Ιάπωνας έσωσε τους Έλληνες της Σμύρνης – Η αληθινή ιστορία του: Ολοκαύτωμα ψυχών. Ολοκαύτωμα σωμάτων. Ο λόγος ήταν ο αφανισμός των χριστιανικών λαών της Ανατολής. Το τέλος της Σμύρνης και του οικουμενικού Ελληνισμού. Η Σμύρνη «πνίγηκε» στο αίμα. Ο Κεμάλ Ατατουρκ σκόρπισε τον τρόμο, ενώ οι πολιτικοί της Ελλάαδας ευθύνονταν για εσχάτη προδοσία.

Κλάμα, βουβό ή γοερό, των παιδιών που έχασαν τους γονείς τους, των γυναικών που βιάσθηκαν, των ανδρών που σάλεψαν από τη κτηνωδία. Στιγμές που δοκιμάζεται η ανθρώπινη φύση. Το δίλημμα άνθρωπος ή υπάνθρωπος πάντα παρόν.

«Ένα από τα δυνατότερα συναισθήματα που πήρα μαζί μου απ’ τη Σμύρνη ήταν το συναίσθημα της ντροπής, διότι άνηκα στο ανθρώπινο γένος» γράφει ο τότε Αμερικανός πρόξενος στη Σμύρνη Τζορτζ Χόρτον (George Horton).

«Το χειρότερο ήταν οι γυναίκες με τα νεκρά παιδιά. Δε μπορούσαμε να τις πείσουμε να μας δώσουν τα πεθαμένα παιδιά τους. Είχαν τα παιδιά τους, νεκρά ακόμα και έξι μέρες, αλλά δεν τα εγκατέλειπαν. Δε μπορούσαμε να κάνουμε τίποτα. Τελικά έπρεπε να τους τα πάρουμε με τη βία» γράφει ο Έρνεστ Χεμινγουέι στο βιβλίο «Στην εποχή μας» και στο κεφάλαιο με τίτλο «Στην προκυμαία της Σμύρνης» (In Our Time – On the Quai at Smyrna).

Εξαθλιωμένοι οι Έλληνες της Σμύρνης μαζεύτηκαν στην αποβάθρα, πίστευαν πως οι Σύμμαχοι θα τους βοηθούσαν, πως δεν θα άφηναν να γίνει η καταστροφή. Τώρα, απλά ήλπιζαν πως θα τους έσωζαν από το θάνατο. Αυτό όμως δεν συνέβαινε.

«Είχαμε ρητές εντολές να μην επέμβουμε, να μη βοηθήσουμε… Το πλοίο μας είχε τόση δύναμη που θα μπορούσαμε να βομβαρδίσουμε όλη τη Σμύρνη και να σταματήσουμε το μακελειό, αλλά η εντολή ήταν να μην κάνουμε τίποτα… Ήμασταν στο λιμάνι κι αυτές στην προκυμαία και τα μεσάνυχτα άρχιζαν να ουρλιάζουν. Στρέφαμε πάνω τους τους προβολείς και κι αυτές τότε σταματούσαν…» γράφει ο Χέμινγουεϊ.

Ιάπωνας έσωσε τους Έλληνες της Σμύρνης – Η αληθινή ιστορία του: Τι έγινε το 1971

Η Μάρτζορι Χουσεπιάν Ντόμπκιν, Αμερικανίδα αρμενικής καταγωγής, έγραψε ένα βιβλίο με τον τίτλο Smyrna 1922: The destruction of a city (Σμύρνη 1922: Η καταστροφή μιας πόλης). Σε αυτό καταγράφει τις μνήμες ενός πρόσφυγα: « Το νερό ήταν γεμάτο πτώματα…Οι Τούρκοι περπατούσαν ανάμεσα στο πλήθος με σπαθιά, λήστευαν τον κόσμο, άρπαζαν κορίτσια, έκαναν ότι ήθελαν. Τα γαλλικά, αμερικανικά και βρετανικά πλοία δεν έκαναν τίποτα για να βοηθήσουν αυτούς τους ανθρώπους» (πηγή από το αρχείο της Εστίας Νέας Σμύρνης).

