Η νόσος των Λεγεωναρίων ή λεγεωνέλλωση είναι οξεία νόσος του αναπνευστικού συστήματος που οφείλεται σε λοίμωξη από βακτήρια του γένους Λεγεωνέλλα ή Λεγιονέλλα (Legionella).

Περίπου το 90% όλων των λεγεωνελώσεων οφείλονται στο βακτήριο Legionella pneumophila (Λεγεωνέλλα η πνευμονόφιλος), η οποία ευθύνεται για τη νόσο των λεγεωναρίων.

Άλλα είδη που προσβάλλουν τον άνθρωπο είναι τα Legionella longbeachae, Legionella feeleii, Legionella micdadei και Legionella anisa, τα οποία προκαλούν το πυρετό Πόντιακ, μια εμπύρετη αυτοπεριοριζόμενη νόσο που μοιάζει με γρίπη.

Η νόσος των λεγεωναρίων έχει θνησιμότητα που μπορεί να φτάσει μέχρι το 15%, ενώ σε νοσηλευόμενους σε νοσοκομεία μπορεί να φτάσει μέχρι το 50% αν τα αντιβιοτικά αργήσουν να χορηγηθούν.

Οι λεγεωνέλλες είναι βακτήρια που είναι υδρόβια, ενώ μπορούν να βρεθούν στο έδαφος. Η L. pneumophila έχει βρεθεί μόνο σε υδάτινα συστήματα, όπως λίμνες, ποτάμια, δεξαμενές και συστήματα ύδρευσης και ψύξης μεγάλων κτιρίων, όπου ζει συμβιωτικά με την αμοιβάδα.

Μπορεί να πολλαπλασιαστεί σε θερμοκρασίες ανάμεσα σε 20°C και 55°C, με ιδανική θερμοκρασία στους 35°C. Ευνοϊκοί παράγοντες για την ανάπτυξη είναι η παρουσία σκουριάς ή φυκιών. Όταν μολύνει τον άνθρωπο, το βακτήριο μπαίνει μέσα στα μακροφάγα και τα επιθηλιακά κύτταρα του πνεύμονα και αναπαράγεται μέσα στα κύτταρα.

Οι λεγεωνέλλες μεταδίδονται μέσω της εισπνοής ενός εναιώρηματος νερού ή/και χώματος το οποίο έχει επιμολυνθεί με βακτήρια.Ανάμεσα στα περιβάλλοντα που αναπαράγονται είναι οι ψυκτικοί πύργοι, οι υγραντήρες και τα μεγάλα συστήματα κλιματισμού.

Το όνομά τους το πήραν επειδή η πρώτη επιδημία έλαβε χώρα το 1976 σε ένα ξενοδοχείο στη Φιλαδέλφια των ΗΠΑ, όπου συνεδρίαζε η Λεγεώνα της Αμερικής. Περιστατικά λεγεωνελλώσεων έχουν καταγραφεί σε όλο το κόσμο.

Τα 9 συμπτώματα

Σύμφωνα με τους επιστήμονες τα βασικά συμπτώματα είναι εννέα και είναι τα ακόλουθα:

• Πονοκέφαλος
• Μυϊκός πόνος
• Ρίγη
• Πυρετός που μπορεί να φτάσει τους 40° C και παραπάνω

Μέχρι τη δεύτερη ή την τρίτη μέρα, ο ασθενής θα αναπτύξει και άλλα συμπτώματα που μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Βήχας, ο οποίος μπορεί να έχει και βλέννα και μερικές φορές, αίμα
• Δύσπνοια
• Πόνος στο στήθoς
• Συμπτώματα στο γαστρεντερικό σύστημα, όπως ναυτία, έμετος και διάρροια
• Σύγχυση, ή άλλες ψυχικές αλλαγές

Tι πρέπει να κάνουμε

• Σωστή συντήρηση κλιματιστικών
• Καθαρισμός φίλτρων σε τακτά χρονικά διαστήματα
• Ρύθμιση σε 25 βαθμούς Κελσίου (ιδανικές συνθήκες θερμοκρασία 25-26 βαθμούς Κελσίου και 65% υγρασία)
• Συχνός αερισμός του χώρου (π.χ. λίγο ανοικτό το παράθυρο συνεχώς)
• Όχι απότομες εναλλαγές κρύο – ζεστό και αντίστροφα

Τέλος, αφενός δεν βάζουμε το κλιματιστικό σε πολύ χαμηλή θερμοκρασία και αφετέρου το σβήνουμε 20 λεπτά πριν βγούμε από το σπίτι ή το αυτοκίνητο, ώστε να προσαρμοστεί ο οργανισμός στην μεταβολή της θερμοκρασίας.

«Καμπανάκι» για τη νόσο των Λεγεωναρίων στην Ευρώπη, κρούει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC). Σε έκθεσή του επισημαίνει ότι το 2021 ήταν η χρονιά με τις περισσότερες αναφορές της λοίμωξης που ταυτίζεται με το καλοκαίρι και φαίνεται να σχετίζεται με τα κλιματιστικά.

