Η άνοια αποτελεί μια αυξανόμενη ανησυχία καθώς μεγαλώνουμε, αλλά τι θα γινόταν αν κάτι τόσο απλό όσο μια καθημερινή βιταμίνη μπορούσε να προστατεύσει τον εγκέφαλό σας;
Σύμφωνα με τον Δρ. Liu Jia-Yia, υπάρχει ένας σημαντικός παράγοντας στην υγεία του εγκεφάλου. Συχνά παραβλέπεται, αυτό το απαραίτητο θρεπτικό συστατικό παίζει κρίσιμο ρόλο στη γνωστική λειτουργία και η έλλειψή του μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές παθήσεις – ακόμη και σε άνοια.
Γιατί η έλλειψη θειαμίνης αποτελεί κρυφή απειλή
Παρά τις εξελίξεις στην ιατρική, τα ποσοστά άνοιας αυξάνονται σε χώρες όπως οι ΗΠΑ, ενώ χώρες όπως η Σιγκαπούρη βλέπουν μείωση. Μια διαφορά; Η πρόσληψη θειαμίνης.
Θειαμίνη – γνωστή ως βιταμίνη Β1. Η θειαμίνη βοηθά το σώμα να μετατρέψει τους υδατάνθρακες και τα λίπη σε ενέργεια, ειδικά για τον εγκέφαλο. Είναι τόσο ζωτικής σημασίας το γεγονός ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ εμπλουτίζει κοινά τρόφιμα όπως το ψωμί και τα δημητριακά με αυτήν. Ωστόσο, αυτό μπορεί να μην είναι αρκετό, ειδικά επειδή πολλές σύγχρονες μέθοδοι μαγειρέματος και επεξεργασμένα τρόφιμα την αφαιρούν.
Το πρόβλημα με το λευκό ρύζι και τα επεξεργασμένα τρόφιμα
Το λευκό ρύζι θεωρείται συχνά βασικό, αλλά στην πραγματικότητα είναι μια επεξεργασμένη τροφή που δεν έχει το πλούσιο σε θειαμίνη πίτουρο που βρίσκεται στο καστανό ρύζι.
Ιστορικά, οι κοινωνίες που βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό στο λευκό ρύζι χωρίς συμπληρώματα υπέφεραν από σοβαρές ελλείψεις, με επιπτώσεις όπως η γνωστική εξασθένηση και η κακή κρίση.
Ακόμα και το ξέπλυμα του ρυζιού για τη μείωση του αρσενικού – μια καλή ιδέα – μπορεί να απομακρύνει τυχόν υπολειπόμενη θειαμίνη. Το ίδιο ισχύει και για το βράσιμο άλλων τροφών και την απόρριψη του νερού.
Καθημερινές Συνήθειες που Απορροφούν τη Θειαμίνη
Η ανεπάρκεια θειαμίνης συσσωρεύεται αργά, σαν ένα κρυφό χρέος. Πολλά συμπτώματα – κόπωση, θόλωση του εγκεφάλου, ευερεθιστότητα – συχνά αποδίδονται λανθασμένα. Οι συνήθεις επιλογές τρόπου ζωής επιδεινώνουν το πρόβλημα:
Αλκοόλ: Μειώνει την απορρόφηση θειαμίνης κατά τουλάχιστον 50%.
Μαγείρεμα σε υψηλή θερμοκρασία: Καταστρέφει τη θειαμίνη, ειδικά με την προσθήκη αλκαλικών ουσιών όπως η μαγειρική σόδα.
Καφές και τσάι: Δρουν ως διουρητικά και περιέχουν ενώσεις που μειώνουν τη θειαμίνη.
Ωμά θαλασσινά: Περιέχουν ένζυμα που διασπούν τη θειαμίνη στο έντερο.
Συντηρητικά: Τα θειώδη στο κρασί και τα επεξεργασμένα τρόφιμα καταστρέφουν τη θειαμίνη.
Φάρμακα και Απώλεια Θειαμίνης
Αρκετά κοινά φάρμακα παρεμβαίνουν στην απορρόφηση της Β1 ή αυξάνουν την απέκκρισή της:
Αντιόξινα και αναστολείς αντλίας πρωτονίων: Μειώνουν το οξύ του στομάχου που απαιτείται για την απορρόφηση.
Διουρητικά: Αυξάνουν την απώλεια θειαμίνης μέσω των ούρων.
Μετφορμίνη: Μπορεί να μειώσει τα επίπεδα θειαμίνης, αν και συχνά συνταγογραφούνται μακροπρόθεσμα.
Αυτά τα φάρμακα μπορεί να είναι απαραίτητα, αλλά οι επιπτώσεις τους στα θρεπτικά συστατικά θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.
Η σύνδεση νεφρών και καρδιάς
Η υγεία των νεφρών επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο το σώμα σας διατηρεί τη θειαμίνη. Η υψηλή αρτηριακή πίεση – που συχνά προκαλείται από υπερβολικό νάτριο από επεξεργασμένα τρόφιμα – βλάπτει τα νεφρά και επιταχύνει την απώλεια θρεπτικών συστατικών. Πολλοί άνθρωποι με νεφρική νόσο σε πρώιμο στάδιο δεν γνωρίζουν καν ότι την έχουν, καθιστώντας την μια σιωπηλή αιτία της εξάντλησης της θειαμίνης.
Τα βαρέα μέταλλα, τα προβλήματα του εντέρου όπως η χρόνια διάρροια ή η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και η γήρανση (η οποία μειώνει την παραγωγή οξέος στομάχου) δυσκολεύουν επίσης την σωστή απορρόφηση ή χρήση της θειαμίνης.
Πέρα από τη θειαμίνη: Άλλα βασικά θρεπτικά συστατικά για την υγεία του εγκεφάλου
Ενώ η Β1 είναι ζωτικής σημασίας, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εικόνας. Άλλα θρεπτικά συστατικά είναι επίσης απαραίτητα για τη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου και του σώματος:
Βιταμίνη D: Περισσότερο ορμόνη παρά βιταμίνη, επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου, τη διάθεση και τη μνήμη. Τα χαμηλά επίπεδα συνδέονται με την άνοια. Αλλά για να λειτουργήσει σωστά η βιταμίνη D, χρειάζεστε μαγνήσιο, ψευδάργυρο, βόριο και βιταμίνη K2.
Ωμέγα-3 λιπαρά οξέα: Ειδικά DHA και EPA, τα οποία αποτελούν μεγάλο μέρος του εγκεφαλικού λίπους. Ενισχύουν τη μνήμη, βελτιώνουν τη διάθεση, μειώνουν τη φλεγμονή και προστατεύουν τους νευρώνες. Η έλλειψη ωμέγα-3 σχετίζεται με την κατάθλιψη και τον κακό ύπνο.
Μια πιο έξυπνη προσέγγιση στη γήρανση
Αντί να περιμένουμε να εμφανιστεί μια ασθένεια, θα πρέπει να επικεντρωθούμε στην πρόληψη. Αυτό ξεκινά με την κατανόηση του πώς θρεπτικά συστατικά όπως η θειαμίνη και άλλα επηρεάζουν τον εγκέφαλο και το σώμα μας. Οι τροφές ολικής αλέσεως, όχι μόνο τα συμπληρώματα, παρέχουν όλο το φάσμα αυτών που χρειάζεται το σώμα μας.
Παραμένοντας ενημερωμένοι και κάνοντας μικρές αλλαγές στη διατροφή και τον τρόπο ζωής, μπορούμε να βελτιώσουμε την υγεία του εγκεφάλου, να καθυστερήσουμε τη γνωστική παρακμή και να αυξήσουμε τις πιθανότητές μας να γηράνουμε με διαύγεια και ζωντάνια.
Χθες Κυριακή 22 Ιουνίου ήταν μια πολύ ξεχωριστή ημέρα για την Κωνσταντίνα Σπυροπούλου και τον σύζυγό της, Βασίλη Σταθοκωστόπουλο, καθώς πραγματοποίησαν τη βάφτιση του δεύτερου παιδιού τους.
Το ζευγάρι κράτησε όλες τις λεπτομέρειες της τελετής μακριά από τα media, θέλοντας να περάσει αυτή την τόσο ξεχωριστή στιγμή με αγαπημένους συγγενείς και φίλους.
Το χαρμόσυνο γεγονός επιβεβαίωσε το μεσημέρι της Κυριακής η Κωνσταντίνα Σπυροπούλου, ενώ λίγο αργότερα δημοσίευσε μια φωτογραφία με το εντυπωσιακό λευκό outfit που επέλεξε να φορέσει για τη βάφτιση του γιου της.
Ο νεοφώτιστος πήρε το όνομα Βασίλης, από τον πατέρα της παρουσιάστριας, ενώ όπως φάνηκε και από τη διακόσμηση του after party θα τον φωνάζουν «Μπίλυ» μιας και Βασίλη… λένε και τον μπαμπά του και γνωστό επιχειρηματία.
Αμέσως μετά ακολούθησε ένα υπέροχο πάρτι στην παραλία, όπου η Κωνσταντίνα Σπυροπούλου και ο Βασίλης Σταθοκωστόπουλος υποδέχτηκαν φίλους και συγγενείς για να γιορτάσουν τη βάφτιση του μικρού Βασίλη! Όπως θα δεις το ζευγάρι επέλεξε να δημιουργήσει μια εντυπωσιακή διακόσμηση με πολύχρωμα άνθη, ενώ υπήρχαν και πυροτεχνήματα με χρώματα, χορός και άπλετο φαγητό!
