Ο Διονύσης Σιμόπουλος, ο εκλιπών επίτιμος διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου, που μας δίδαξε τόσα για τα άστρα, λίγο πριν φύγει από τη ζωή, έγραψε το τελευταίο του άρθρο για την πανσέληνο του Αυγούστου, το πιο λαμπερό φεγγάρι του καλοκαιριού.

Το Ευγενίδειο δημοσίευσε το σχετικό κείμενο, στο οποίο ο καθηγητής αναλύει μεταξύ άλλων τους μύθους που συνοδεύουν την πανσέληνο από αρχαιότητα.

Ολόκληρο το άρθρο

Η καθημερινή παρουσία της Σελήνης στον ουρανό αλλά και η συνεχής αλλαγή της φωτισμένης της μορφής επηρέαζε ανέκαθεν τους ανθρώπους όπως φαίνεται στα τραγούδια, στις προλήψεις και στις δογματικές τους αντιλήψεις.

Γιατί παρ’ όλο που η Σελήνη αντανακλά μόνο το 7% του ηλιακού φωτός που πέφτει πάνω στη γεμάτη κοιλώματα επιφάνειά της, είναι αρκετά λαμπερή ώστε να καλύπτει με το φως της ένα αρκετά μεγάλο μέρος των άστρων της νύχτας.

Πολλές μάλιστα παραδόσεις, που κρατάνε από την αρχαία ακόμη εποχή, συνδέουν τη Πανσέληνο του κάθε μήνα με διάφορες αγροτικές εργασίες. Πάρτε για παράδειγμα την Πανσέληνο του Αυγούστου που ακόμη και σήμερα πολλοί την θεωρούν ότι είναι λαμπρότερη και μεγαλύτερη απ’ οποιαδήποτε άλλη Πανσέληνο του χρόνου, κάτι που φυσικά δεν είναι σωστό αφού πρόκειται απλά για μια οπτική απάτη.

Αυτό που συμβαίνει δηλαδή είναι ότι στη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών ο Ήλιος βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο της ετήσιας φαινόμενης τροχιάς του στον ουρανό ενώ αντίθετα η Σελήνη βρίσκεται σχετικά πιο κοντά στον ορίζοντα. Σ’ αυτή τη θέση η Πανσέληνος μπορεί να συγκριθεί με διάφορα άλλα χαρακτηριστικά που βρίσκονται εκεί, όπως δέντρα, κεραίες και διάφορα κτίσματα.

Μ’ αυτόν τον τρόπο ο εγκέφαλος του παρατηρητή παρασύρεται να πιστέψει ότι η Πανσέληνος είναι μεγαλύτερη ενώ επανειλημμένες μετρήσεις έχουν αποδείξει ότι το μέγεθος της Πανσελήνου δεν διαφέρει καθόλου από ώρα σε ώρα.

Υπάρχει φυσικά μετρήσιμη διαφορά του μεγέθους της Σελήνης ανάλογα με το αν βρίσκεται στο περίγειό της ή στο απόγειό της, κάτι που συμβαίνει μια φορά κάθε μήνα. Αυτό όμως δεν έχει σχέση με το πόσο μεγάλη φαίνεται όταν βρίσκεται κοντά στον ορίζοντα, που οφείλεται όπως είπαμε αποκλειστικά και μόνο σε οπτική απάτη.

Οι μύθοι

Υπάρχουν όμως κι άλλοι παρόμοιοι μύθοι που έχουν καλλιεργηθεί στους διάφορους λαούς μεταξύ των οποίων και η σύνδεση της έξαρσης της «τρέλας» την ημέρα της Πανσελήνου.

Απ’ αυτόν τον μύθο άλλωστε προέρχεται και η λέξη «σεληνιασμός» και η σύνδεσή της με την επιληψία.

Στατιστικές μελέτες που έγιναν επανειλημμένα και έχουν δημοσιευθεί σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά (όπως το Annals of Emergency Medicine, το Journal of Emergency Nursing, και το Journal of Toxicology and Psychological Report) αποδεικνύουν ότι δεν υπάρχει καμιά απολύτως σχέση με την συμπεριφορά του ανθρώπου και την Πανσέληνο.