«Υπήρχαν πολλά εμπορικά και ξένα πλοία στο λιμάνι του Τσεσμέ. Κανένα δεν δέχθηκε να επιβιβάσει τους απελπισμένους πρόσφυγες. Υπήρξαν άντρες που προσπάθησαν να κολυμπήσουν μέχρι τα πλοία και, μόλις έφτασαν, τους ψέκασαν με καυτό νερό ή τους πέταξαν έξω…» γράφει στο βιβλίο της με τίτλο Demetrios the Survivor (Δημήτριος ο Επιζήσας, 2002) η Τζασμίν Άντριους (Jasmine P. Antrews). Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα βασισμένο στις αληθινές εμπειρίες της οικογένειάς της στην Τουρκία (πηγή: Εστία Νέας Σμύρνης).

«Οι μουσικοί που ήταν επιβιβασμένοι στα αμερικανικά πολεμικά πλοία είχαν εντολή να παίζουν μουσική όσο πιο δυνατά μπορούσαν, ώστε να πνίγουν τις ικετευτικές κραυγές όσων κολυμπούσαν. Οι Άγγλοι έριχναν καυτό νερό στους άμοιρους που έφταναν στα πλοία τους. Το λιμάνι είχε φράξει τόσο πολύ από τα πτώματα, που οι αξιωματικοί συχνά αργούσαν στις συναντήσεις τους για δείπνο, καθώς τα πτώματα μπερδεύονταν στις προπέλες από τις μαούνες τους».

Οι μαρτυρίες δεν έχουν τέλος, όμως εκεί στην κόλαση συνέβη κάτι ανέλπιστο που έσωσε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και έγινε γνωστό πρόσφατα.

Ενώ τότε είχε δοθεί ελληνική βασιλική διαταγή, που απαγόρευε στα ελληνικά πλοία να μεταφέρουν τους κινδυνεύοντες Έλληνες από τη Σμύρνη ή τα μικρασιατικά παράλια και τα ξένα πλοία έπαιρναν μόνο όσους πολίτες είχαν διαβατήρια της σημαίας που έφεραν, ένας καπετάνιος αγνόησε τις εντολές και τις απαγορεύσεις των Τούρκων και έκανε κάτι συγκλονιστικό.

Ιάπωνας έσωσε τους Έλληνες της Σμύρνης – Η αληθινή ιστορία του: Ο καπετάνιος

Επρόκειτο για έναν Ιάπωνα καπετάνιο εμπορικού πλοίου ο οποίος μπροστά στην τραγωδία που έβλεπε δεν άντεξε και χωρίς να διστάσει πέταξε όλο το πανάκριβο εμπόρευμα από μετάξι και δαντέλα που είχε, προκειμένου να πάρει όσους περισσότερους Έλληνες και Αρμένιους μπορούσε.

«Μας έσωσαν κάποιο “ανέγνωροι άνθρωποι” » (παράξενοι στην όψη), είπε μια διασωθείσα, σύμφωνα με μαρτυρία του γιου της, όπως την μετέφερε στη HuffPost η Έφορος Βιβλιοθήκης και Μουσείων της Εστίας Νέας Σμύρνης κ. Θέμις Παπαδοπούλου. Η κ. Παπαδοπούλου είπε πως ο Ιάπωνας καπετάνιος άφησε πολλούς από αυτούς τους πρόσφυγες στη Θεσσαλονίκη.

Οι Έλληνες που διασώθηκαν έμαθαν τη λέξη «Κοκόρο ιτάι» (πονάει η καρδιά μου). Αυτό φέρεται πως είχε πει ο Ιάπωνας καπετάνιος βλέποντας το δράμα αυτών των ανθρώπων. Πολλοί από αυτούς τους Έλληνες προσπάθησαν να τον ευχαριστήσουν στη γλώσσα του. ««αριγκάτο»» μπόρεσαν και ψέλλισαν σε αυτόν και τους ναύτες που τους αγκάλιασαν, οι ξεριζωμένοι Έλληνες.

Η ιστορία αυτή έχει καταγραφεί και έγινε γνωστή μόλις τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο δεν υπάρχουν, εκτός από μια μοναδική φωτογραφία, άλλα στοιχεία με αποτέλεσμα τόσο το όνομα του καπετάνιου όσο και του πλοίου να παραμένουν έως και σήμερα άγνωστα.