Άννα Βίσση: Χαίρομαι που νομίζουν ότι έχω κάνει κάτι στο πρόσωπό μου ενώ δεν ισχύει, είναι το καλύτερο κοπλιμέντο
Η Άννα Βίσση έδωσε συνέντευξη σχετικά με την καριέρα της στη μουσική και μεταξύ άλλων, αναφέρθηκε και στην εξωτερική της εμφάνιση, σχολιάζοντας με χιούμορ τις φήμες που κυκλοφορούν για πιθανές αισθητικές παρεμβάσεις. Η τραγουδίστρια ήταν η νέα καλεσμένη του Παντελή Τουτουντζή στο νέο επεισόδιο της διαδικτυακής του εκπομπής.
Μιλώντας με τον make up artist, η γνωστή τραγουδίστρια αποκάλυψε ότι αισθάνεται κολακευμένη όταν κάποιοι θεωρούν πως έχει προχωρήσει σε αισθητικές επεμβάσεις, τονίζοντας όμως πως δεν έχει κάνει πολλές αλλαγές. «Αντέχει το δέρμα μου.
Και ομολογώ ότι δεν κάνω και πολλά πράγματα. Και μου αρέσουν και οι γυναίκες που πάντα μοιάζουν σε αυτό που είναι. Λες, Σάρον Στόουν και βλέπεις τη Σάρον Στόουν ακόμα. Έχει ρυτίδες η γυναίκα, και την έχω γνωρίσει και από κοντά και είναι κούκλα.
Δεν θα ήθελα να κάνω κάτι. Δεν ξέρω του χρόνου ή σε δέκα χρόνια ή αν μου τη σπάει ο εαυτός μου. Θέλω να μην πανικοβληθώ και να κάνω τόσο όσο ώστε να μου θυμίζω εμένα», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Δείτε το βίντεο:
Στη συνέχεια, αναφέρθηκε στην ανάγκη να διατηρήσει την αυθεντικότητά της, λέγοντας πως δεν θέλει να φτάσει σε σημείο να μην αναγνωρίζει τον εαυτό της, όπως συμβαίνει σε πολλές περιπτώσεις. «Να μην πει ο άλλος “ποια είναι αυτή;”. Σε πόσες περιπτώσεις το έχουμε πει αυτό; Και όχι για το κουτσομπολιό της υπόθεσης. Για την αλήθεια της υπόθεσης. Η φύση είναι πάντα μοναδική. Χαίρομαι που νομίζουν ότι έχω κάνει κάτι, ενώ δεν έχω κάνει τίποτα. Δεν έχω κάνει πολλά πράγματα επεμβατικά. Είναι το καλύτερο κοπλιμέντο να σε ρωτάνε “τι έχει κάνει;”», σημείωσε η Άννα Βίσση.
Δυναμικά στην αρένα του ανταγωνισμού ετοιμάζεται να μπει το OPEN από το ερχόμενο φθινόπωρο.
Μετά τις τελευταίες εξελίξεις και τις ανακοινώσεις του Ιβάν Σαββίδη, φαίνεται πως ξεκινά μια νέα εποχή για το κανάλι της Παιανίας με στόχο την υψηλή τηλεθέαση και τις «δυνατές» παραγωγές που θα κεντρίσουν το ενδιαφέρον του τηλεοπτικού κοινού.
Πολλές, λοιπόν, αναμένονται οι αλλαγές από Σεπτέμβρη στο πρόγραμμα του OPEN, με ρεπορτάζ της «Real Life» να θέλει ένα πολύ αγαπημένο μαγειρικό παιχνίδι να επιστρέφει στους δέκτες μας ύστερα από πολλές σεζόν απουσίας. Ο λόγος για το μαγειρικό ριάλιτι «Κάτι Ψήνεται», το οποίο ύστερα από την επιτυχημένη του πορεία σε ALPHA, ANT1 και ΣΚΑΪ, βάζει πλώρη για OPEN!
Η επιστροφή του συγκεκριμένου project σχεδιάζεται προς ενίσχυση της απογευματινής ζώνης του σταθμού, η οποία θα βασιστεί κυρίως σε ψυχαγωγικά προγράμματα.
Το «Κάτι Ψήνεται» λέγεται πως θα πάρει θέση στο slot 18:00 – 19:00, προσφέροντας μαγειρική, χιούμορ και αυθόρμητες στιγμές λίγο πριν το κεντρικό δελτίο ειδήσεων του σταθμού, στο οποίο θα δίνει lead in.
Ήδη έχουν ξεκινήσει συζητήσεις με εταιρείες παραγωγής για τον νέο κύκλο επεισοδίων, ενώ το project έχει ήδη λάβει ανεπίσημα το πράσινο φως. Η πρεμιέρα του αναμένεται μέσα στο φθινόπωρο, με στόχο να κερδίσει ξανά το τηλεοπτικό κοινό που το αγάπησε όλα αυτά τα χρόνια.
Η Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη ανέβασε στον προσωπικό της λογαριασμό στο Instagram με αφορμή την ονομαστική εορτή του γιου της Κωνσταντίνου Μητσοτάκη μια κοινή τους φωτογραφία από το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης για να του ευχηθεί χρόνια πολλά.
Για την επίσκεψή της στο Μουσείο, η Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη επέλεξε ένα total black look το οποίο αποτελείται από κολάν, τοπ και σακάκι ενώ ολοκληρώνει την εμφάνισή της με ένα ζευγάρι πράσινα sneakers και μία μακριά αλυσίδα στο λαιμό της: Μονοχρωματικό casual chic ντύσιμο του οποίου σαφώς και το highlight αποτελεί το ζευγάρι των sneakers που επέλεξε η Πρώτη Κυρία.
Τα sneakers της Μαρέβα Γκραμπόφκσι-Μητσοτάκη είναι τα Hoka Stinson 7 -ένα ζευγάρι αθλητικά παπούτσια για τρέξιμο, που κοστίζουν 180€ άριστη επιλογή για μια βόλτα σε μουσείο καθώς επιζητούμε άνεση στο περπάτημα.
Τα Hoka Stinson 7 άλλωστε είναι ένα από τα πιο μαξιμαλιστικά μοντέλα της Hoka και έχουν σχεδιαστεί για δρομείς ή περιπατητές που αναζητούν υψηλά επίπεδα απορρόφησης κραδασμών και πολλαπλών επιφανειών στήριξη – ιδανικά για trail και δρόμο. Τα Stinson 7 έχουν πιο φουτουριστικό look, με chunky αισθητική που ταιριάζει και σε streetwear trends. Κυκλοφορούν σε διάφορους χρωματικούς συνδυασμούς, με έντονα ή πιο ήσυχα χρώματα.
Γιατί να επιλέξει κανείς τα συγκεκριμένα sneakers για να επισκεφθεί ένα μουσείο;
Τα μουσεία σημαίνουν πολύ περπάτημα και σταμάτημα – τα Hoka έχουν σχεδιαστεί για πολύωρη χρήση χωρίς να επιβαρύνουν τις αρθρώσεις. Το παχύ midsole (CMEVA foam) απορροφά ακόμα και τη σκληρότερη επιφάνεια – είτε πρόκειται για μαρμάρινα πατώματα είτε για ξύλινα δάπεδα, δεν νιώθεις την κόπωση. Παρότι έχουν “βαριά” εμφάνιση, είναι πιο ελαφριά απ’ ό,τι φαίνονται, και κάνουν την κίνηση ρευστή και ομαλή. Θα ξεχάσετε ότι τα φοράτε. Αν έχετε, πόνους στη μέση ή γόνατα, τα Stinson είναι ένας… εργονομικός θησαυρός. Ακόμα μια φορά που η Πρώτη Κυρία έκανε μια σωστή στιλιστική επιλογή.
Μία άπιστη σύντροφος περιμένει παιδί, αλλά δεν γνωρίζει αν είναι το συντρόφου της, ο οποίος πλέει σε πελάγη ευτυχίας που θα γίνει πατέρας ή ενός άνδρα, με το οποίο είχε σχέση παλιότερα και βρέθηκε τυχαία ένα βράδυ ξανά μαζί του.
Όπως υπογράμμισε η άπιστη σύντροφος: “Πρόσφατα ανακάλυψα ότι είμαι έγκυος και ο σύντροφός μου έχει τέτοια χαρά και ενθουσιασμό, άλλο πράγμα σας λέω. Αφενός ήθελε πολύ να γίνει πατέρας αφετέρου είχε αγχωθεί ότι μπορεί να είναι στείρος και τώρα που αποδείχθηκε ότι δεν είναι, πετάει στον έβδομο ουρανό. Το θέμα είναι… αποδείχθηκε όντως ή τζάμπα χαίρεται; Πολύ φοβάμαι ότι το μωρό δεν είναι δικό του και εκείνος πετάει στα σύννεφα άδικα.