Μύθος είναι επίσης και αυτό που ακούγεται ότι την ημέρα της Πανσελήνου γεννιόνται περισσότερα παιδιά ή ότι υπάρχουν περισσότερα ατυχήματα και άλλα παρόμοια. Παρ’ όλα αυτά οι μύθοι αυτοί συνεχίζουν να υπάρχουν και να μπερδεύουν τον κάθε πολίτη χωρίς καμιά απολύτως απόδειξη.

Το χρώμα της Πανσελήνου

Πάρτε επίσης κι έναν ακόμη μύθο σχετικά με τον χρωματισμό της Πανσελήνου που ορισμένοι τον θέλουν μερικές φορές να είναι «μπλε».

Κάτω από ορισμένες συνθήκες πράγματι υπάρχουν περιπτώσεις που η χροιά της Σελήνης παίρνει ένα γαλαζωπό χρώμα (αντί του κανονικού της γκρίζου) όταν στην ατμόσφαιρα υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση σκόνης από κάποια πρόσφατη και μεγάλη έκρηξη ηφαιστείου, όπως συνέβη για παράδειγμα με την έκρηξη του ηφαίστειου Κρακατόα το 1883. Το φαινόμενο αυτό είναι τόσο σπάνιο ώστε έμεινε στα χρονικά ως έκφραση ενδεικτική της έννοιας του «σχεδόν ποτέ».

Μ’ αυτή λοιπόν την έννοια χρησιμοποιείται και η φράση «Μπλε Σελήνη» για να χαρακτηρίσει την ύπαρξη δύο πανσελήνων σ’ έναν μήνα, η δεύτερη δηλαδή Πανσέληνος σ’ ένα μήνα ονομάζεται «Μπλε Σελήνη» παρ’ όλο που ένα τέτοιο φαινόμενο αν και ασυνήθιστο (αφού η περίοδος από την μια Πανσέληνο έως την επόμενη φτάνει τις 29,5 περίπου ημέρες και για την ακρίβεια 29,53059 ημέρες) δεν είναι ιδιαίτερα σπάνιο.

Ο Φεβρουάριος φυσικά, που έχει μόνο 28 ή 29 ημέρες, είναι αδύνατον να περιλάβει ποτέ μια «Μπλε Σελήνη», ενώ κατά μέσον όρο ένας μήνας με δύο Πανσελήνους συμβαίνει μια φορά κάθε 2,5 περίπου χρόνια (και για την ακρίβεια κάθε 2,72 χρόνια), κάτι που φυσικά δεν μπορεί να θεωρηθεί ιδιαίτερα σπάνιο.

Τα επόμενα 40 χρόνια θα έχουμε 17 μήνες που θα περιλαμβάνουν δύο Πανσελήνους τον ίδιο μήνα

Είναι πάντως γεγονός ότι η παρουσία της Σελήνης στον νυχτερινό ουρανό πραγματικά δεν έχει αντίζηλο, γι’ αυτό δεν είναι καθόλου παράξενο που η μυθολογία είναι γεμάτη με τις ιστορίες της που πολλές την ταύτιζαν με την θεά Άρτεμη.

Όταν πρόβαλλε στον ουρανό το χαριτωμένο της πρόσωπο με την ασημένια ανταύγεια, η ομορφιά της έκανε τα άστρα να ωχριούν, ενώ η φαντασία των αρχαίων παρομοίαζε τις ακτίνες της Σελήνης με τα γρήγορα και μυτερά βέλη της Αρτέμιδος.

Η αγνή πανέμορφη παρθένα, η κυνηγός θεά, ήταν για τον Όμηρο το πρότυπο της γυναικείας ομορφιάς.

Στη Σελήνη απέδιδαν επίσης τη νυχτερινή δροσιά και τις βροχές

Γι’ αυτό ονόμαζαν την Άρτεμη «Ποτάμια» και την λάτρευαν κοντά σε πηγές και λίμνες όπου πίστευαν ότι λούζονταν μαζί με τις Νύμφες μακριά από τα βέβηλα βλέμματα των ανδρών.