Ιάπωνας έσωσε τους Έλληνες της Σμύρνης – Η αληθινή ιστορία του: Οι μαρτυρίες

Ο Αμερικανός πρόξενος στη Σμύρνη, ο Τζορτζ Χόρτον σε τηλεγράφημά του προς το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, στις 18 Σεπτεμβρίου 1922 αναφέρει: «Ένα γιαπωνέζικο πλοίο πήρε μερικούς πρόσφυγες και άκουσα πως πέταξε το φορτίο του για τον σκοπό αυτό. Επιβάτες του πλοίου μιλούν για τη συγκινητικά ευγενική συμπεριφορά του ιαπωνικού πληρώματος».

Η Anne Berrtz (Αν Μπιρτζ) σύζυγος, σύζυγος του Η. Berrtz, καθηγητή του Διεθνούς Κολεγίου της Σμύρνης, αναφέρει στην εφημερίδα «The Boston Globe» της 21ης Οκτωβρίου 1922, όπως μας μεταφέρει η κ. Παυλοπούλου:

«Οι απελπισμένοι πρόσφυγες βρίσκονταν στις αποβάθρες. Το λιμάνι ήταν γεμάτο από άνδρες και γυναίκες που κολυμπούσαν με την ελπίδα να σωθούν, μέχρι που πνίγονταν. Στο λιμάνι εκείνη τη στιγμή ήταν ένα γιαπωνέζικο πλοίο, το οποίο μόλις είχε φθάσει φορτωμένο έως το κατάστρωμα με ένα πολύτιμο φορτίο από μετάξι, δαντέλες μεγάλης αξίας, χιλιάδων δολαρίων. Ο Γιαπωνέζος καπετάνιος, όταν κατάλαβε την κατάσταση που επικρατούσε, δεν δίστασε. Ολόκληρο το φορτίο πετάχτηκε στα βρόμικα νερά του λιμανιού, ενώ το φορτηγό φορτώθηκε και γέμισε με όσες εκατοντάδες πρόσφυγες μπορούσε να μεταφέρει ασφαλείς στον Πειραιά και στις ελληνικές ακτές».

«Την Πέμπτη υπήρχαν έξι ατμόπλοια στη Σμύρνη, για να μεταφέρουν τους πρόσφυγες. Eνα γιαπωνέζικο, δύο γαλλικά, ένα αμερικανικό και δύο ιταλικά. Το αμερικανικό και το γιαπωνέζικο πλοίο δέχθηκαν όλους τους πρόσφυγες, χωρίς να ελέγξουν τα χαρτιά τους, ενώ τα άλλα πλοία πήραν όσους είχαν διαβατήριο» έγραψε ο ανταποκριτής των «New York Times στις 18 Σεπτεμβρίου 1922 (Πηγή Εστία της Νέας Σμύρνης).

Ιάπωνας έσωσε τους Έλληνες της Σμύρνης – Η αληθινή ιστορία του: Οι υπόλοιπες μαρτυρίες

Επίσης, στην εφημερίδα Atlanta Constitution της 15ης Οκτωβρίου αναφέρεται: «Υπήρχε κι ένα φορτηγό πλοίο στο λιμάνι (το γιαπωνέζικο). Έριξε όλο το φορτίο του στη θάλασσα και πήρες όλους τους υπόλοιπους πρόσφυγες και τους μετέφερε στον Πειραιά. Αντίθετα με τις ενέργειες κάθε άλλου πλοίου στη Σμύρνη, αυτό πήρε κάθε πρόσφυγα για το οποίο θα μπορούσε να βρει χώρο πάνω στο σκάφος. Τα αμερικανικά, τα βρετανικά, τα γαλλικά και τα ιταλικά πλοία έλεγαν στους πρόσφυγες ότι μπορούσαν να πάρουν μόνο τους δικούς τους πάνω στα σκάφη τους. Τότε, απέμειναν οι ταπεινοί Ιάπωνες να αποδείξουν την ευσπλαχνία τους στους πρόσφυγες» (Πηγή: Εστία της Νέας Σμύρνης).