Φταίω γιατί έκανα τη βλακεία και είχα ένα ανούσιο one night stand με έναν πρώην μου που συνάντησα τυχαία σε ένα μαγαζί που είχα βγει για ποτό με τις φίλες μου. Είχαμε χρόνια να βρεθούμε και για να είμαι ειλικρινής μόλις τον είδα, έπαθα. Ήταν πιο ωραίος από ποτέ. Πριν προλάβω να το καταλάβω βρεθήκαμε στις τουαλέτες. Ξέρω ότι δεν είχε νόημα αυτό που έκανα, αλλά εκείνη τη στιγμή ήθελα τόσο πολύ να το κάνω.
Η άπιστη σύντροφος και ο φίλος της προσπαθούσαν τον τελευταίο χρόνο να κάνουν παιδί
Είμαι 30 χρονών και ο σύντροφός μου 37. Είναι φοβερό παιδί, είμαστε μαζί πολλά χρόνια και πέρυσι που το συζητήσαμε είπαμε να ξεκινήσουμε προσπάθειες για παιδάκι. Ένα χρόνο παλεύαμε και δεν τα καταφέρναμε.
Όταν έμεινα έγκυος ανακουφίστηκε τόσο πολύ και του έφυγε κάθε υποψία ότι μπορεί να είχε μείνει στείρος, δεν ξέρει όμως ότι το βράδυ εκείνο που είχα βγει με τις φίλες μου πήγα με τον πρώην μου. Λίγες εβδομάδες μετά είχα καθυστέρηση και να σου το θετικό τεστ εγκυμοσύνης. Το ίδιο βράδυ έκανα σεξ και με το σύντροφό μου και τώρα κάθομαι σε αναμμένα κάρβουνα γιατί δεν ξέρω ποιανού είναι το παιδί.
Η απόγνωση της άπιστης συντρόφου
Τι κάνουμε τώρα; Πώς βγάζουμε άκρη; Πρέπει με κάποιο τρόπο να μάθω. Ο σύντροφός μου είναι εξαιρετικό παιδί και δεν μου φταίει σε τίποτα να του φορτώσω ένα παιδί που μπορεί να μην είναι δικό του. Πρέπει να μάθω και για εκείνον για να μην τον κοροϊδεύω και τρέφει αυταπάτες ότι μπορεί να κάνει παιδιά αλλά και για μένα. Δεν μπορώ να ζω με την αμφιβολία. Μπορώ άραγε να κάνω κάτι τώρα ή πρέπει να περιμένω να γεννηθεί το παιδί; Αν ισχύει το δεύτερο, πώς θα περιμένω να περάσουν 9 μήνες;
Υπάρχει, τελικά, απάντηση στο ερώτημα; Τι λέει η βιολογία, τι υποστηρίζουν οι επιστήμες της γενετικής και της ψυχανάλυσης;
Τι ρόλο παίζει η οικογένεια; Έλληνες και ξένοι επιστήμονες προσπαθούν να ξετυλίξουν το κουβάρι των αιτιών της ομοφυλοφιλίας, ενώ ένας γκέι άνδρας και μία ομοφυλόφιλη γυναίκα μιλούν για τις ζωές τους.
Επιμέλεια: Μυρτώ Αντωνοπούλου
Δύο γάμοι ομόφυλων ζευγαριών στην Τήλο και ένα νομοσχέδιο για το σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης, που δεν περικλείει άτομα του ίδιου φύλου, στάθηκαν η αφορμή να αναζωπυρωθεί για ακόμη μια φορά το ζήτημα της ομοφυλοφιλίας στη χώρα μας.
Την ίδια περίοδο, μια νέα έρευνα που ευελπιστεί να δώσει εξηγήσεις σχετικά με την αιτία της ομοφυλοφιλίας έρχεται στο προσκήνιο. Και η συζήτηση ανάβει…
Οι ειδικοί, από την άλλη πλευρά, πασχίζουν να απαντήσουν στο ερώτημα «Γεννιέται ή γίνεται κανείς ομοφυλόφιλος;». Προσπαθώντας να λύσουμε το γρίφο, απευθυνθήκαμε σε επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων και ζητήσαμε από κορυφαίο βρετανό επιστήμονα να σχολιάσει την τελευταία πολυσυζητημένη μελέτη του Ινστιτούτου Καρολίνσκα.
Ανεξάρτητα πάντως από την επιστημονική πλευρά του θέματος, ίσως το όλο νόημα να κρύβεται στις μαρτυρίες των ίδιων των ομοφυλόφιλων. Ένας γκέι και μία λεσβία καταθέτουν τη δική τους αλήθεια.
Στη «ζούγκλα» της ανθρώπινης επιθυμίας
Στο ερώτημα «Γεννιέμαι ή γίνομαι ομοφυλόφιλος», κανένας επιστήμονας δεν μπορεί να απαντήσει μέχρι σήμερα με σιγουριά. Δεν υπάρχει, δηλαδή, μια κοινή παραδοχή μεταξύ των ειδικών σχετικά με τους ακριβείς λόγους που ένας άνθρωπος αναπτύσσει ετεροσεξουαλικό ή ομοφυλοφιλικό προσανατολισμό. .
Η σεξουαλική δυναμική είναι εξαιρετικά σύνθετη και η ανθρώπινη επιθυμία παρομοιάζεται με απροσπέλαστη ζούγκλα! Αν και έχει πραγματοποιηθεί πληθώρα μελετών, οι οποίες ερευνούν τις πιθανές γενετικές, ορμονικές, αναπτυξιακές, κοινωνικές και πολιτισμικές επιρροές, δεν υπάρχουν ευρήματα που να οδηγούν σε ασφαλή συμπεράσματα.
Αρκετοί επιστήμονες πιστεύουν ότι τόσο η φύση όσο και η ανατροφή παίζουν εξίσου σημαντικό, αλλά και περίπλοκο ρόλο στην ανάπτυξη της ομοφυλοφιλίας. Άλλοι δίνουν βαρύτητα στους γονιδιακούς παράγοντες, ενώ ορισμένοι θεωρούν καταλυτική μόνο την επίδραση του περιβάλλοντος.
Γεννιέμαι…
Μερικές από τις πιο σημαντικές έρευνες που μελετούν την επιρροή των γονιδίων και της γενετικής προδιάθεσης στον καθορισμό του σεξουαλικού προσανατολισμού είναι οι εξής:
Οι τελευταίες εξελίξεις
Οι γκέι άνδρες και οι ετεροφυλόφιλες γυναίκες έχουν ίδιου μεγέθους ημισφαίρια του εγκεφάλου, ενώ οι λεσβίες και οι ετεροφυλόφιλοι άνδρες έχουν ελαφρά μεγαλύτερο (κατά 2%) δεξί ημισφαίριο. Το συμπέρασμα αυτό, στο οποίο κατέληξε μελέτη του Ινστιτούτου Καρολίνσκα, «παρέλασε» πριν από δύο μήνες στα πρωτοσέλιδα ελληνικών και ξένων εφημερίδων, προκαλώντας αναστάτωση στην επιστημονική κοινότητα.
Με βάση τις αξονικές τομογραφίες του εγκεφάλου 90 ανθρώπων, η ίδια έρευνα συμπέρανε ότι οι ομοφυλόφιλοι άνδρες και γυναίκες έχουν πιο ανεπτυγμένη αμυγδαλή, την περιοχή δηλαδή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για τα συναισθήματα. Πριν κάνει το γύρο του κόσμου, η έρευνα δημοσιεύτηκε αρχικά στην επιθεώρηση «Proceedings of the National Academy of Sciences».
Ο δρ. Qazi Rahman σχολιάζει
Απευθυνθήκαμε στο βρετανό επιστήμονα, λέκτορα Γνωστικής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο «Queen Mary» του Λονδίνου, δρ. Qazi Rahman, για να μας σχολιάσει την πολυσυζητημένη έρευνα. Ο δρ. Rahman έχει ειδικευτεί στην ψυχοβιολογία του ανθρώπινου σεξουαλικού προσανατολισμού.
Στην πλειονότητά τους, οι ψυχίατροι θεωρούν την επίδραση των βιολογικών παραγόντων στον καθορισμό του σεξουαλικού προσανατολισμού ήσσονος σημασίας ή και ανύπαρκτη
Ο σεξουαλικός προσανατολισμός καθορίζεται σε πρώιμη ηλικία (συνήθως στην ηλικία των 6-8 ετών), σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία, ενώ ενδέχεται να γίνει και αργότερα, κατά την εφηβεία ή και στα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσης.
Να τι μας είπε: «Τα ευρήματα της μελέτης ήταν εντυπωσιακά. Μέχρι σήμερα, γνωρίζαμε τη “θηλυκή” πλευρά των γκέι ανδρών και την “ανδρική” των ομοφυλόφιλων γυναικών μέσα από τη συμπεριφορά τους και τις γνωστικές τους λειτουργίες. Τώρα, όμως, αυτό αποδεικνύεται και σε νευρολογικό επίπεδο. Όσο για τα συμπεράσματα σχετικά με την αμυγδαλή, τα θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικά, αφού η συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου σχετίζεται με τις αντιδράσεις μας σε βασικά βιολογικά ερεθίσματα του περιβάλλοντος (όπως η ερωτική έλξη για άτομα συγκεκριμένου φύλου).