Σύμφωνα επίσης με την ελληνική μυθολογία η Σελήνη ήταν κόρη των Τιτάνων Υπερίωνα και Θείας, αδελφή του Ήλιου και της Ιούς, και μητέρα του Ωρίωνα με πατέρα τον Ήλιο.

Όπως ο Ήλιος έτσι και η Σελήνη είχε το δικό της άρμα που το έσερναν βόδια ή άλογα ή και ελάφια, ενώ αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στην Κλασσική κυρίως εποχή η λατρεία της Σελήνης είχε ατονήσει γιατί πίστευαν ότι η λατρεία των ουράνιων σωμάτων ήταν γνώρισμα των βαρβάρων.

Από την αρχαιότητα ακόμη στο ορατό αυτό πρόσωπο της Σελήνης διακρίνονταν διάφορες μορφές και σχήματα που κυριολεκτικά γοήτευαν τους ανθρώπους της Γης επί χιλιάδες χρόνια.

Μερικοί πίστευαν ότι ήταν ένα κουνέλι

Άλλοι πάλι ότι ήταν βάτραχος. Ενώ οι περισσότεροι έλεγαν ότι μπορούσαν να διακρίνουν ένα ανθρώπινο πρόσωπο: έναν άνθρωπο στη Σελήνη. Στις σκανδιναβικές χώρες έβλεπαν δύο παιδιά να μεταφέρουν ανάμεσά τους έναν κουβά νερό, ενώ στη Γροιλανδία απαγόρευαν στις νέες κοπέλες να κοιτάζουν την Πανσέληνο γιατί πίστευαν ότι θα έμεναν έγκυοι.

Φυσικά πολλοί από τους κλασικούς έλληνες φιλοσόφους είχαν αντιληφθεί από νωρίς ότι ο διαφορετικός φωτισμός των περιοχών της Σελήνης οφειλόταν στις ανωμαλίες του εδάφους της.

Ο Θαλής ο Μιλήσιος, για παράδειγμα, πίστευε ότι ο δορυφόρος μας ήταν φτιαγμένος από τα ίδια υλικά που είναι φτιαγμένη και η Γη, ενώ ο Δημόκριτος υποστήριζε ότι οι διαφορές του φωτισμού της οφείλονταν στην ύπαρξη βουνών και κοιλάδων. Κι έτσι από την κλασική ακόμη εποχή, οι αρχαίοι έλληνες φιλόσοφοι μπόρεσαν να διαλευκάνουν αρκετά από τα μυστήρια της Σελήνης, ανάμεσα στα οποία ήταν και ο μηχανισμός των φάσεών της.

Τι πίστευαν οι αρχαίοι φιλόσοφοι

Οι αρχαίοι φιλόσοφοι είχαν κατανοήσει δηλαδή ότι το φως της Σελήνης δεν ήταν παρά η αντανάκλαση των ακτίνων του Ήλιου στην επιφάνειά της. Επειδή όμως το φως του Ήλιου φωτίζει καθημερινά διαφορετικές περιοχές της πλευράς της που είναι στραμμένη προς τη Γη, βλέπουμε τη Σελήνη να αλλάζει μορφή συνεχώς ανάλογα με το πώς φαίνεται από τη Γη.

Έτσι όταν η Σελήνη βρίσκεται στην ίδια κατεύθυνση με τον Ήλιο στρέφει προς εμάς το μη φωτιζόμενο ημισφαίριό της, οπότε λέμε ότι έχουμε Νέα Σελήνη ή Νουμηνία. Με την πάροδο των ημερών η Σελήνη μετατοπίζεται στην τροχιά της και έτσι από τη Γη αρχίζουμε να βλέπουμε όλο και μεγαλύτερο μέρος του φωτιζόμενου ημισφαιρίου της.

