Εάν έχετε ποτέ αντιμετωπίσει ένα πρησμένο διάστρεμμα στον αστράγαλο ή έναν πυρετό,τότε μάλλον είστε εξοικειωμένοι με τη φλεγμονή.
Αλλά θα μπορούσατε επίσης να έχετε φλεγμονή που να «κρύβεται» στο σώμα σας χωρίς να εκδηλώνει συμπτώματα στους ιστούς και να προκαλεί ζημιά στον οργανισμό σας για χρόνια. Η φλεγμονή είναι περίπλοκη τόσο ως προς τους τρόπους που μπορεί να εκδηλωθεί όσο και ως προς τον τρόπο που μπορεί να αντιμετωπιστεί.
«Περιγράφηκε για πρώτη φορά τον πρώτο αιώνα και είναι γνωστό ότι αποτελεί τη βάση πολλών παθήσεων εδώ και αιώνες», λέει η Katherine C. MacNamara, PhD, καθηγήτρια στο τμήμα ανοσολογίας και μικροβιακών ασθενειών στο Albany Medical College, η οποία μελετά τη φλεγμονή. «Είναι επίσης γνωστό ότι είναι απαραίτητη για τη ζωή». Για να κατανοήσετε πότε η φλεγμονή είναι φυσιολογική και πότε μπορεί να είναι η ένδειξη για μεγαλύτερα προβλήματα υγείας, είναι σημαντικό να γνωρίζετε τα σημάδια της φλεγμονής και πώς να την αντιμετωπίσετε.
Τι είναι η φλεγμονή;
«Η φλεγμονή είναι η ανοσολογική απόκριση του σώματός σας σε λοίμωξη ή τραυματισμό», λέει ο Robert Dolansky, DO, MBA, πιστοποιημένος οστεοπαθητικός ιατρός της Αμερικανικής Οστεοπαθητικής Εταιρείας και επικεφαλής της επείγουσας φροντίδας και ιατρικής της εργασίας στο Δίκτυο Υγείας του Πανεπιστημίου St. Luke στην Πενσυλβάνια. «Είναι μια αντίδραση από τα λευκά αιμοσφαίρια σας που εισέρχονται στο αίμα ή στους ιστούς για να προστατεύσουν το σώμα σας από τοξικούς εισβολείς ή τους τραυματισμένους ιστούς». Ουσιαστικά, χρειαζόμαστε τη φλεγμονή για να βοηθήσουμε το σώμα μας να αυτοθεραπευτεί.
Επειδή η φλεγμονή μπορεί να συμβεί σχεδόν οπουδήποτε στο σώμα σας, υπάρχουν διαφορετικές ουσίες που μπορεί να εμπλέκονται σε διαφορετικές καταστάσεις. «Οι βασικές πρώιμες πρωτεΐνες που εμπλέκονται στη φλεγμονή περιλαμβάνουν: TNF (παράγοντας νέκρωσης όγκου), IL-6 (ιντερλευκίνη 6) και IL-1b (ιντερλευκίνη-1 βήτα),» λέει η MacNamara. «Μερικές φορές ονομάζονται πρωτεΐνες οξείας φάσης και μπορούν να επηρεάσουν πολλούς διαφορετικούς ιστούς. Μπορούν να «πουν» στον μυελό των οστών να παράγει περισσότερα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, να ρυθμίζουν τη θερμοκρασία του σώματος για να αυξήσουν τον πυρετό και να λειτουργήσουν ως σήμα για την ενεργοποίηση άλλων τύπων κυττάρων».
Τύποι φλεγμονής
Η φλεγμονή χωρίζεται γενικά σε δύο κατηγορίες: οξεία και χρόνια.
Οξεία φλεγμονή
«Η οξεία φλεγμονή είναι μια προσωρινή περίοδος φλεγμονής και το καθοριστικό χαρακτηριστικό της είναι ότι υποχωρεί», λέει η MacNamara. «Είναι συνήθως πιο έντονη και αισθητή, αλλά ηρεμεί ή υποχωρεί από μόνο της». Η οξεία φλεγμονή συνήθως διαρκεί μόνο μερικές ημέρες έως μερικές εβδομάδες, όπως στην περίπτωση ενός κοινού κρυολογήματος ή ενός τραυματισμένου αστράγαλου. «Λέω στους ασθενείς ότι η οξεία ή βραχυπρόθεσμη φλεγμονή έχει θετικά χαρακτηριστικά, επειδή είναι ο φυσικός μηχανισμός του σώματος για την προστασία του τραυματισμένου ιστού και την καταπολέμηση της μόλυνσης», προσθέτει ο Δρ Dolansky.