Πρέπει να τονιστεί, πάντως, ότι τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι οι γκέι άνδρες έχουν αποκλειστικά “θηλυκό” μυαλό και οι λεσβίες “ανδρικό”, αλλά αναφέρονται σε συγκεκριμένα μόνο σημεία του εγκεφάλου όπου μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο. Κατά πάσα πιθανότητα, στον εγκέφαλο των ομοφυλόφιλων υπάρχει ένας συνδυασμός “θηλυκών” και “αρσενικών” χαρακτηριστικών. Σε γενικές γραμμές, πιστεύω ότι η νέα αυτή μελέτη αποτελεί μια ακόμη ένδειξη ότι οι ομοφυλόφιλοι γεννιούνται και δεν γίνονται».
Ωστόσο, οι Έλληνες επιστήμονες με τους οποίους επικοινωνήσαμε υποστηρίζουν ότι το δείγμα των ατόμων που χρησιμοποιήθηκε στην έρευνα ήταν πολύ μικρό για να υπάρξουν ασφαλή συμπεράσματα. Θεωρούν, λοιπόν, ότι πρόκειται ουσιαστικά για μια παρατήρηση, η οποία χρειάζεται περαιτέρω μελέτη.
Η αναφορά Kinsey
Η «αναφορά του Kinsey» σχετικά με τη σεξουαλική συμπεριφορά δημοσιεύτηκε το 1948 και έσκασε σαν βόμβα στο συντηρητικό περιβάλλον της εποχής. Ο Kinsey προσπαθεί να περιγράψει το σεξουαλικό προσανατολισμό του ανθρώπου σε δεδομένες χρονικές στιγμές της ζωής του χρησιμοποιώντας μια κλίμακα με διαβαθμίσεις από το 0 (αποκλειστικά ετεροφυλόφιλος) μέχρι το 6 (αποκλειστικά ομοφυλόφιλος).
«Οι άνδρες δεν αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικούς πληθυσμούς, τους ομοφυλόφιλους και τους ετεροφυλόφιλους. Άλλωστε, η φύση σπάνια έχει να κάνει με διακεκριμένες κατηγορίες», βεβαιώνει ο Kinsey και συνεχίζει: «Η σεξουαλική δραστηριότητα κάθε ατόμου μπορεί να βρίσκεται σε διαφορετική θέση πάνω στην κλίμακα, ανάλογα με την περίοδο που διανύει. Μια κλίμακα εφτά βαθμών, λοιπόν, έρχεται πιο κοντά στο να δείξει τις ποικίλες διαβαθμίσεις που υπάρχουν στην πραγματικότητα».
Σύμφωνα με τα ευρήματα, στο 11,6% των ανδρών ηλικίας 20-35 ετών, στο 7% των ανύπανδρων γυναικών και στο 4% των χωρισμένων γυναικών της ίδιας ηλικίας δόθηκε η βαθμολογία 3 στην κλίμακα (δηλαδή ισομερώς ετεροφυλόφιλος και ομοφυλόφιλος) για τη δεδομένη περίοδο της ζωής τους.
Υπάρχει «γκέι γονίδιο»;
Το 1993 ακολουθεί μια ακόμη σημαντική δημοσίευση στο έγκυρο επιστημονικό περιοδικό «Science», η οποία ταράζει τα νερά υποστηρίζοντας ότι ανακαλύφτηκε το «γκέι γονίδιο».
Οι μελετητές, ερευνώντας το DNA σε 40 ζεύγη ομοφυλόφιλων αδερφών, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι 33 από αυτά είχαν τους ίδιους δείκτες Χq28 στο χρωμόσωμα Χ. Ο επικεφαλής της έρευνας Dean Hamer βεβαιώνει ότι υπάρχει ένα γονίδιο (ή και περισσότερα) σε συγκεκριμένη περιοχή του χρωμοσώματος Χ το οποίο μπορεί να διαδραματίσει βασικό ρόλο στον καθορισμό του σεξουαλικού προσανατολισμού στον άνδρα.
Ουσιαστικά, όμως, η μελέτη αυτή επισήμανε την περιοχή όπου είναι πιθανό να βρίσκεται το γονίδιο που σχετίζεται με την ομοφυλοφιλία, αλλά δεν κατάφερε να προσδιορίσει το ίδιο το γονίδιο (πράγμα που ισχύει μέχρι σήμερα).
Μελέτες σε δίδυμα
Οι μελέτες αυτές προσπάθησαν να διερευνήσουν το ζήτημα της κληρονομικότητας στηριζόμενες στην υπόθεση ότι αν το ένα παιδί είναι ομοφυλόφιλο, υπάρχει πιθανότητα να είναι και το άλλο.
Οι ερευνητές, λοιπόν, πραγματοποίησαν έρευνες σε μονοζυγωτικά δίδυμα (που προέρχονται δηλαδή από το ίδιο γονιμοποιημένο ωάριο), εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι έχουν το ίδιο γενετικό υλικό.
Οι επιστήμονες παρατήρησαν ένα ιδιαίτερα αυξημένο ποσοστό ταύτισης της ομοφυλοφιλίας στα δίδυμα (ακόμη και σε όσα ζουν σε διαφορετικά περιβάλλοντα).
«Γιατί να υπάρχουν;»
Αν δεχτούμε ότι η ομοφυλοφιλία είναι κληρονομική, τίθεται το ερώτημα γιατί οι ομοφυλόφιλοι συνεχίζουν να υπάρχουν, αφού έχουν πολύ λιγότερες πιθανότητες να αναπαραχθούν σε σύγκριση με τα ετεροφυλόφιλα άτομα.
Αρκετές έρευνες έχουν γίνει προς αυτή την κατεύθυνση, με πιο πρόσφατη τη μελέτη ερευνητών από την Πάδοβα της Ιταλίας. Σύμφωνα με αυτήν, οι στενοί συγγενείς των ομοφυλόφιλων ανδρών τείνουν να αποκτούν περισσότερα παιδιά σε σύγκριση με το μέσο όρο.
Τα γονίδια, δηλαδή, που «γεννούν» την ομοφυλοφιλία αυξάνουν ταυτόχρονα και τη γονιμότητα στις γυναίκες της οικογένειας, έτσι ώστε οι απώλειες σε απογόνους που αφορούν τους άνδρες να αντισταθμίζονται με αυξημένη γονιμότητα στις γυναίκες.
Οι επιστήμονες, παρ’ όλα αυτά, υποστηρίζουν ότι τίποτα δεν μπορεί να θεωρηθεί σίγουρο πριν προσδιοριστούν τα γονίδια που σχετίζονται με την ομοφυλοφιλία, αλλά και ο μηχανισμός δράσης τους.
Δεν φταίνε οι ορμόνες
Οι περισσότερες έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα δεν μπόρεσαν να ανακαλύψουν σημαντικές διαφοροποιήσεις στα επίπεδα των σεξουαλικών ορμονών ανάμεσα στους ετεροφυλόφιλους και τους ομοφυλόφιλους ενηλίκους του ίδιου φύλου.
Τι συμβαίνει στη μήτρα
Από έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί σε ζώα, έχει αποδειχτεί ότι οι ορμόνες του σεξ ευθύνονται πρωταρχικά για τις σεξουαλικές διαφοροποιήσεις στο σώμα και τον εγκέφαλο:
Τα αρσενικά παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα τεστοστερόνης στην εμβρυϊκή τους ζωή, την περίοδο κοντά στη γέννα, πριν αλλά και μετά την εφηβεία.
Αντίθετα, τα θηλυκά εμφανίζουν χαμηλά επίπεδα όλων των ορμονών του σεξ κατά την εμβρυϊκή τους ζωή και υψηλά επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης την περίοδο της εφηβείας. Όπως είναι λοιπόν επόμενο, τα υψηλά επίπεδα τεστοστερόνης προγεννητικά «οργανώνουν» τον εγκέφαλο με έναν πιο «ανδρικό» τρόπο, ενώ τα χαμηλά επίπεδα επιτρέπουν την «οργάνωση» με έναν πιο «θηλυκό» τρόπο.
Στηριζόμενος σε αυτές τις έρευνες, ο νευροενδοκρινολόγος Günter Dörner διατύπωσε την προγεννητική ορμονική θεωρία: Σύμφωνα με αυτήν, ο σεξουαλικός προσανατολισμός του ατόμου ενδέχεται να αλλάξει, όταν παρατηρούνται διαφοροποιημένα επίπεδα των ορμονών του σεξ (π.χ. ασυνήθιστα χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης στο αρσενικό έμβρυο ή ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα στο θηλυκό έμβρυο) ή όταν παρατηρηθούν διαφορές στον τρόπο που ο εγκέφαλος αντιδρά στις ορμόνες. Η θεωρία αυτή, ωστόσο, δεν έχει καταφέρει να προσφέρει μια ολοκληρωμένη εξήγηση στο θέμα της ομοφυλοφιλίας.
…ή γίνομαι;
Στην πλειονότητά τους, οι ψυχίατροι θεωρούν την επίδραση των βιολογικών παραγόντων στον καθορισμό του σεξουαλικού προσανατολισμού ήσσονος σημασίας ή και ανύπαρκτη. Ακόμη, όμως, και αυτοί που δέχονται τη γενετική βάση της ομοφυλοφιλίας, δεν αρνούνται ότι το περιβάλλον παίζει καταλυτικό ρόλο.