Όταν η αποχή της από τον Ήλιο είναι 90 μοίρες, φαίνεται να είναι φωτισμένη κατά το 1/2, και η φάση αυτή ονομάζεται πρώτο τέταρτο. Η κίνηση της Σελήνης γύρω από τη Γη συνεχίζεται μέχρις ότου βρίσκεται σε αντίθεση προς τη θέση του Ήλιου, βρίσκεται δηλαδή απέναντι από τον Ήλιο με την Γη στη μέση, οπότε εμείς βλέπουμε από τη Γη ολόκληρο το φωτιζόμενο ημισφαίριό της και λέμε ότι έχουμε Πανσέληνο.

Τότε η Σελήνη ανατέλλει όταν ο Ήλιος δύει. Ο χρόνος όμως κυλάει και η Σελήνη συνεχίζει την κίνησή της μέχρις ότου βρεθεί στη φάση του τελευταίου τέταρτου. Τέλος, η Σελήνη ξανάρχεται σε σύνοδο με τον Ήλιο, οπότε έχουμε και πάλι Νουμηνία ή Νέα Σελήνη.

Από τη μια σύνοδο ως την επομένη, για τη συμπλήρωση δηλαδή όλων των φάσεων της Σελήνης, χρειάζονται περίπου 29,5 ημέρες, και για την ακρίβεια 29 ημέρες 12 ώρες, 44 λεπτά και 2,86 δευτερόλεπτα.

Ο χρόνος αυτός ονομάζεται συνοδικός μήνας και είναι η χρονική περίοδος μεταξύ δύο διαδοχικών πανσελήνων ή δύο διαδοχικών φάσεων Νέας Σελήνης, από την οποία γεννήθηκε ο ημερολογιακός μας μήνας. Δεν είναι λοιπόν καθόλου παράξενο που τα πρώτα ημερολόγια βασίζονταν σε έναν κύκλο σεληνιακών μηνών.

Υπάρχει όμως και ένας άλλος «μήνας» που ονομάζεται «αστρικός μήνας», και είναι ο πραγματικός χρόνος μιας πλήρους περιφοράς της Σελήνης γύρω από τη Γη αφού μετράει την χρονική περίοδο μεταξύ δύο διαδοχικών περασμάτων της Σελήνης μπροστά από ένα δεδομένο άστρο.

Η κίνηση αυτή γίνεται εμφανής καθώς η θέση της Σελήνης ανάμεσα στα άστρα αλλάζει από νύχτα σε νύχτα. Ο χρόνος αυτός είναι περίπου 27 ημέρες, και για την ακρίβεια 27 ημέρες 7 ώρες, 43 λεπτά και 11,5 δευτερόλεπτα.

Η αιτία της μεγαλύτερης διάρκειας του συνοδικού μήνα σε σχέση με τον αστρικό μήνα είναι αρκετά απλή:

Κατά τη διάρκεια ενός μήνα, το ντουέτο Γη και Σελήνη έχει διασχίσει μια αρκετά μεγάλη απόσταση γύρω από τον Ήλιο. Έτσι όταν η Σελήνη έχει ολοκληρώσει μία πλήρη περιφορά της γύρω από τη Γη, πρέπει να ταξιδέψει επιπλέον πάνω από δύο ακόμη ημέρες για να ξαναγυρίσει στην ίδια γραμμική σχέση που είχε με την Γη και τον Ήλιο ώστε να δημιουργηθούν οι ίδιες πάλι προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες για να έχει την ίδια φάση με αυτή με την οποία άρχισε την τροχιά της γύρω από τη Γη.

Ο Πάνος Τριανταφύλλου παρότι διαγράφει μια σημαντική πορεία στον χώρο του αθλητισμού έγινε γνωστός στο ευρύ κοινό τη φετινή τηλεοπτική σεζόν μέσα από τη συμμετοχή του στο J2US όπου μαζί με τη Φωτεινή Δάρρα έχουν καταφέρει να ξεχωρίσουν και να θεωρούνται ως ένα από τα φαβορί.