Τις μαρτυρίες αυτές, έπειτα από 84 χρόνια, ανέφερε η Έφορος Βιβλιοθήκης και Μουσείων της Εστίας κ. Θέμις Παπαδοπούλου στον πρέσβη της Ιαπωνίας στην Ελλάδα κ. Μασούο Νισιμπαγιάσι. Ο κ. Νισιμπαγιάσι βραβεύθηκε από τον πρόεδρο της Εστίας Νέας Σμύρνης, τον κ. Ιωάννη Παπαδάτο. Επρόκειτο για τον ελάχιστο φόρο τιμής για τη σωτήρια βοήθεια που πρόσφεραν οι Ιάπωνες ναυτικοί στους εκδιωγμένους Έλληνες. Ο ίδιος, όπως μας είπαν από την Εστία δεν μπόρεσε να κρατήσει τα δάκρυά του ακούγοντας την αφήγηση των ιστοριών.

Ψεύτικη επιδημία: Ο Ευγένιος Λαζόφσκι υπήρξε ένας λαμπρός επιστήμονας. Ήταν ένας γιατρός, ο οποίος είχε καταγωγή από την Πολωνία. Ο ίδιος κατάφερε να σώσει πολλούς από το θάνατο. Αυτό, διότι εκείνη την περίοδο υπήρχαν, οι ναζί. Δηλαδή, η περίοδος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Πώς μπόρεσε, όμως, να γλιτώσει τόσες ψυχές, ο δαιμόνιος γιατρός; Φυσικά, με την ανακάλυψη μίας επιδημίας. Εκείνη, δεν ήταν άλλη από τον τύφο…

Ψεύτικη επιδημία – Αληθινή ιστορία: Η δημιουργία της επιδημίας

Μετά τη γερμανική κατοχή της Πολωνίας, ο Λαζόφσκι πήγε να ζήσει στο Rozwadów, ένα προάστιο της πόλης Στάλοβα Βόλα, με τη σύζυγό του και την κόρη του. Εκεί, άνοιξε σχεδόν αμέσως ένα ιατρείο με τον καλό του φίλο και συμφοιτητή δρ Στάνισλαβ Ματούλεβιτς. Προηγουμένως όμως, είχε μεταφερθεί και αυτός σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, απ’ όπου κατάφερε να δραπετεύσει. Πίσω από το δαιμόνιο αυτό κόλπο, κρυβόταν μια σημαντική ιατρική ανακάλυψη.

Ο Ματούλεβιτς, ανακάλυψε πως εμβολιάζοντας έναν υγιή άνθρωπο με νεκρά στελέχη της ασθένειας, φαινόταν σαν να είχε τη νόσο, χωρίς ωστόσο να την έχει. Ο «ασθενής» έβγαινε θετικός δηλαδή στις εξετάσεις, χωρίς να έχει φυσικά κανένα σύμπτωμα. Έτσι, ο Λάζοβσκι δεν έχασε την ευκαιρία και δημιούργησε μια ψεύτικη εκδήλωση επιδημικού τύφου μέσα και γύρω από την περιοχή Rozwadów, την οποία οι Γερμανοί έβαλαν στη συνέχεια σε καραντίνα.

Η σκέψη του αυτή που για να γίνει πράξη απαιτούσε πολύ θάρρος, έσωσε περίπου 8.000 ανθρώπους από την αποστολή τους στα γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος. Οι Γερμανοί έτρεμαν τις μολυσματικές νόσους και ιδιαιτέρως τον επιδημικό τύφο, μια ασθένεια που ήταν εξαιρετικά μεταδοτική και φονική.

Λέγεται ότι όλα ξεκίνησαν όταν, ένας Πολωνός στρατιώτης, ικέτεψε τον Ευγένιο και τον συνάδελφό του, να κάνουν κάτι ώστε να μην επιστρέψει για δουλειά στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπως του επέβαλαν οι Γερμανοί. Ήταν ένας από τους χιλιάδες Πολωνούς που εξαναγκάστηκαν από τους Ναζί να εργαστούν σε γερμανικά στρατόπεδα εργασίας. Ο άνδρας είχε λάβει 14 ημέρες άδειας για να επισκεφθεί την οικογένειά του και ο χρόνος του σχεδόν τελείωνε.