Οι περισσότεροι βασίζονται στις ψυχαναλυτικές θεωρίες που ερμηνεύουν την ομοφυλοφιλία ως συνέπεια του γυναικείου και ανδρικού προτύπου της μητέρας και του πατέρα μέσα στην οικογένεια. Πάντως, αν και υπάρχουν θεωρίες που προσπαθούν να συγκεκριμενοποιήσουν τους μηχανισμούς επίδρασης του περιβάλλοντος, το θέμα αποδεικνύεται εξαιρετικά πολύπλοκο για να διασαφηνιστεί.
Τι λέει ο Φρόιντ
Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Φρόιντ αποφαίνεται ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του δισεξουαλικό ον και πως η δυναμική της οικογένειας είναι αυτή που καθορίζει το σεξουαλικό προσδιορισμό του παιδιού, μέσα στα πρώτα 5-6 χρόνια της ζωής του.
Στηριζόμενος στο Οιδιπόδειο Σύμπλεγμα, θεωρεί ότι αιτία της ανδρικής ομοφυλοφιλίας μπορεί να είναι μια δεσποτική μητέρα ή ένας απών ή απόμακρος πατέρας, ενώ για τα κορίτσια που γίνονται λεσβίες πιστεύει ότι ευθύνεται το υποσυνείδητο μίσος προς τη μητέρα. Το μικρό παιδί ταυτίζεται πρώιμα με έναν από τους δύο γονείς. Στην περίπτωση της ανδρικής ομοφυλοφιλίας, το αγόρι, αντί να μιμείται τις συμπεριφορές του πατέρα, ταυτίζεται με τη μητέρα.
Αντίστοιχα, με όρους ψυχολογίας, ενώ το κορίτσι προσπαθεί φυσιολογικά να προσελκύσει τον πατέρα του αντιγράφοντας τις συμπεριφορές της μητέρας, υπάρχει το ενδεχόμενο να ταυτιστεί με τις συμπεριφορές του πατέρα και να αποκτήσει ομοφυλοφιλικό προσανατολισμό. Μέχρι σήμερα, η θεωρία αυτή υποστηρίζεται από πολλούς επιστήμονες. Μεταγενέστερες θεωρίες επιβεβαιώνουν ότι οι ομοφυλόφιλοι άνδρες τείνουν να περιγράφουν τη σχέση με τη μητέρα τους ως ιδιαίτερα κοντινή, ενώ αυτή με τον πατέρα τους ως απόμακρη.
Η ομοφυλοφιλία στα ζώα
Ένα ακόμη επιχείρημα όσων αναζητούν βιολογικό υπόβαθρο στην ομοφυλοφιλία προκύπτει από την παρατήρηση της ομοφυλοφιλικής συμπεριφοράς στο ζωικό βασίλειο.
Ερευνητές έχουν παρατηρήσει τέτοιου είδους συμπεριφορές σε ζώα, ψάρια και έντομα, κυρίως μάλιστα σε κοινωνικά είδη, όπως μαϊμούδες και πιθήκους. Η σεξουαλικότητα των ζώων θεωρείται ευμετάβλητη και η ομοφυλοφιλική τους συμπεριφορά αποτελεί, σύμφωνα με επιστήμονες, έναν τρόπο να ελέγχει η ίδια η φύση την πληθυσμιακή αύξηση των ειδών.
Η γενετική βάση της ομοφυλοφιλίας στα ζώα μελετήθηκε στη μύγα Drosophila, όπου ανακαλύφτηκαν γονίδια (που ελέγχουν τη συμπεριφορά μέσω των φερομονών και ευθύνονται για την αλλαγή της δομής του εγκεφάλου των ζώων) τα οποία συνδέονται με το ομοφυλοφιλικό ζευγάρωμα.
Οι γκέι άνδρες και οι ετεροφυλόφιλες γυναίκες έχουν ίδιου μεγέθους ημισφαίρια του εγκεφάλου, ενώ οι λεσβίες και οι ετεροφυλόφιλοι άνδρες έχουν ελαφρά μεγαλύτερο (κατά 2%) δεξί ημισφαίριο.
Η σημασία του «software»
Θεωρητικοί μελετητές υποστηρίζουν ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός «επιβάλλεται» στο άτομο συνειδητά ή ασυνείδητα μέσα από μια συνεχή τριβή με τους γονείς, τους δασκάλους, τους φίλους και την κοινωνία γενικότερα.
Φανταστείτε τον άνθρωπο σαν έναν υπολογιστή. Το hardware (τα μέρη από τα οποία αποτελείται ο Η/Υ) αντιστοιχεί στο γενετικό κώδικα του ατόμου. Το software, από την άλλη πλευρά, το λογισμικό δηλαδή, το οποίο προσθέτει κανείς σταδιακά στον υπολογιστή του, μπορεί να παρομοιαστεί με το περιβάλλον και την επίδρασή του στο άτομο.
Η περιβαλλοντική παρέμβαση, πάντως, δεν μπορεί να προβλεφτεί. Ένα παιδί, για παράδειγμα, που μεγαλώνει σε καλό οικογενειακό περιβάλλον μπορεί να καταγράψει στη μνήμη του μια σκηνή βίας που έτυχε να δει στο δρόμο και αυτό να παίξει ρόλο στην ενήλικη ζωή του. Φυσικά, μία και μόνο εμπειρία δεν είναι συνήθως καταλυτική, αλλά μπορεί να λειτουργήσει αθροιστικά.
Πρώιμες σεξουαλικές εμπειρίες
Άλλες θεωρίες υποστηρίζουν ότι οι πρώιμες σεξουαλικές εμπειρίες (ευχάριστες ή τραυματικές) επηρεάζουν το σεξουαλικό προσδιορισμό του ατόμου.
Για παράδειγμα, ένα κορίτσι που βιάστηκε σε μικρή ηλικία από έναν άνδρα ενδέχεται να μην έλκεται στην ενήλικη ζωή του από τα αρσενικά και, γι’ αυτό, να γίνει λεσβία, ενώ ένα αγόρι που κακοποιήθηκε από έναν άνδρα και βρήκε ικανοποίηση σε αυτή την εμπειρία, μπορεί να γίνει ομοφυλόφιλος στην ενήλικη ζωή του.
Αυτές οι θεωρίες, ωστόσο, δεν καταφέρνουν να εξηγήσουν γιατί άτομα των οποίων οι πρώτες σεξουαλικές επαφές είναι ετεροφυλόφιλες γίνονται, παρ’ όλα αυτά, ομοφυλόφιλα.
Οι πιο συνηθισμένες απορίες για την ομοφυλοφιλία
Πώς ξέρει κανείς αν είναι ομοφυλόφιλος;
Σε αυτή την ερώτηση, δεν υπάρχει ουσιαστικά απάντηση. Ο σεξουαλικός προσανατολισμός καθορίζεται σε πρώιμη ηλικία (συνήθως στην ηλικία των 6-8 ετών), σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία, ενώ ενδέχεται να γίνει και αργότερα, κατά την εφηβεία ή και στα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσης.
Τα πρότυπα της συναισθηματικής και σεξουαλικής έλξης είναι πιθανό να εμφανιστούν χωρίς να έχει προηγηθεί οποιαδήποτε σεξουαλική εμπειρία. Ορισμένοι άνθρωποι γνωρίζουν αν είναι ομοφυλόφιλοι ή ετεροφυλόφιλοι πριν συνάψουν σχέσεις με άλλους ανθρώπους, άλλοι πάλι εμπλέκονται σε σεξουαλικές δραστηριότητες πριν προσδιορίσουν τη σεξουαλική τους ταυτότητα, ενώ για ορισμένους μια ερωτική έλξη προς κάποιο συγκεκριμένο άτομο τους βοηθά να ερμηνεύσουν τα συναισθήματά τους.
Φυσικά, υπάρχουν και περιπτώσεις ανθρώπων οι οποίοι -ακόμη και μετά τη δημιουργία οικογένειας- δηλώνουν ότι βρήκαν την πραγματική τους σεξουαλική ταυτότητα στην ομοφυλοφιλία.
Ο ομοφυλοφιλικός πειραματισμός στην εφηβεία είναι φυσιολογικός;
Είναι ένα συνηθισμένο φαινόμενο, τόσο για τα αγόρια όσο και για τα κορίτσια. Σε αυτή την περίοδο, η προσωπικότητα και, κατ’ επέκταση, η σεξουαλική κατεύθυνση είναι ευάλωτες σε αλλαγές.
Η αναζήτηση της σεξουαλικής ταυτότητας του εφήβου μπορεί να διαρκέσει για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα (ακόμη και μέχρι τα 25 του χρόνια), χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι ομοφυλόφιλος. Μάλιστα, ένα μεγάλο ποσοστό ετεροφυλόφιλων ανδρών δηλώνει ότι είχε μία ομοφυλοφιλική εμπειρία κατά τη διάρκεια της ζωής του.
«Οι γονείς πρέπει να καταλάβουν ότι η περίοδος αναζήτησης της σεξουαλικής ταυτότητας είναι μια προσωπική υπόθεση στην οποία κανείς δεν μπορεί να μεσολαβήσει», υποστηρίζει ο κλινικός ψυχολόγος κ. Χαράλαμπος Γκριμπούρας. Μπορούν απλώς να δηλώσουν ότι είναι διατεθειμένοι να ακούσουν και να συζητήσουν, ώστε, όταν το ίδιο το παιδί νιώσει έτοιμο, να ξέρει ότι μπορεί να απευθυνθεί σε αυτούς.
