του αναγκών. Ο Κ είχε αποκτήσει με την αποβιώσασα σύζυγό του, τη Σ, δύο γιους, τους Γ1 και Γ2, που είναι πλέον ενήλικοι. Οι Γ1 και Γ2 έχουν συχνή επικοινωνία με τον πατέρα τους και ενδιαφέρονται για εκείνον, αλλά ζουν σε διαφορετικές πόλεις και δεν μπορούν να τον συνδράμουν. Επίσης, ποτέ δεν αποδέχθηκαν τη σχέση του πατέρα τους με την Α. Ο Κ απεβίωσε χωρίς να έχει συντάξει διαθήκη. Πώς κληρονομείται;
Κατά το ισχύον δίκαιο: Μοναδικοί κληρονόμοι του Κ είναι οι γιοι του Γ1 και Γ2. Οι Γ1 και Γ2 μπορούν άμεσα να αξιώσουν από την Α να τους αποδώσει το διαμέρισμα στο οποίο έμενε με τον Κ.
Κατά το προτεινόμενο σχέδιο: Οι γιοι του μοιράζονται την κληρονομιά. Η Α έχει δικαίωμα να λάβει το εξαίρετο, δηλαδή την οικοσκευή, καθώς επίσης και να συνεχίσει να κατοικεί στο διαμέρισμα του Κ για χρονικό διάστημα ενός έτους από τον θάνατο του Κ. Επίσης, επειδή η Α είχε συντρέξει ουσιωδώς και χωρίς αντάλλαγμα τον Κ στην κάλυψη των αναγκών του, και εφόσον ο Κ δεν είχε προβλέψει διαφορετικά, έχει συσταθεί υπέρ της Α εκ του νόμου κληροδοσία, με βαρυνόμενους τους Γ1 και Γ2 και αντικείμενο χρηματικό ποσό ανάλογο των υπηρεσιών που παρείχε στον Κ.
3ο ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: Ο Κ, άγαμος και άτεκνος, ο οποίος συζούσε με την Α εδώ και 10 χρόνια, πεθαίνει αιφνίδια σε αυτοκινητικό δυστύχημα, χωρίς να έχει συντάξει διαθήκη. Κατά τον χρόνο θανάτου του δεν ζει κανένας από τους συγγενείς που θα καλούνταν εκ του νόμου στην κληρονομική του διαδοχή (κατιόντες, γονείς, αδέλφια, ανίψια, μικρανίψια, παππούδες, γιαγιάδες, θείοι/ες και πρώτα ξαδέλφια). Πώς κληρονομείται ο Κ;
Κατά το ισχύον δίκαιο: Η κληρονομία του Κ περιέρχεται στο Δημόσιο.
Κατά το προτεινόμενο σχέδιο: Η Α μπορεί, εντός προθεσμίας 4 μηνών αφού πληροφορηθεί τον θάνατο του Κ και το ότι δεν υπάρχουν συγγενείς του που καλούνται στην κληρονομική του διαδοχή, να υποβάλει αίτηση στο δικαστήριο προκειμένου να περιέλθει σε εκείνη η κληρονομία. Εφόσον το δικαστήριο πεισθεί ότι πράγματι η Α συζούσε με τον Κ σε ελεύθερη ένωση για χρονικό διάστημα άνω των 3 ετών πριν από τον θάνατό του, δέχεται την αίτηση και η Α καθίσταται μοναδική κληρονόμος του Κ αναδρομικά (ήδη από τον χρόνο του θανάτου του Κ). Αν η αίτηση της Α απορριφθεί η κληρονομία περιέρχεται στο Δημόσιο.