Ψεύτικη επιδημία – Αληθινή ιστορία: Κι άλλες πληροφορίες για τη δημιουργία της επιδημίας

Ήθελε απελπισμένα να ξεφύγει από το στρατόπεδο, αλλά ήξερε ότι αν δεν επέστρεφε, θα τον κυνηγούσαν, και τόσο αυτός, όσο και η οικογένειά του θα συλλαμβάνονταν και θα στέλνονταν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Είχε σκεφτεί και την αυτοκτονία. Ήξερε όμως ότι μια σοβαρή ασθένεια, επιβεβαιωμένη από έναν γιατρό, θα τον γλίτωνε από την επιστροφή του στο στρατόπεδο.

Οι δύο γιατροί που είδαν τον άνθρωπο αποφάσισαν να τον βοηθήσουν και προσφέρθηκαν να του κάνουν μια ένεση. Ο άνδρας δέχτηκε. Οι γιατροί τότε πήραν ένα δείγμα αίματος και το έστειλαν σε γερμανικό εργαστήριο. Σύντομα, έλαβαν ένα τηλεγράφημα που έγραφε: “Weil-Felix θετικό.” Ο ασθενής τους είχε βγει θετικός στον τύφο. Το τηλεγράφημα δόθηκε στις τοπικές γερμανικές αρχές ως απόδειξη ότι ο ασθενής είχε μολυσματική νόσο και στη συνέχεια απελευθερώθηκε από τα καθήκοντά του στο στρατόπεδο. Εξαιρέθηκε επίσης από μελλοντική κράτηση, όπως και τα μέλη της οικογένειάς του, με τα οποία είχε έρθει σε επαφή.

Οι γιατροί δεν έκαναν τον άνδρα να νοσήσει, φυσικά. Αυτό θα ήταν αδιανόητο για αυτούς, ακόμη και στις πιο δύσκολες συνθήκες. Η επιδημία που έφεραν στο Rozwadów ήταν το δικό τους όπλο, που θα προστάτευε τους γείτονες τους. Έτσι λοιπόν, η σημαντική αυτή ανακάλυψη, προέκυψε από την προσπάθεια να βοηθήσουν τον νεαρό άνδρα να υποδυθεί ότι έχει μια θανατηφόρα ασθένεια.

Ψεύτικη επιδημία – Αληθινή ιστορία: Η παρολίγον αποκάλυψη της επιδημίας

Ωστόσο, το ψέμα τους παραλίγο να αποκαλυφθεί, όταν οι Γερμανοί έβλεπαν ότι οι «ασθενείς» δεν πέθαιναν και άρχισαν να αναρωτιούνται τι συμβαίνει. Έτσι, στάλθηκε μια ομάδα Γερμανών γιατρών, για να ερευνήσουν τι γινόταν. Ο Λαζόφσκι υποδέχθηκε τους επισκέπτες με μια ποικιλία από πολωνικά φαγητά και βότκες.

Πριν από την επίσκεψή τους, ο Πολωνός γιατρός, είχε συγκεντρώσει τους ασθενείς του που έμοιαζαν λιγότερο υγιείς, σε ένα βρώμικο δωμάτιο. Φοβούμενοι τη μόλυνση, οι νεαροί Γερμανοί γιατροί, έριξαν μια γρήγορα ματιά στο κτίριο και τους ασθενείς. Αφού έκαναν μερικές εξετάσεις αίματος για να επιβεβαιώσουν την επιδημία, έφυγαν άρον-άρον.

Ο δρ Λαζόφσκι τα είχε καταφέρει για άλλη μια φορά. Αυτός ήταν ο δικός τους πόλεμος, ένας πόλεμος με διαφορετικά όπλα. Οι γιατροί εργάζονταν μυστικά και δεν έλεγαν ούτε στους ασθενείς τους τι ακριβώς κάνουν. Αποκάλυψαν το σχέδιό τους στον κόσμο το 1977 σε ένα άρθρο για το ενημερωτικό δελτίο της Αμερικανικής Εταιρείας Μικροβιολογίας.

