Στην αρχαιότητα η κροκοσυλλογή ήταν θρησκευτικής σημασίας γιορτή, αφού ο κρόκος προσφέρεται στην θεά της γονιμότητας, ενώ ο Ιπποκράτης τον συνταγογραφούσε για τη θεραπεία της γυναικείας υπογονιμότητας

*Γράφει ο Δρ Γεώργιος Ζακυνθινόςκαθηγητής Τεχνολογίας, Ασφάλειας και Ανάπτυξης Λειτουργικών Τροφίμων και Υγειοπροστατευτικών Προϊόντων στη Δημόσια Υγεία, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής

Η ύπαρξη του κρόκου στην Ελλάδα αναφέρεται από τον Όμηρο και τα άνθη του στολίζουν ως διάκοσμος τοιχοποιίας του μινωικού και κυκλαδικού πολιτισμού, όπως στις τοιχογραφίες που αποκαλύφθηκαν στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Σαντορίνης. Στο προϊστορικό ακρωτήρι, η κροκοσυλλογή ήταν θρησκευτικης σημασίας γιορτή, αφού ο κρόκος προσφέρεται στην θεά της γονιμότητας.

Ιεροτελεστία που μας την εξήγησε αιώνες αργότερα ο Ιπποκράτης, συνταγογραφόντας την ζαφορά για την θεραπεία της γυναικείας υπογονιμότητας.

Ακόμη κατά τη μυθολογία ο Κρόκος ήταν φίλος του Ερμή. Καθώς έπαιζαν μια μέρα πετώντας το δίσκο ο ένας στον άλλο, ο Ερμής κατά λάθος χτύπησε τον Κρόκο στο κεφάλι και τον σκότωσε. Τρεις σταγόνες από το αίμα του άτυχου νέου έπεσαν στο κέντρο ενός λουλουδιού το οποίο αργότερα πήρε το όνομά του, οι δε τρεις σταγόνες απαντούν στα τρία μεγαλόσχημα στίγματα του άνθους του που αποτελούν και το αξιολογότερο τμήμα του άνθους από πλευράς χρήσης στην λαϊκή θεραπευτική αλλά και στην μαγειρική.

Το Φυτό

Ο Κρόκος είναι ένα διαδεδομένο φυτό της Μεσογειακής λεκάνης το όνομά του είναι Crocus sativus δηλαδή ό κρόκος ο ήμερος. Είναι βολβώδες φυτό αναπαράγεται με βολβούς και όχι με σπόρους και ανήκει στην Οικογένεια των Ιριδίων. Τα λουλούδια κρόκων είναι πολύ εντυπωσιακά και όμορφα. Ο κρόκος καλλιεργείται για τις πολύτιμες χρωστικές του που χρησιμεύουν τόσο στην μαγειρική ως καρύκευμα όσο και στην παραδοσιακή ιατρική. Επιστημονικές έρευνες τα τελευταία χρόνια το παρουσιάζουν ως ένα σημαντικό φυτό λόγω της φυτο- χημικής σύνθεσης των στιγμάτων του άνθους του, τα οποία είναι εντυπωσιακά μεγάλα (25-30 χιλ) και εξέχουν του άνθους στην περίοδο της πλήρους άνθησης.

Τα εντυπωσιακά στίγματα είναι και το πιθανότερο αγρονομικό χαρακτηριστικό όπου κάποια φυτά κρόκου από ενδημικά και αυτοφυή επιλέχθηκαν και εξελίχθηκαν σε καλλιεργούμενα. Το σαφράν που αποκαλούμε το φυτό αν και βασικά αναφερόμαστε διεθνώς στο προϊόν σαφράν (τα στίγματα του άνθους) είναι το ακριβότερο καρύκευμα, λόγω του κόστους της συγκομιδής του. Περισσότερα από 150.000 λουλούδια και 400 ώρες της εργασίας παράγουν μόνο 650γρ σαφράν.