Μιλώντας στο περιοδικό στην εφημερίδα “Παραπολιτικά” και τη δημοσιογράφο Σάσα Σταμάτη, ο Πάνος Τριανταφύλλου αναφέρεται στο ατύχημα που τον καθήλωσε σε αναπηρικό αμαξίδιο, την ελπίδα να ξαναπερπατήσει αλλά και στο πόσο έχει αλλάξει η ζωή του από εκείνη τη στιγμή και έπειτα.

Σε ηλικία 18 ετών είχες ένα τροχαίο. Τι ακριβώς συνέβη;

«Εγώ µε άλλους δύο φίλους κάναμε μια βόλτα µε το αυτοκίνητο στην Πεντέλη και καταλήξαμε σε γκρεμό μεγάλου βάθους. Προσπάθησα να σηκωθώ, κατάλαβα όμως ότι δεν μπορούσα να κουνήσω τα πόδια µου. Τότε μεταφέρθηκα εσπευσμένα στο νοσοκομείο, όπου έπειτα από ένα χρονικό διάστημα οι γιατροί µε ενημέρωσαν ότι το ατύχημά µου ήταν αρκετά σοβαρό. Είχα χτυπήσει σπονδυλική στήλη και νωτιαίο μυελό, ενώ οι γιατροί μού είπαν: “Γίνονται και θαύματα”. Τελικά, αυτό που έπαθα ήταν μόνιμο και περιμένουμε μια ιατρική εξέλιξη για να μπορέσει να φέρει και για εμένα το επιθυμητό αποτέλεσμα ώστε να μπορέσω να ξαναπερπατήσω».

Από το ατύχηµα και µετά τι άλλαξε στη ζωή σου;

«Σίγουρα μετά το ατύχημα είναι σαν να ξαναγεννιέσαι, οπότε προσπάθησα από την αρχή να μάθω να αυτοεξυπηρετούμαι. Με λίγα λόγια, άλλαξε εντελώς η ζωή µου και προσπάθησα να προσαρμοστώ στα νέα δεδομένα. Σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα μπήκε στη ζωή µου ο αθλητισμός. Με την παρότρυνση του προπονητή µου και µε την αγάπη που είχα για τα σπορ συνέχισα και ασχολήθηκα πιο επαγγελματικά. Ανέκαθεν αγαπούσα τον αθλητισμό και είναι σημαντικό να βλέπουν οι προπονητές ένα ταλέντο πάνω σε αυτό που κάνεις και να σε ενθαρρύνουν».

Στην εκπομπή «Ακόμα δεν είδες τίποτα» και τη Μιλένα Μπαχαρνίκου έδωσε συνέντευξη ο Πάνος Τριανταφύλλου. Ο παραολυμπιονίκης της ξιφασκίας μίλησε για τους αγώνες, το τροχαίο που είχε στα 18 του, το J2US και την προσωπική του ζωή.

«Στόχος μου είναι οι επόμενοι Παραολυμπιακοί Αγώνες που θα γίνουν στο Παρίσι. Μπορώ να “διαβάσω” τους αντιπάλους μου. Μετά το τροχαίο έπρεπε να μπω μπροστά και να πω στην οικογένειά μου “όλα καλά”. Όταν με το καλό περπατήσω, θα ήθελα να χορέψω μια ζεϊμπεκιά και να κάνω έναν περίπατο».

Για τη συμμετοχή του στο J2US, ο Πάνος Τριανταφύλλου είπε: «Στο “J2US all star” θα συμμετείχα με τρέλα. Με τη Φωτεινή Δάρρα ταιριάξαμε και βγήκε ένα πολύ ωραίο αποτέλεσμα», ενώ για το τραγούδι γενικότερα ανέφερε: «Ένας άνθρωπος έχει πιστέψει σε μένα και θα κάνω κάτι με το τραγούδι».

Κλείνοντας, ο Πάνος Τριανταφύλλου είπε: «Έχω βγει από μια σχέση αλλά είμαι καλά. Είμαι ήρεμος».

Μια εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη έδωσε ο Πάνος Σόμπολος στον Ισίδωρο Φίκαρη και την κάμερα της εκπομπής «Γεια σου» το μεσημέρι του Σαββάτου στον ΣΚΑΪ.