Χρόνια φλεγμονή
«Η χρόνια φλεγμονή είναι συχνά ελαφρώς μικρότερου μεγέθους, αλλά είναι επίμονη και δεν υποχωρεί», λέει η MacNamara. Μπορεί να προκύψει από μακροχρόνια λοίμωξη (όπως με τον ιό της ηπατίτιδας C), έκθεση σε χημικά ερεθιστικά ή ρύπανση, αυτοάνοσο νόσημα (όπως ο λύκος), γενετικές ανωμαλίες, κακή διατροφή ή γήρανση. Όταν η φλεγμονή επιμένει για αρκετούς μήνες ή χρόνια, μπορεί να βλάψει την ποιότητα της ζωής σας και να συμβάλει σε άλλα προβλήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου.
Συμπτώματα φλεγμονής
Υπάρχουν πέντε χαρακτηριστικές ενδείξεις φλεγμονής:
- Οίδημα: εξόγκωμα ή πρησμένη περιοχή
- Ερυθρότητα: μπορεί να προκληθεί από κάποιο αλλεργιογόνο
- Θερμότητα: μια πληγείσα περιοχή τη νιώθετε ζεστή όταν την αγγίζετε
- Πόνος: μπορεί να είναι σταθερός ή μόνο όταν αγγίζετε την περιοχή
- Απώλεια λειτουργικότητας: δυσκολία στην κίνηση μιας άρθρωσης, μόλυνση στους πνεύμονες, ακινησία.
Ωστόσο, η χρόνια φλεγμονή δεν είναι πάντα εύκολα αισθητή. «Αυτό το είδος φλεγμονής αποτελεί τη βάση της ανάπτυξης πολλών διαφορετικών ασθενειών που εξελίσσονται κάπως πιο αργά, όπως οι καρδιαγγειακές παθήσεις, το μεταβολικό σύνδρομο, η αρθρίτιδα και η νόσος του Αλτσχάιμερ», λέει ο MacNamara.
Πώς μετριέται η φλεγμονή;
«Η φλεγμονή δεν είναι πάντα εύκολο να μετρηθεί», λέει η MacNamara. «Ορισμένες μετρήσεις είναι πιο προφανείς – όπως πυρετός. Η χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού είναι πιο δύσκολο να μετρηθεί». Ο γιατρός σας μπορεί να ελέγξει τα επίπεδα της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης, του ινωδογόνου ή των κυκλοφορούντων αντισωμάτων στο αίμα σας καθώς και την πλήρη αιμοληψία (CBC) που μετρά την ποσότητα κάθε τύπου κυττάρου στο αίμα σας, εξηγεί. «Άλλα τα τεστ για τη μέτρηση των πρωτεϊνών που εμπλέκονται με τη φλεγμονή δεν γίνονται τόσο εύκολα και πιο ακριβά», λέει η MacNamara. «Για παράδειγμα, υπάρχουν τεστ για τη μέτρηση παραγόντων όπως το TNF ή η IL-1b, αλλά είναι δαπανηρές και όχι ρουτίνας». Δυστυχώς, δεν υπάρχουν ακριβείς και εύκολοι τρόποι αξιολόγησης όλων των περιπτώσεων φλεγμονής.
Θεραπεία
Εξαρτάται πραγματικά από τη βασική αιτία της φλεγμονής. «Για την οξεία φλεγμονή, πρέπει να θεραπεύσετε την υποκείμενη μόλυνση ή τραυματισμό», λέει ο Δρ Dolansky. «Η χρόνια φλεγμονή απαιτεί θεραπεία των υποκείμενων χρόνιων παθήσεων». Αυτές είναι μερικές από τις θεραπείες που μπορεί να προτείνει ο γιατρός σας για τη μείωση της φλεγμονής:
Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ): Η ιβουπροφαίνη ή η ασπιρίνη μπορούν να βοηθήσουν αναστέλλοντας ένα βασικό ένζυμο που εμπλέκεται στην παραγωγή λευκοτριενίων και προσταγλανδινών, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για μεγάλα διαστήματα καθώς μπορεί να οδηγήσουν σε δυσπεψία, έλκος στομάχου και προβλήματα στο συκώτι ή στα νεφρά.