Τα συστατικά του

Τα ισχυρότερα συστατικά του σαφράν είναι τα καροτινοειδή και οι μονοτερπενικές αλδεϋδες. Οι χημικές μελέτες για τον κρόκο το ήμερο έχουν αναφέρει την ύπαρξη συστατικών όπως η κροκίνη ,η κροκετίνη, η σαφρανάλη και η πικροκροκίνη. Μεταξύ των αναφερόμενων συστατικών του εκχυλίσματος του σαφραν, η κροκετίνη είναι η πλέον δραστική και υπεύθυνη για την δράση του κρόκου ως αντιοεξειδωτικού αλλά και για άλλες ευεργετικές δράσεις.

Αναφερόμενοι αναλυτικότερα τα συστατικά του μπορούμε να αναφέρουμε ότι 100γρ σαφράν περιέχουν 65 γρ υδατάνθρακες 5,9 ολικά λιπαρά, μηδενική χοληστερίνη, 3,9 γρ ίνες και13,4 γρ αζωτούχες ουσίες-πρωτεΐνες. Σημαντική στη σύνθεση των διάφορων συστατικών του κρόκου είναι και η περιεκτικότητά του σε βιταμίνες αφού περιέχει φολικό οξύ, νιασίνη, πυριδοξίνη, ριβοφλαβίνη, βιταμίνη Α και C. Επίσης σημαντική είναι και η περιεκτικότητα σε μέταλλα.

Η ευεργετική του δράση

ύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα το σαφράν φαίνεται να λειτουργεί ως αντιοξειδωτικό λόγω των περιεχόμενων καροτινοειδών, όπως η κροκίνη, η κροκετίνη αλλά και η ζεαξανθίνη το λυκοπένιο και τα α,β-καροτένια.

Επίσης αποτελεί ενισχυτικό της νοητικής λειτουργίας. Υπάρχουν αναφορές για βελτίωση της νοητικής λειτουργίας από την χρήση του κρόκου σε ζωικά πρότυπα και ιδιαίτερα για την δραστικότητα της κροκίνης και της κροκετίνης σε περιπτώσεις απώλειας νευρώνων. Η απώλεια των νευρώνων είναι μια εκφυλιστική διαδικασία συνέπεια του οξειδωτικού στρες που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες και ο τρόπος ζωής και διατροφής με την πάροδο του χρόνου.

Η απώλεια νευρώνων σε ευδιάκριτες περιοχές του εγκεφάλου συνδέεται συχνά με την απώλεια μνήμης και την δυσλειτουργία των γνωστικών λειτουργιών. Τέτοιες διαταραχές συνέπεια του οξειδωτικού στρες έχουν αποδοθεί και στην γεροντική άνοια. Η άνοια είναι μία διανοητική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από την απώλεια διανοητικής δυνατότητας που περιλαμβάνει μια αμετάβλητη εξασθένιση της μνήμης. Η πιο κοινή αιτία άνοιας είναι η ασθένεια Alzheimers (AD), η οποία συνδέεται με απώλεια νευρώνων. Το σαφράν έχει χρησιμοποιηθεί από διάφορους ερευνητές στην περίπτωση και της νόσου Αλτσχάιμερ και μάλιστα και από Έλληνες ερευνητές οι οποίοι καταλήγουν στο ότι τα φυτοχημικά του κρόκου έχουν αντιοξειδωτικές, αντιαμυλοειδικές, AChE ανασταλτικές και ενισχυτικές ως προς τη μνήμη ιδιότητες.

Υπάρχουν επίσης αποτελέσματα για την χρήση του:

• ως αντιυπερτασικό. Εργασίες Ισπανών ερευνητών αναφέρουν ότι μειώνει την αρτηριακή πίεση με μια εφαρμογή 400mg ημερησίως

• ως αντικαταθλιπτικό. Μελέτες βρήκαν το σαφράν να είναι αποτελεσματικότερο από το ψευδοφάρμακο και τουλάχιστον ισοδύναμο με τις θεραπευτικές δόσεις των
αντικαταθλιπτικών imipramine και fluoxetine χρησιμοποιώντας την κλίμακα εκτίμησης κατάθλιψης του Χάμιλτον ενώ η διάθεση των ασθενών βελτιώθηκε σημαντικά.

• και αποτρεπτικό απέναντι στους καρκινικούς όγκους. Το σαφράν χρησιμοποιήθηκε σε πειράματα κυτταροσειρών ζωικών μοντέλων και εμφανίστηκε να είναι επιλεκτικά κυτταροτοξικό εμποδίζοντας πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων ενώ τα υγιή κύτταρα μπορούν να παραμένουν βιώσιμα.