Η νόσος των Λεγεωναρίων είναι μια σοβαρή μορφή πνευμονίας που προκαλείται από το βακτήριο Legionella. Το 2021 παρουσίασε σημαντική αύξηση στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης/Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΕ/ΕΟΧ), έτος που αναφέρθηκαν πάνω από 10.700 περιπτώσεις και 704 γνωστοί θάνατοι.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ECDC σχετικά με το θέμα, το 2021, η ΕΕ/ΕΟΧ σημείωσε το υψηλότερο ετήσιο ποσοστό κοινοποίησης της νόσου των Λεγεωναρίων μέχρι σήμερα, με 2,4 περιπτώσεις ανά 100.000 πληθυσμού. Τέσσερις χώρες (Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία και Γερμανία) αντιπροσώπευαν το 75% όλων των αναφερόμενων περιπτώσεων. Οι άνδρες ηλικίας 65 ετών και άνω ήταν η πιο επηρεασμένη ομάδα, με ποσοστό 8,9 κρουσμάτων ανά 100.000 πληθυσμού.

Το 2021, υπήρξαν, επίσης, 895 κρούσματα λοίμωξης από τη νόσο των Λεγεωναρίων που σχετίζονται με ταξίδια, αριθμός που αντιστοιχεί σε αύξηση κατά 38% στα κρούσματα σε σύγκριση με το 2020. Αυτό πιθανώς σχετίστηκε με την άρση των ταξιδιωτικών περιορισμών για την Covid-19.

Γιατί είναι περισσότερα τα κρούσματα

Όπως επισημαίνει το ECDC, η αιτία του αυξημένου ποσοστού αναφορών που παρατηρήθηκε πρόσφατα στην Ευρώπη παραμένει άγνωστη. Παράγοντες που μπορεί να εξηγήσουν αυτή την αύξηση περιλαμβάνουν αλλαγές στις εθνικές πολιτικές δοκιμών και στα συστήματα επιτήρησης, γήρανση του πληθυσμού στην ΕΕ/ΕΟΧ, καθώς και ο σχεδιασμός, η υποδομή και η συντήρηση των συστημάτων νερού που χρησιμοποιούνται σε κτίρια. Οι αλλαγές στο κλίμα σε όλη την Ευρώπη και παγκοσμίως μπορούν επίσης να επηρεάσουν τόσο την οικολογία της Legionella στο περιβάλλον όσο και την έκθεση σε αερολύματα νερού που περιέχουν τα βακτήρια.

Η νόσος των λεγεωναρίων είναι μια ασθένεια που προκαλείται κυρίως από τη Legionella pneumophila, ένα είδος βακτηρίων που απαντάται συνήθως σε φυσικά περιβάλλοντα όπως το έδαφος και το νερό. Ωστόσο, όταν τα βακτήρια Legionella αναπτύσσονται σε συστήματα νερού που παράγουν εισπνεόμενα αερολύματα νερού, θέτουν σε κίνδυνο την υγεία των ατόμων.

Παραδείγματα τέτοιων συστημάτων περιλαμβάνουν πύργους ψύξης, συμπυκνωτές εξάτμισης, υγραντήρες, διακοσμητικά σιντριβάνια, υδρομασάζ και ντους. Οι ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη της Legionella περιλαμβάνουν θερμοκρασίες νερού μεταξύ 25 και 42 °C, στάσιμο νερό με συσσώρευση ιζημάτων και χαμηλά επίπεδα βιοκτόνων.

Ποια μέτρα προστατεύουν

Δεδομένου του σχετικά υψηλού ποσοστού θνησιμότητας και των προκλήσεων στον εντοπισμό και τον έλεγχο των περιβαλλοντικών πηγών, το ECDC επισημαίνει ότι είναι ζωτικής σημασίας οι αρχές δημόσιας υγείας να παραμείνουν σε επαγρύπνηση για τον εντοπισμό εστιών μέσω της επιτήρησης.

Οι τακτικοί έλεγχοι για την παρουσία βακτηρίων Legionella και τα κατάλληλα μέτρα ελέγχου μπορούν να αποτρέψουν περιπτώσεις νόσου των Λεγεωναρίων σε τουριστικά καταλύματα, νοσοκομεία, εγκαταστάσεις μακροχρόνιας υγειονομικής περίθαλψης ή άλλα περιβάλλοντα όπου σημαντικοί πληθυσμοί υψηλότερου κινδύνου ενδέχεται να εκτεθούν σε αερολύματα που περιέχουν τα βακτήρια.

Τα μέτρα προστασίας μπορεί να περιλαμβάνουν, σύμφωνα με το ECDC:

· Εξασφάλιση τακτικής συντήρησης, καθαρισμού και απολύμανσης των συστημάτων νερού, συμπεριλαμβανομένων των υδραυλικών συστημάτων, των πύργων ψύξης, των υδρομασάζ και των διακοσμητικών σιντριβανιών.

· Διατήρηση συστημάτων κρύου νερού κάτω των 20°C και συστημάτων ζεστού νερού πάνω από 50°C για την πρόληψη της ανάπτυξης βακτηρίων.

· Εξασφάλιση της σωστής ροής και κυκλοφορίας του νερού στα συστήματα ύδρευσης για την ελαχιστοποίηση του κινδύνου στάσιμου νερού.

· Απολύμανση συστημάτων ζεστού νερού με υψηλά επίπεδα (50mg/l) χλωρίου για 2–4 ώρες μετά την εργασία στο σύστημα και τους θερμοσίφωνες και πριν από την έναρξη κάθε ζεστής περιόδου.

· Τακτικός καθαρισμός και απολύμανση των φίλτρων νερού, των πύργων ψύξης και των σχετικών σωλήνων που χρησιμοποιούνται σε συστήματα κλιματισμού.