Δυσκολεύομαι να αποδεχτώ την ομοφυλοφιλία του παιδιού μου. Τι να κάνω;
Για αρκετούς γονείς είναι δύσκολο να δεχτούν την ομοφυλοφιλία του παιδιού τους. Αν νιώθετε, λοιπόν, ότι δεν μπορείτε να διαχειριστείτε την κατάσταση, θα ήταν σκόπιμο να πάρετε τη γνώμη ενός ειδικού.
Δεν έχει νόημα να τιμωρήσετε το παιδί σας ή να προσπαθήσετε να το στρέψετε πιεστικά προς την αντίθετη κατεύθυνση, γιατί, σύμφωνα με τους ειδικούς, το μόνο που θα καταφέρετε είναι να προκαλέσετε ρήξη στη σχέση σας, ενώ ενδέχεται να συμβάλετε στο να αποκτήσει ακραίες συμπεριφορές ως ενήλικος.
«Δεν μπορεί, βέβαια, να απαιτήσει κανείς από τους γονείς να αποδεχτούν αυτή τη διαφορετικότητα. Το ιδανικό θα ήταν να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους και να μην παρεμβαίνουν στην προσωπική ζωή του παιδιού τους. Ας μην είμαστε, όμως, αιθεροβάμονες. Ζούμε σε μια κοινωνία με πολλά στερεότυπα», εξηγεί ο κ. Γκριμπούρας. Οι γονείς, σε αυτή την περίπτωση, μπορούν να αφήσουν το συγκεκριμένο ζήτημα στην άκρη, ώστε να μη δηλητηριάζει τη σχέση με το παιδί τους.
«Στην ελληνική κοινωνία, συνηθίζεται οι γονείς να παρεμβαίνουν ακόμη και στις ετεροφυλοφιλικές σχέσεις των παιδιών τους, όταν αυτά επιλέγουν ένα σύντροφο που οι ίδιοι δεν εγκρίνουν», εξηγεί ο κ. Γκριμπούρας. Το σημαντικό είναι να προσπαθήσουν να διατηρούν μια καλή επικοινωνία με το παιδί τους σε όλα τα υπόλοιπα επίπεδα της σχέσης τους.
Κωνσταντίνος, 29 ετών, διακοσμητής: «Θα ήθελα να μπορώ να πιάσω το χέρι του συντρόφου μου χωρίς να νιώθω αμηχανία»
«Μπερδεμένη» εφηβεία: Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, νιώθω έλξη για άτομα του ίδιου φύλου. Η αποδοχή, όμως, της σεξουαλικής μου ταυτότητας ήταν κάτι πολύ δύσκολο. Την περίοδο της εφηβείας, ένιωθα μπερδεμένος και πολύ φοβισμένος. Δεν είχα καμιά ενημέρωση γι’ αυτό που μου συνέβαινε. Δεν ήξερα καν τι είναι οι ομοφυλόφιλοι. Είχα στο μυαλό μου την αρνητική εικόνα που προβάλλουν τα ΜΜΕ και ένιωθα ότι βρισκόμουν στο περιθώριο. Έκανα βήματα προς το άγνωστο μόνος μου, ρισκάροντας. Αρχικά, προσπάθησα να καταπολεμήσω αυτά που αισθανόμουν, αποκτώντας την πρώτη μου εμπειρία με κορίτσι στα 17 μου. Κάτι μου έλειπε, όμως, και έτσι στα 20 έκανα σχέση με αγόρι. Με έναν περίεργο τρόπο, κατάλαβα αυτομάτως ότι αυτό έπρεπε να κάνω.
Αγνοώντας την αλήθεια: Μεγάλωσα σε μια κλασική ελληνική οικογένεια. Ο πατέρας μου δούλευε, η μαμά μου ασχολούνταν με τα οικιακά. Στόχος τους ήταν να μεγαλώσουν παιδιά, να τους δώσουν μια καλή ανατροφή, να τα σπουδάσουν. Στο συγκεκριμένο θέμα έχουν παρωπίδες. Ακόμη και σήμερα, οι γονείς μου εξακολουθούν να αγνοούν τη διαφορετικότητά μου. Δεν έχω προσπαθήσει να τους «ανοιχτώ», γιατί ξέρω ότι δεν θα μπορέσουν να το δεχτούν. Θεωρώ σίγουρο ότι το έχουν καταλάβει, αλλά φοβούνται να το ακούσουν. Γι’ αυτό και δεν με ρώτησαν ποτέ. Ο αδερφός μου, που είναι στρέιτ, το ξέρει και δεν έχει κανένα πρόβλημα.
«Νιώθω αμηχανία»: Δεν διατυμπανίζω τη διαφορετικότητά μου, αλλά δεν την κρύβω όταν με ρωτήσουν. Στο εργασιακό μου περιβάλλον, δεν αντιμετώπισα ποτέ κανένα πρόβλημα. Η εξωτερική μου εμφάνιση, άλλωστε, δεν παραπέμπει στο στερεότυπο του ομοφυλόφιλου άνδρα, οπότε δεν έχω δυσκολευτεί ούτε στην κοινωνική μου ζωή. Παρ’ όλα αυτά, θα ήθελα να μπορώ να πιάνω το χέρι του συντρόφου μου περπατώντας στο δρόμο, χωρίς να νιώθω αμηχανία. Δεν το κάνω, γιατί ξέρω ότι θα γυρίσουν όλοι να μας κοιτάξουν.
Πολλή φασαρία για το τίποτα: Νομίζω ότι ο κόσμος αντιδρά τόσο πολύ επειδή η λέξη «γάμος» εμπεριέχει για τους περισσότερους την έννοια της θρησκείας. Εγώ δεν ζητώ κάτι τέτοιο. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι τα νόμιμα δικαιώματα που έχουν όλοι οι πολίτες. Πληρώνουμε και εμείς φόρους στο κράτος. Δεν καταλαβαίνω, λοιπόν, γιατί γίνεται όλη αυτή η φασαρία. Πρόκειται μόνο για ένα χαρτί. Γιατί να μη μοιραστώ τα περιουσιακά μου στοιχεία με τον άνθρωπό μου;
Κάνουμε κι εμείς λάθη: Διαφωνώ τελείως με το Gay Pride. Τι είναι όλη αυτή η περηφάνια; Να βγω στο Σύνταγμα να φωνάξω ότι είμαι περήφανος, για ποιο λόγο; Επειδή είμαι ομοφυλόφιλος; Πιστεύω ότι κάνουμε κι εμείς λάθη από τη μεριά μας. Από μόνοι μας δείχνουμε ότι είμαστε μειονότητα.
Για την υιοθεσία: Για το θέμα της υιοθεσίας δεν έχω καταλήξει ακόμη αν θα το έκανα ποτέ, ούτε καν αν το δέχομαι. Πραγματικά, δεν ξέρω. Αν πάντως αποφάσιζα ποτέ να προχωρήσω σε μια τέτοια κίνηση, σίγουρα θα συμβουλευόμουν έναν ψυχολόγο, για να μου εξηγήσει τι επιπτώσεις θα μπορούσε να έχει κάτι τέτοιο σε ένα παιδί.
Στην Ελλάδα, η ομοφυλοφιλία έπαψε να αποτελεί ποινικό αδίκημα μόλις το 1950.
Η ομοφυλοφιλία εν τάχει
• Η πρώτη γραπτή εμφάνιση του όρου «ομοφυλοφιλία» έγινε το 1869 από την αυστριακή λογοτέχνιδα Karl-Maria Kertbeny. Η εξάπλωσή του, όμως, οφείλεται στο γερμανό ψυχίατρο Richard Freiherr von Krafft-Ebing και στο βιβλίο του για τη σεξουαλική ψυχοπάθεια.
• Η ομοφυλοφιλία παύει να θεωρείται πλέον διανοητική ασθένεια από την επιστημονική κοινότητα το 1973, όταν η Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση αποσύρει τον όρο «ομοφυλοφιλία» από το «Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο για τις Διανοητικές Διαταραχές».
• Στην Ελλάδα, η ομοφυλοφιλία έπαψε να αποτελεί ποινικό αδίκημα μόλις το 1950.
• Μεγάλα ονόματα της τέχνης και της διανόησης, όπως ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι, ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Ντονατέλο, ο Όσκαρ Ουάιλντ και η Βιρτζίνια Γουλφ, είχαν ομοφυλοφιλικό σεξουαλικό προσανατολισμό.
Μαίρη, 36 ετών, φωτογράφος: «Κανείς δεν θέλει αυτή τη γελοιότητα που προσπαθούν να περάσουν τα ΜΜΕ, με τα δύο νυφικά ή τα δύο κοστούμια»
Hξερα από νωρίς: Μεγάλωσα στην επαρχία, σε συντηρητικό, θρησκευόμενο περιβάλλον. Τη διαφορετικότητά μου την ήξερα από πολύ νωρίς. Στις αρχές της εφηβείας, θέλησα να λειτουργήσω σύμφωνα με τα «πρέπει», λόγω του κοινωνικού μου περίγυρου, αλλά και για να ξέρω τι απέρριπτα. Γρήγορα, όμως, αποδεσμεύτηκα. Έκανα την πρώτη μου σχέση στα 16 με μια συμμαθήτριά μου.