Ασφάλεια

Το σαφράν ή κρόκος C. sativus είναι ένα φυτό που εν τω μέσω των αιώνων αποδεικνύει όλο και περισσότερες ευεργετικές δράσεις, χωρίς να παρουσιάζει ιδιαίτερες παρενέργειες. Το σαφράν ή κρόκος κυκλοφορεί σε πολύ μικρές δόσεις σε μορφή καρυκεύματος (γραμμάριων) αλλά και σε συμπληρώματα διατροφής ως εκχύλισμα. Συνίσταται πριν τη συστηματική του λήψη (πέρα από τη γαστριμαγική του χρήση) η συμβουλή από ειδικό υγείας.

O Δρ Γεώργιος Ζακυνθινόςκαθηγητής Τεχνολογίας, Ασφάλειας και Ανάπτυξης Λειτουργικών Τροφίμων και Υγειοπροστατευτικών Προϊόντων στη Δημόσια Υγεία, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής

Ένα δροσερό και γευστικό ρόφημα με δεκάδες θεραπευτικές ιδιότητες και κατευναστική δράση που βοηθά στην ανακούφιση από το στρες

Το μελισσόχορτο αποτελεί ένα παραδοσιακό φαρμακευτικό προϊόν φυτικής προέλευσης που ενδείκνυται για την ανακούφιση ήπιων συμπτωμάτων ψυχικού στρες, ενώ είναι επίσης υπναγωγό. Λαμβάνεται ακόμη για τη συμπτωματική θεραπεία ήπιων γαστρεντερικών διαταραχών (περιλαμβανομένου του τυμπανισμού και του μετεωρισμού).

Η δροσερή, γλυκιά, λεμονάτη γεύση του με νότες μέντας, αλλά και το χαρακτηριστικό του άρωμα που παραπέμπει σε εσπεριδοειδή (εξαιτίας της κιτράλης και της κιτρονελλάλης), με νότες από κρινάκια (εξαιτίας της λιναλοόλης) και από αγριοτριαντάφυλλο (εξαιτίας της γερανιόλης) το καθιστούν ένα εξαιρετικό ρόφημα με πολλά οφέλη.

Συγκεκριμένα, οι ιδιότητές του ποικίλλουν από την ορεξιογόνο, την χαλαρωτική-ηρεμιστική και την υπναγωγό, μέχρι την αντιφλεγμονώδη, αντιμικροβιακή, αντιιική, αντιοξειδωτική, τονωτική, αντισπασμωδική, αντιρρευματική, αντιασθματική και ρυθμιστική του θυρεοειδούς αδένα δράση.

Το έγχυμα είναι ιδιαίτερα κατευναστικό. Για πιο άμεσα αποτελέσματα μπορείτε να εκχυλίσετε το αποξηραμένη μελισσόχορτο μέσα σε πόσιμη αλκοόλη 40ο ή σε τσίπουρο χωρίς γλυκάνισο για 21 ημέρες σε σκιερό μέρος και στη συνέχεια να αφαιρέσετε τη δρόγη πιέζοντάς την και να κρατήσετε το βάμμα του μελισσόχορτου σε σκούρο γυάλινο βάζο. Μπορείτε να πίνετε 30-60 σταγόνες σε λίγο νερό το βράδυ για καλύτερο ύπνο.

Μυστικό

Κόβοντας περιοδικά τους ανθοφόρους βλαστούς του μελισσόχορτου, τα φυτά τείνουν να σχηματίζουν περισσότερα φύλλα. Μπορείτε να διατηρήσετε τους κομμένους βλαστούς του μελισσόχορτου για αρκετές μέρες σε ένα ποτήρι νερό εντός ψυγείου. Το φρέσκο μελισσόχορτο προσδίδει περισσότερα αρώματα σε σχέση με το αποξηραμένο.

Προσοχή: Η χρήση σε παιδιά κάτω των 12 ετών και κατά τη διάρκεια της κύησης και της γαλουχίας δε συνιστάται, λόγω της έλλειψης επαρκών στοιχείων.