Αναστολείς ισταμίνης: Περιορίζουν την παραγωγή ισταμίνης, της ουσίας που προκαλεί αγγειοδιαστολή και στρατολόγηση λευκοκυττάρων που συμβάλλουν στο πρήξιμο, τον κνησμό και την παραγωγή βλέννας σε αλλεργικές αντιδράσεις.
Στεροειδή φάρμακα όπως τα κορτικοστεροειδή (δεξαμεθαζόνη): «Είναι σημαντικά για βραχυπρόθεσμη χρήση σε σοβαρές φλεγμονώδεις διαταραχές, αλλά συνήθως δεν συνταγογραφούνται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, καθώς καταστέλλουν την ανοσολογική απόκριση», λέει η MacNamara.
Βιολογικά φάρμακα: Αυτά τα αντισώματα στοχεύουν και αποκλείουν τον TNF και άλλες κυτοκίνες. «Το κόστος-όφελος αυτών πρέπει να αξιολογηθεί προσεκτικά καθώς έχουν σοβαρές παρενέργειες, όπως αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις», λέει η MacNamara. Άλλα φάρμακα όπως η μετφορμίνη και οι στατίνες μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση της φλεγμονής σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Συμπληρώματα: Η βιταμίνη Α, C και D, το ιχθυέλαιο, ο κουρκουμάς, το σκόρδο και το τζίντζερ έχουν επίσης αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, σημειώνει ο Δρ Dolansky. «Ωστόσο, θα πρέπει να συζητήσετε όλα τα συμπληρώματα που παίρνετε με τον γιατρό σας», λέει.
Πρόληψη
Ο στόχος σας δεν πρέπει να είναι η πλήρης πρόληψη της φλεγμονής επειδή το σώμα σας εξαρτάται από αυτήν για επούλωση, αλλά μπορείτε να κάνετε πράγματα που μπορεί να μειώσουν τις πιθανότητες εμφάνισης χρόνιας φλεγμονής.
Για αρχή, η διακοπή του καπνίσματος και η αποφυγή των ρύπων μπορούν να βοηθήσει. Επιπλέον, δώστε έμφαση στη διατροφή σας. Οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες, η ζάχαρη και τα ωμέγα-6 λιπαρά οξέα είναι μερικά από τα συστατικά που συμβάλλουν στη φλεγμονή ενώ τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα (που βρίσκονται στα ψάρια και σε ορισμένους σπόρους) την αποτρέπουν, λέει ο MacNamara. «Μια δίαιτα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη θεωρείται ιδανική για την ελαχιστοποίηση της χρόνιας φλεγμονής», προσθέτει. Η τακτική άσκηση μπορεί επίσης να βοηθήσει.
Πότε να δείτε γιατρό
Προφανώς, εάν έχετε κάτι σαν σπασμένο χέρι που είναι πρησμένο, πρέπει να δείτε έναν γιατρό αμέσως, αλλά άλλες περιπτώσεις φλεγμονής μπορεί να είναι πιο δύσκολες να εντοπιστούν. «Εάν έχετε κρυολόγημα, εξάνθημα, δερματικό τραύμα ή μυοσκελετικό τραυματισμό που δεν υποχωρεί με θεραπεία στο σπίτι σε πέντε έως 10 ημέρες, θα πρέπει να αναζητήσετε ιατρική βοήθεια για αιτίες οξείας φλεγμονής», λέει ο Δρ Dolansky.
«Για χρόνια φλεγμονή, θα πρέπει να αναζητήσετε ιατρική βοήθεια για μακροχρόνιο πόνο ή δυσφορία στις αρθρώσεις, τους μύες, το στομάχι σας ή εάν αντιμετωπίζετε προβλήματα παλινδρόμησης. Εάν έχετε ανεξήγητη απώλεια βάρους, αύξηση βάρους ή παχυσαρκία μαζί με οποιεσδήποτε διαταραχές της διάθεσης, διαταραχές ύπνου ή επίμονη κόπωση, ήρθε η ώρα να επισκεφτείτε τον γιατρό σας».