Αποδοχή από την οικογένεια: Από το οικογενειακό μου περιβάλλον, η πρώτη που το έμαθε ήταν η μητέρα μου. Η αρχική της αντίδραση ήταν «Ναι μεν, αλλά… ». Την ενοχλούσε ο περίγυρος. Δεν ήξερε τι να τους πει. Οι γονείς μου ποτέ δεν μου ζήτησαν να τους δώσω περισσότερες εξηγήσεις. Στην αρχή, σκέφτηκαν ότι ήταν κάτι που θα… περνούσε, καθώς θα μεγάλωνα. Αφού είδαν ότι τα πράγματα δεν άλλαζαν, το αποδέχτηκαν. Έχουμε πολύ καλές οικογενειακές σχέσεις. Όσες φορές έχω φέρει στους δικούς μου κάποια σύντροφό μου, την έχουν δεχτεί πάρα πολύ καλά. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι κάτι που θέλουν να φανεί προς τα έξω. Η αδερφή μου, 6 χρόνια μικρότερη, είναι στρέιτ, παντρεμένη, με δύο παιδιά. Είναι πολύ περήφανη για μένα. Αν ακούσει κάτι αρνητικό, με υπερασπίζεται με οποιονδήποτε τρόπο.
Μεγαλώνοντας χωρίς είδωλα: Οι ομοφυλόφιλοι έχουμε μεγαλώσει χωρίς κοινωνικά πρότυπα, χωρίς είδωλα. Με τι να ταυτιστώ; Με τον ετεροφυλόφιλο άνδρα ή την ετεροφυλόφιλη γυναίκα; Αυτό δυσκολεύει τους περισσότερους ομοφυλόφιλους να φτιάξουν τη ζωή τους. Ιδιαίτερα στην εφηβεία, που αισθάνεται κανείς χαμένος, καλείται να διαχειριστεί μια κατάσταση για την οποία δεν γνωρίζει τίποτα. Νιώθει ότι είναι κάτι λάθος, χωρίς να έχει κάνει τίποτα, χωρίς να έχει πειράξει κανέναν.
Ομοφοβία: Αρνητικά σχόλια έχω ακούσει παντού. Στην αρχή νευρίαζα, τώρα πια δεν μου κάνει καμία αίσθηση. Δεν θέλω να λέω ψέματα στους γύρω μου, γι’ αυτό και αποκαλύπτω τη διαφορετικότητά μου, αν βέβαια ερωτηθώ. Κρύβοντας κανείς την προσωπική του ζωή, που είναι το μεγαλύτερο μέρος του εαυτού του, είναι σαν να στηρίζει ολόκληρη την εικόνα του σε ένα ψέμα.
Δηλώνοντας ανοιχτά τη διαφορετικότητα: Η ειλικρίνεια μου έχει στοιχίσει τη δουλειά μου στο παρελθόν. Χωρίς να έχω δώσει οποιοδήποτε δικαίωμα, έχει τύχει να με απολύσουν λόγω του σεξουαλικού μου προσανατολισμού. Στην ελληνική κοινωνία, η ειλικρίνεια είναι δίκοπο μαχαίρι. Θεωρητικά, καλό θα ήταν να είναι όλοι οι ομοφυλόφιλοι «ανοιχτοί», ώστε ο κόσμος να μη μας αντιμετωπίζει ως μεμονωμένα κρούσματα μιας αρρώστιας. Αν μάθαιναν όλοι την πραγματική ταυτότητα των ανθρώπων του στενού τους περιβάλλοντος, άτομα που σέβονται και συμπαθούν, τότε ίσως να άλλαζε η σημερινή νοοτροπία. Καταλαβαίνω, όμως, όσους προσπαθούν να το κρύψουν.
Δύο ενδιαφέρουσες απόψεις:
• Με τις ετεροφυλόφιλες γυναίκες, με φοβίζει το γεγονός ότι, λόγω άγνοιας, νομίζουν πως νιώθω γι’ αυτές ερωτική έλξη. Οι στρέιτ γυναίκες δεν ξέρουν τι νιώθει μια λεσβία, νομίζουν ότι πρέπει να με αντιμετωπίζουν σαν να είμαι άνδρας, ενώ δεν είναι έτσι.
• Το Gay Pride δεν ανταποκρίνεται στη δική μου αισθητική, θα το προτιμούσα λιγότερο κραυγαλέο. Θέλω, όμως, να υπάρχει, για να δείξει, έστω και με αυτό τον τρόπο, ότι υπάρχουν διαφορετικοί άνθρωποι.
Δικαίωμα στο γάμο: Δεν είμαι υπέρ του γάμου, θέλω όμως να έχω το δικαίωμα να παντρευτώ. Οι λόγοι είναι ανθρώπινοι και αυτονόητοι: να μπορώ, για παράδειγμα, να πάω στο νοσοκομείο αν πάθει κάτι η σύντροφός μου. Μου έχει συμβεί η φίλη μου να μπει εσπευσμένα στο νοσοκομείο με πολύ υψηλό πυρετό, χωρίς να ξέρουν οι γιατροί το λόγο. Μέχρι να έρθει η μητέρα της, 1-2 ημέρες αργότερα, επειδή βρισκόταν σε διακοπές, δεν είχα καμία ιατρική ενημέρωση, επειδή δεν ήμουν συγγενής. Δεν δέχομαι να μου στερούν αυτό το δικαίωμα. Υπάρχουν, επίσης, λόγοι φορολογικοί και κληρονομικοί. Κανείς δεν θέλει αυτή τη γελοιότητα που προσπαθούν να περάσουν τα ΜΜΕ, με τα δύο νυφικά ή τα δύο κοστούμια. Ζητώ κάτι που να με καλύπτει από νομικής άποψης στα βασικά μου ανθρώπινα δικαιώματα. Το πώς θα λέγεται -πολιτικός γάμος ή σύμφωνο συμβίωσης- δεν με ενδιαφέρει.
Υπέρ της υιοθεσίας: Όπως και στο θέμα του γάμου, υποστηρίζω την επιλογή του καθενός να αποκτά παιδιά. Αρκετοί ισχυρίζονται ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν σε τέτοιο περιβάλλον είναι πολύ πιθανό να γίνουν ομοφυλόφιλα. Εγώ που προέρχομαι από στρέιτ, συντηρητικό περιβάλλον, γιατί δεν έγινα το ίδιο; Όσο για το ανδρικό πρότυπο, που θεωρείται ότι θα στερηθούν τα παιδιά, πιστεύω ότι υπάρχουν μονογονεϊκές οικογένειες στις οποίες μεγαλώνει πολύ καλά ένα παιδί, αλλά και πυρηνικές οικογένειες με πολύ άσχημο περιβάλλον. Άλλωστε, πρότυπα, τόσο ανδρικά όσο και γυναικεία, παίρνουμε πλέον από παντού. Οι ομοφυλόφιλοι, πάντως, δεν απειλούν τη στρέιτ κοινότητα.
Ευχαριστούμε για τη συνεργασία τον κ. Κωνσταντίνο Πάγκαλο, ιατρο-γενετιστή, καθηγητή Ιατρικής Γενετικής, διευθυντή του «Διαγνωστικού Κέντρου Γενετικής», τον κ. Παύλο Σακκά, νευρολόγο-ψυχίατρο, αναπληρωτή καθηγητή της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, τον κ. Αντώνη Ρόμπο, νευρολόγο-ψυχίατρο, επίκουρο καθηγητή Πανεπιστημίου Αθηνών,την κ. Έλενα Φρυσίρα-Κανιούρα, επίκουρη καθηγήτρια Κλινικής Γενετικής στο Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, του Νοσοκομείου Παίδων «Αγ. Σοφία», τον κ. Γιώργο Μισιχρόνη, ενδοκρινολόγο, τον κ. Χαράλαμπο Γκριμπούρα, κλινικό ψυχολόγο και την κ. Χριστίνα Παπαδοπούλου, επιστημονική συνεργάτιδα της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
Η Αλίκη Κατσαβού με ανάρτησή της στο instagram απαντά για το βίντεο που κυκλοφορεί τις τελευταίες ώρες στο Tik Tok από τον τάφο του Κώστα Βουτσά, όταν ένα άνδρας πλησίασε στο σημείο βάζοντας κορνίζα με φωτογραφία του αείμνηστου ηθοποιού.
«Η σιωπή δεν είναι αδυναμία. Είναι επιλογή. Είναι ο τρόπος να τιμήσεις ό,τι αγάπησες, χωρίς κραυγές. Ο Κώστας ζει μέσα στο παιδί μας. Και εκεί, η μνήμη είναι ζωντανή», γράφει η Αλίκη Κατσαβού τονίζοντας πως δεν θα υπάρξει άλλη δήλωση.
Το παραπάνω θέμα ανέδειξε η Σάντρα Βουτσά η οποία αναδημοσίευσε το βίντεο στο instagram απαντώντας για το μνήμα του πατέρα της.