Ήταν επίσης προσεκτικοί, ώστε να μιμούνται τη ροή των πραγματικών επιδημιών, κάνοντας περισσότερες ενέσεις και δημιουργώντας περισσότερες περιπτώσεις «τύφου» το χειμώνα και το φθινόπωρο. Για να παραπλανήσουν τις αρχές, παρέπεμψαν μερικούς από τους ασθενείς που έλαβαν ένεση σε άλλους γιατρούς, οι οποίοι διέγνωσαν και ανέφεραν μόνοι τους τις μολύνσεις από τύφο.

Η περιοχή με «τύφο» που είχαν δημιουργήσει οι Λαζόφσκι και Ματούλεβτις και η οποία είχε τεθεί σε καραντίνα, έγινε καταφύγιο για τους Πολωνούς Εβραίους. Πλέον, μπορούσαν να κρύβονται στη Rozwadów υπό το «κάλυμμα» της ψεύτικης επιδημίας και χωρίς τον φόβο ότι θα τους ανακαλύψουν οι Ναζί.

Ψεύτικη επιδημία – Αληθινή ιστορία: Ο γιατρός που φλέρταρε, με το θάνατο

Το σπίτι του Λαζόφσκι, συνόρευε με το Εβραϊκό γκέτο της Σταλόβα. Ο φράχτης του χώριζε το γκέτο από την υπόλοιπη πόλη. Οι συνθήκες εκεί επέτρεψαν στις ασθένειες να εξαπλώνονται ανεξέλεγκτα, αλλά στον γιατρό απαγορευόταν να θεραπεύει τους Εβραίους. Γι’ αυτό κι εκείνος, σκέφτηκε έναν άλλο τρόπο για να τους βοηθήσει.

Όταν κάποιος χρειαζόταν τη φροντίδα του, άφηνε ένα λευκό πανί πάνω στον φράχτη. Το βράδυ ο γιατρός, με ένα σάλτο βρισκόταν μέσα στο γκέτο, για να βοηθήσει όσους το είχαν ανάγκη, ενώ τους άφηνε και φάρμακα, ρισκάροντας κάθε φορά τη ζωή του, καθώς η τιμωρία αν τον έπιαναν, ήταν θάνατος.

Όπως ήταν φυσικό, κάθε βράδυ ο φράχτης του γέμιζε πανιά, αφού όλοι τον εμπιστεύονταν και χρειάζονταν φυσικά τις υπηρεσίες του. Ο Λαζόφσκι έπρεπε να παραποιεί τώρα το φαρμακευτικό του απόθεμα για να μη γίνει τσακωτός.

Ψεύτικη επιδημία: Η κατάσταση μετά τον πόλεμο

Το 1958, ο Λαζόφσκι, μετανάστευσε στις ΗΠΑ με υποτροφία από το Ίδρυμα Rockefeller και το 1976 έγινε καθηγητής παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις στο Σικάγο. Έγραψε τα απομνημονεύματά του, με τίτλο «Prywatna wojna» (Ο ιδιωτικός μου πόλεμος), τα οποία ανατυπώθηκαν αρκετές φορές, καθώς και πάνω από εκατό επιστημονικές διατριβές.

Ο άγνωστος αυτός ήρωας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που ήταν πάντα ταπεινός και δεν του άρεσε να μιλά για το κατόρθωμά του, αποσύρθηκε από την ενεργό δράση, στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Πέθανε το 2006, σε ηλικία 92 χρονών, στην πόλη Γιουτζίν, στο Όρεγκον των ΗΠΑ, όπου ζούσε με την κόρη του.

Ο δημοφιλής ηθοποιός του ελληνικού θεάτρου και του κινηματογράφου Παντελής Ζερβός γεννήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 1908 στο Λουτράκι. Η ζωή του ήταν γεμάτη πόνο από τα παιδικά του χρόνια μέχρι το τέλος.

Γράφει η Έπη Τρίμη

Υπήρξε ένας από τις πιο χαρακτηριστικές φυσιογνωμίες της «χρυσής εποχής» του ελληνικού κινηματογράφου (δεκαετίες ’50, ’60 και αρχές ’70) ενώ έπαιζε συνήθως το χαρακτήρα του χωροφύλακα, του πατέρα, του δημάρχου-κοινοτάρχη ή του μέντορα των πρωταγωνιστών, όπου παρουσιαζόταν ως παραδοσιακός και αυστηρός, αλλά πάντοτε δίκαιος και καλός.