Μέσα σε όλα, μάλιστα, ο «πατριάρχης» του αστυνομικού ρεπορτάζ μίλησε για τις δεκαετίες του στον χώρο της δημοσιογραφίας, και πήρε θέση για όσα διαδραματίζονται στις τηλεοπτικές εκπομπές μετά τις δηλώσεις του Γιώργου Νταλάρα.

Δείτε το βίντεο

Αρχικά ο έμπειρος δημοσιογράφος ανέφερε πως: «Η δημοσιογραφία είναι επάγγελμα-λειτούργημα. Συμπλήρωσα συντάξιμα χρόνια με το παραπάνω. Εμείς οι παλιότεροι πρέπει να φεύγουμε για να έρχεστε εσείς τα νεότερα παιδιά. Η δημοσιογραφία σήμερα ξεφεύγει σήμερα ξεφεύγει λίγο περισσότερο από παλιά. Ίσως γιατί πουλάνε κουτσομπολίστικα πράγματα περισσότερο».

Η αναφορά του Πάνου Σόμπολου στις δηλώσεις Νταλάρα

Όσον αφορά τον Γιώργο Νταλάρα και το ξέσπασμα που είχε απέναντι στους ρεπόρτερ, ανέφερε: «Εμείς οι δημοσιογράφοι πρέπει να σεβόμαστε τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας. Δεν ξέρω τι ακριβώς έγινε εκεί. Η αντίδραση είναι είδηση, αλλά όχι αν την προκαλούμε εμείς για να κάνουμε τηλεθέαση. Όταν βλέπεις ότι ο άλλος σε προσέβαλλε, δεν το βγάζεις, το προσπερνάς. Ο δημοσιογράφος δεν είναι εισαγγελέας, ούτε δικαστής».

Και συμπλήρωσε: «Είμαι εναντίον των θεατρινισμών που γινόμαστε… ηθοποιοί οι δημοσιογράφοι. Βάζω παραπάνω δήθεν αντίδραση, ότι “ωχ στεναχωριέμαι κι εγώ”. Σιγά μην στεναχωριέται ο παρουσιαστής ή ο ρεπόρτερ. Ό,τι και να συμβαίνει, το κρατάς μέσα σου. Δεν είναι η δουλειά σου να παίζεις θέατρο για να αυξήσεις την τηλεθέαση».

Κλείνοντας αναφέρθηκε και στις κάμερες που κυνηγούν επωνύμους, δηλώνοντας: «Επόμενο είναι να κυνηγούν οι κάμερες τον σελέμπριτι γιατί αυτός πουλάει. Το θέλει ο κόσμος και, αφού το θέλει ο κόσμος, το δίνεις. Όμως και εδώ χρειάζονται όρια. Είναι ο τρόπος που του φέρεσαι. Φέρεσαι σωστά; Του κάνεις ερωτήσεις σωστές ή του κάνεις ερωτήσεις για να εκνευριστεί και να κερδίσεις εσύ τηλεθέαση;»

Ο πρώην υπουργός του ΣΥΡΙΖΑ μίλησε αιχμηρά για τον κ. Κασσελάκη.

Ο πρώην βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, Πάνος Σκουρλέτης παρενέβη στην δημόσια συζήτηση για την υποψηφιότητα του Στέφανου Κασσελάκη για την αρχηγία του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης και ζήτησε να δοθεί στη δημοσιότητα το Πόθεν Έσχες του κ. Κασσελάκη.

«Αυτό το οποίο θα όφειλε να κάνει κάποιος που θέλει να μπεί τόσο δυναμικά στο πεδίο της πολιτικής είναι να δώσει ο ίδιος το πόθεν έσχες στην δημοσιότητα», ανέφερε μιλώντας στον τηλεοπτικό σταθμό Kontra.

Σημειώνεται, ότι ο κ. Σκουρλέτης συγκαταλέγεται στους υποστηρικτές της υποψηφιότητας της Έφης Αχτσιόγλου, η οποία τις τελευταίες ημέρες επιτίθεται με αιχμηρό τρόπο κατά της υποψηφιότητας του κ. Κασσελάκη.