«Με αφορμή αυτό το βίντεο που ανέβασε κάποιος χρήστης στο Tik Tok, θέλω να απαντήσω σε όλους κ σε όλες, που κατά καιρούς έχουν γράψει, σχολιάσει ή έχουν γράψει σε εμένα προσωπικά, διάφορα σε σχέση με το μνήμα του Κώστα Βουτσά στο Α’ Νεκροταφείο…
Καταρχάς ,δεν έχουμε βάλει φωτογραφία στο μνήμα του, γιατί ο ίδιος δεν ήθελε…Ήταν ένας άνθρωπος που λάτρευε την ζωή κ δεν ήθελε μετά θάνατον (που έλεγε ότι θα του συμβεί σε κάποιο μακρινό μέλλον) να βλέπουν οι άνθρωποι την φωτογραφία του πάνω σε έναν τάφo», γράφει μεταξύ άλλων η Σάντρα Βουτσά.
Τρεις άνθρωποι, τρεις περίεργοι θάνατοι στην ίδια οικογένεια μέσα σε δεκατρείς ημέρες
Σε εξέλιξη βρίσκεται η έρευνα για την άρση του τηλεφωνικού και τραπεζικού απορρήτου των μελών της οικογένειας που έφυγαν από τη ζωή μέσα σε 13 ημέρες στο Ελληνικό, έπειτα από αίτημα των δύο μοναδικών ως τώρα κληρονόμων.
Ωστόσο, ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ με τους διαδοχικούς θανάτους της οικογένειας Σιδηρόπουλου στο Ελληνικό, μπαίνει στη θέση του.
Σύμφωνα με πληροφορίες της εκπομπής “Φως στο Τούνελ”, ένα κοινό εύρημα σε μητέρα και κόρη γεννά έντονο προβληματισμό στους επιστήμονες. Τι το προκάλεσε; Πρόκειται για παθολογική αιτία ή κάτι άλλο πιο σκοτεινό;
Οι τοξικολογικές και ιστολογικές εξετάσεις αναμένεται να δώσουν τις οριστικές απαντήσεις. Δηλητηρίαση; Υπερδοσολογία φαρμάκου; Παρουσία βαρέων μετάλλων;
Για τον σκοπό αυτό, ελέγχονται διεξοδικά σε εξειδικευμένα εργαστήρια της Αθήνας και της Κρήτης, δείγματα αίματος, τρίχες, δείγματα από οφθαλμούς και ιστούς εσωτερικών οργάνων.
Mια νέα μαρτυρία-φωτιά μεταδόθηκε στην εκπομπή από εργαζόμενο που βρέθηκε μπροστά σε κρίσιμες στιγμές, μέσα στον θάλαμο του νοσοκομείου Ερυθρός Σταυρός, εκεί όπου νοσηλευόταν ο 75χρονος Μιχάλης Σιδηρόπουλος για πάνω από ένα μήνα.
“Θα σου πούμε εμείς τι θα πεις στην αστυνομία”
Το πρόσωπο που ήρθε σε επαφή με την εκπομπή, αποκάλυψε πως την ώρα που κάποιοι πίεζαν τον Μιχάλη Σιδηρόπουλο να υπογράψει ένα χαρτί παρά την θέληση του, κλήθηκε από τις νοσηλεύτριες για να βοηθήσει. Στο δωμάτιο δίπλα στον 75χρονο ασθενή βρίσκονταν τρεις γυναίκες ανάμεσα τους όπως υποστηρίζει και η Βουλγάρα οικιακή βοηθός …
“Ήμουν μπροστά στο περιστατικό με τον Μιχάλη στον Ερυθρό Σταυρό. Μας καλέσανε να μας πουν ότι δύο γυναίκες, γιατί η τρίτη είχε φύγει, ενοχλούσαν τον ασθενή. Οι νοσηλεύτριες ζητούσαν να απομακρυνθούν κι αυτές δεν τις άκουγαν. Άκουσα τη Βουλγάρα να λέει στον ασθενή “Θα πεις αυτά που σου είπαμε εμείς στους αστυνομικούς”. Το περιστατικό με τον συμβολαιογράφο έγινε αργότερα…”
Μετά την ένταση που επικράτησε ο Μιχάλης Σιδηρόπουλος, σύμφωνα με το μάρτυρα που τίθεται στην διάθεση των Αρχών, φάνηκε να μην ανταποκρίνεται πια…
Οι αντιφάσεις της Ιταλίδας αποκλειστικής
Προβληματισμό και ερωτήματα προκαλούν και οι αντιφατικές περιγραφές της αποκλειστικής νοσοκόμας του Μιχάλη Σιδηρόπουλου, για το τι συνέβη μέσα στο θάλαμο που νοσηλευόταν στον Ερυθρό Σταυρό, όταν του ζήτησαν να βάλει υπογραφή.
Την πρώτη φορά που την εντόπισε το “Τούνελ”,η ίδια υποστήριξε πως υπέγραψε ο Μιχάλης πάνω σε ένα χαρτί που εκείνη του έδωσε όταν της το ζήτησε η φίλη του.
Λίγες μέρες μετά στην εκπομπή LIVE NEWS του Νίκου Ευαγγελάτου υποστήριξε ακριβώς τα αντίθετα. Όπως είπε έκανε λάθος στα όσα είχε πει αρχικά στο Τούνελ γιατί είχε πονοκέφαλο που επηρέασε τη μνήμη της!
Το Τούνελ επικοινώνησε και πάλι με την Ιταλίδα αποκλειστική νοσοκόμα αναζητώντας το που βρίσκεται η αλήθεια και που το ψέμα.
“Εκείνη την μέρα που άκουσα στο τηλέφωνο Νικολούλη, άρχισα να σαλεύω. Νόμιζα στην αρχή ότι ήταν αστείο και μπερδεύτηκα. Έχω κουραστεί πολύ με όλο αυτό που συμβαίνει.”
Έρευνα για την αλλαγή των κωδικών taxis της Βέρας μετά το θάνατό της
Στο μικροσκόπιο των Αρχών βρίσκεται η ύποπτη αλλαγή των κωδικών taxis της Βέρας Σιδηροπούλου, μόλις τρεις ημέρες μετά τη δημοσιοποίηση της υπόθεσης από το “Τούνελ”. Ποιος – ή ποιοι – απέκτησαν πρόσβαση στα απόρρητα οικονομικά στοιχεία της 78χρονης, μετά το θάνατό της; Και γιατί;
Ο δικηγόρος των συγγενών της οικογένειας Σιδηροπούλου Στέλιος Σούρλας έχει απευθυνθεί εγγράφως στην ΑΑΔΕ ζητώντας να γίνει εξονυχιστικός έλεγχος.
Η ΑΑΔΕ ερευνά:
Ποιοι άλλαξαν τους κωδικούς της Βέρας μετά θάνατον και από ποιες IP;
Εκδόθηκαν εξουσιοδοτήσεις ή υπεύθυνες δηλώσεις μέσω gov.gr από 1η Ιανουαρίου 2025 μέχρι σήμερα;
Λίγο πριν κοιμηθείς σκέψου… Σκέψου ποιος είσαι, τι κάνεις, πώς πορεύεσαι στη ζωή σου.
Σκέψου το πώς κύλησε η μέρα και πώς εσύ αντέδρασες σε κάθε γεγονός. Σκέψου πως ο Κύριος σε άφησε να ζήσεις και αυτή τη μέρα… Σου έδωσε άλλη μια ευκαιρία να Τον πλησιάσεις…
Μετά βγες απ’ τον εαυτό σου και σκέψου λίγο τους άλλους. Εσύ έχεις το σπίτι σου, το κρεβάτι σου… Όμως, κάποια παιδιά δεν έχουν να φάνε. Σκέψου πόσοι άνθρωποι περιφέρονται απελπισμένοι στους δρόμους. Αυτή την στιγμή.
Άστεγοι, φτωχοί, πεινασμένοι, παιδιά μπλεγμένα στα ναρκωτικά, στο περιθώριο… Τόσος κόσμος υποφέρει. Σκέψου πόσοι -αυτή τη στιγμή- πονάνε σ’ ένα νοσοκομείο, πόσοι θλίβονται επειδή έχασαν κάποιο πρόσωπο αγαπημένο, πόσοι είναι απελπισμένοι λόγω χρεών και δανείων, πόσοι άνθρωποι διψούν για λίγες στιγμές χαράς και δεν ξεδιψούν ποτέ… Πόνος, θλίψη, δυστυχία σε κάθε γωνιά του πλανήτη…
Σκέψου τα όλα αυτά όχι για να απελπιστείς! Αλλά για να πεις ένα Κύριε ελέησον. Για να μπορέσεις να μαλακώσεις λίγο την καρδιά σου. Να την συντονίσεις στον παλμό της προσευχής. Ωραίο πράμα αυτό. Τώρα που θα πέσεις για ύπνο, να εύχεσαι για όλους!
Αυτό σε ενώνει, σε κάνει μέτοχο χωρίς να σε γκρεμίζει ψυχολογικά. Και όταν Τον παρακαλέσεις, η καρδιά σου θα μαλακώσει. Θα γλυκαθεί. Θα έρθει ο ύπνος, θα σφαλίσει τα μάτια σου, κι εσύ θα κοιμηθείς μέσα στην προσευχή… Να τα θυμάσαι αυτά, λίγο πριν κοιμηθείς….