Ο θάνατος της μητέρας του Παντελή Ζερβού και ο εγκλεισμός στο Τζάνειο

Σε ηλικία 4 ετών έχασε τη μητέρα του και όταν έγινε 8 πέθανε και ο πατέρας του. Οι συγγενείς του τον έκλεισαν στο Τζάνειο Ορφανοτροφείο αλλά δεν άντεξε πολύ. Προτίμησε να δουλεύει σε καφενείο στον Πειραιά το πρωί, να πηγαίνει νυχτερινό σχολείο και το βράδυ να πουλάει αναψυκτικά.

Μετά το σχολείο κατετάγη στο βασιλικό ναυτικό και προήχθη σε αρχινοσοκόμο. Η φωνή του όμως τον οδήγησε στη Λυρική Σκηνή και κατόπιν στο θέατρο και τον κινηματογράφο.

Επαγγελματική πορεία και καταξίωση

Σπούδασε στη σχολή Θεάτρου Τέχνης του Κάρολου Κουν και πρωτοεμφανίστηκε το 1935 στη Λαϊκή Σκηνή με την Ερωφίλη.

Συνεργάστηκε με τη Μαρίκα Κοτοπούλη, το Θέατρο Τέχνης, το Κρατικό Θεσσαλονίκης, την Ελληνική Σκηνή, και διακρίθηκε σε ρόλους κλασσικού και νεοελληνικού ρεπερτορίου (Αλκηστις, Βυσσινόκηπος, Αγριόπαπια, Βολπόνε, Μάκμπεθ, Θεσμοφοριάζουσες, Φιλάργυρος, Αντιγόνη, Ο Βασιλικός, Πλούτος κ.ά.)

Στον κινηματογράφο, τον οποίο υπηρέτησε για περίπου 40 χρόνια, συμμετείχε σε περισσότερες από 70 ταινίες. Ξεχωρίζουν: Πικρό ψωμί (1951), Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας (1955), Μακρυκωσταίοι και Κοντογιώργηδες (1960), Ζητείται Ψεύτης (1961), Ο Ατσίδας (1962), Λόλα (1964), Ο μεθύστακας του λιμανιού (1967), Η δασκάλα με τα ξανθά μαλλιά (1969), Η Μαρία της σιωπής (1973).

Για τη θεατρική του προσφορά τιμήθηκε με το Χρυσό Σταυρό του Γεωργίου Α’, ενώ το 1960, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, πήρε το Βραβείο Β’ Ανδρικού Ρόλου για την ερμηνεία του στην ταινία Μανταλένα του Ντίνου Δημόπουλου.

Έθαψαν ζωντανή την κόρη του στο σεισμό της Σαντορίνης

Το 1956 του ανακοίνωσαν ότι έχασε την κόρη του από σεισμό στη Σαντορίνη. Ο Παντελής Ζερβός είχε παράσταση. Την τελείωσε κανονικά και μόλις έκανε υπόκλιση, πήγε στο καμαρίνι και λιποθύμησε.

Όμως το τραγικό της ιστορίας είναι αυτό που ανακάλυψε 3 χρόνια μετά. Όταν πήγε να κάνει την εκταφή της, ανακάλυψε ότι είχε θαφτεί ζωντανή.

«Η γυναίκα του ήταν Σαντορινιά και μαζί έκαναν τρεις κόρες. Το καλοκαίρι του 1956 η οικογένειά του βρισκόταν στη Σαντορίνη για διακοπές. Εκείνος δεν ήταν μαζί τους γιατί έπαιζε στην Επίδαυρο. Ο σεισμός που ισοπέδωσε το νησί έθαψε κάτω από τα ερείπια τη μικρή του κόρη, την Ευδοξούλα, σε ηλικία 12 ετών. Η γυναίκα του και οι άλλες δύο κόρες πρόλαβαν και βγήκαν από το σπίτι και σώθηκαν. Το βράδυ, την ώρα που έμπαινε στο θέατρο κάποιος συγγενής τον σταμάτησε και του είπε ότι σκοτώθηκε η Ευδοξούλα.