Την άρρηκτη σχέση μεταξύ σωματικής και ψυχικής υγείας αναδεικνύει νεότερη μελέτη που συσχετίζει τα θετικά αποτελέσματα της άσκησης για όσους πάσχουν από ψυχικές διαταραχές με τη θωράκιση της καρδιάς

Mέχρι σήμερα γνωρίζαμε ότι η άσκηση μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευεργετική για την ψυχολογία των ατόμων με κατάθλιψη ή τις αγχώδεις διαταραχές. Νεότερη μελέτη αποκαλύπτει ωστόσο ακόμα ένα πλεονέκτημα.

Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία, που παρουσιάστηκαν στο επιστημονικό συνέδριο της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας, η σωματική δραστηριότητα θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας σε άτομα με κατάθλιψη ή άγχος περισσότερο απ’ ό,τι σε άτομα που δεν παρουσιάζουν ψυχικές διαταραχές.

Προηγούμενες μελέτες έχουν αποδείξει ότι η κατάθλιψη και το άγχος συνδέονται με συμπεριφορές που μπορεί να οδηγήσουν σε καρδιακές παθήσεις και ότι η σωματική δραστηριότητα μπορεί να συμβάλει στη μείωση της καρδιακής ανεπάρκειας, μειώνοντας τη δραστηριότητα που σχετίζεται με το άγχος στο νευρικό σύστημα.

Για τη διενέργεια της νέας αυτής μελέτης, οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν την επίδραση της άσκησης στον κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας σε άτομα με κατάθλιψη, άγχος ή και τα δύο. Γι’ αυτό, χρησιμοποίησαν τα δεδομένα φυσικής δραστηριότητας από 48.673 συμμετέχοντες, με μέση ηλικία τα 60 έτη. Στη συνέχεια εξέτασαν ποιοι εμφάνισαν καρδιακή ανεπάρκεια σε μια περίοδο 10 ετών και συνέκριναν τους συμμετέχοντες που είχαν κατάθλιψη ή άγχος με εκείνους που δεν αντιμετώπιζαν καμία από τις δύο καταστάσεις.

«Διαπιστώσαμε ότι, ενώ η σωματική δραστηριότητα μειώνει τον κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας στο γενικό πληθυσμό, είχε μεγαλύτερο αντίκτυπο στον κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας μεταξύ των ατόμων με κατάθλιψη και άγχος. Αυτή η διαφορετική επίδραση ήταν σημαντική και μάλιστα μεγάλη» δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης, δρ Abdulaziz Al-Hamam, ερευνητής καρδιαγγειακής έρευνας στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης στη Βοστώνη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, η επίδραση κυμαινόταν από περίπου 33% έως 50% μεγαλύτερη μείωση του κινδύνου, γεγονός που εξέπληξε τους ερευνητές.

Τα ευρήματα θεωρούνται προκαταρκτικά μέχρι να δημοσιευθούν τα πλήρη αποτελέσματα σε περιοδικό με κριτές.

Ο δρ. Al-Hamam δήλωσε ότι τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν τη σχέση μεταξύ σωματικής και ψυχικής υγείας, υπενθυμίζοντας ότι οι καρδιολόγοι θα πρέπει να συνεργάζονται στενότερα με τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας: «Οι ασθενείς θα πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στην τακτική σωματική δραστηριότητα, ακόμη και αν πρόκειται απλώς για περπάτημα, καθώς το άθροισμα της σωματικής δραστηριότητας ενός ατόμου μπορεί να υποστηρίξει την υγεία της καρδιάς και του εγκεφάλου» συμπλήρωσε. «Οι τακτικές εξετάσεις και η αποτελεσματική διαχείριση του άγχους διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στη διατήρηση της συνολικής ευεξίας και στην πρόληψη της καρδιακής ανεπάρκειας, ιδίως για τους ασθενείς με κατάθλιψη και άγχος» πρόσθεσε.

Παρόλα αυτά, ο ίδιος επισημαίνει ότι μελλοντικές μελέτες θα πρέπει να εξετάσουν τον ιδανικό τύπο, τη διάρκεια και την ένταση της άσκησης, καθώς και άλλους παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως ο ύπνος και η διατροφή, για τη μείωση του κινδύνου καρδιακής ανεπάρκειας σε άτομα με κατάθλιψη ή άγχος.