Βγήκε στη σκηνή και έπαιξε κάνοντας τον κόσμο να γελάσει. Όταν τελείωσε, υποκλίθηκε, τον χειροκρότησαν, ξαναβγήκε στη σκηνή, υποκλίθηκε ξανά και όταν σταμάτησαν τα παλαμάκια μπήκε στο καμαρίνι του και εκεί σωριάστηκε λιπόθυμος.

Το δράμα όμως είχε και συνέχεια, όταν μετά από τρία χρόνια έγινε η εκταφή, διαπιστώθηκε πως το κοριτσάκι είχε θαφτεί ζωντανό. Το κατάλαβαν γιατί ο σκελετός του παιδιού δεν ήταν ανάσκελα, αλλά στο πλάι και με το στόμα ανοικτό.

Προφανώς είχε τραυματιστεί και όταν συνήλθε προσπάθησε να πάρει ανάσες, αλλά πέθανε από ασφυξία. Ο Παντελής Ζερβός κράτησε για πάντα μέσα του αυτό το μυστικό, ακόμα και από τη γυναίκα του. Το εξομολογήθηκε λίγο πριν το τέλος του σε κάποια συνέντευξη. “Εκείνες τις τραγικές ημέρες στο νησί, όποιον σκουντούσαν και δεν σάλευε, τον έθαβαν”».

Το παρασκήνιο πίσω από την επίσκεψη καλλιτεχνών στο γραφείο του Παπαδόπουλου

Το φως της δημοσιότητας είδε μία φωτογραφία, όπου μεγάλοι πρωταγωνιστές του ελληνικού κινηματογράφου, όπως ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, ο Λάμπρος Κωνσταντάρας, ο Παντελής Ζερβός, η Μάρω Κοντού κ.α. ποζάρουν στο πλευρό του Γεώργιου Παπαδόπουλου στο γραφείο του. Όπως ήταν αναμενόμενο, έγινε πολύς λόγος για την επίμαχη φωτογραφία και τις σχέσεις που είχε το καθεστώς με συγκεκριμένους καλλιτέχνες.

Ο γιος του Λάμπρου Κωνσταντάρα, Δημήτρης είχε μιλήσει για την ιστορία αυτή και είχε εξηγήσει πως η φωτογραφία τραβήχτηκε το 1968 ενώ επρόκειτο για μία αντιπροσωπεία ηθοποιών που είχε συναντήσει τον δικτάτορα για να του υποβάλει μία σειρά από αιτήματα.
Μάλιστα, είχε τονίσει πως ο πατέρας του ήταν Καραμανλικός αλλά δεν είχε καμία σχέση με τη Χούντα. Αντίθετα, όπως εξήγησε, ο πατέρας του είχε βρεθεί εκεί αφελώς ενώ όταν δημοσιεύθηκαν οι φωτογραφίες από την επίσκεψη, πήγε να πεθάνει από τη στεναχώρια του.

Υπήρξε από τους κορυφαίους ηθοποιούς του ελληνικού κινηματογράφου, έχοντας μόνο συμπάθειες στο συνάφι του. Για τον Παντελή Ζερβό, όσοι τον γνώριζαν από κοντά, είχαν να λένε τα καλύτερα για τον καλοπροαίρετο, ευγενικό κι ακριβοδίκαιο χαρακτήρα του. Και ήταν αυτές οι καλοπροαίρετες προθέσεις του, που όπως λένε πολλοί, τον έκαναν να αποδεχτεί την πρόταση του καθεστώτος και να αναλάβει πρόεδρος στο σωματείο ηθοποιών (τότε μετονομάστηκε σε Εθνικοφρόνων Ελλήνων Ηθοποιών), το 1968.

Ο ηθοποιός, βέβαια, ήταν δεξιών πεποιθήσεων, φιλοβασιλικός και βαθύτατα θρησκευόμενος. Αλλά κι ένθερμος υποστηρικτής του Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Πέθανε στις 23 Ιανουαρίου του 1982 σε ηλικία 74 ετών αφήνοντας παρακαταθήκη τις ταινίες που συμμετείχε. Κηδεύτηκε στο Λουτράκι Κορινθίας.