Σοκ με τις τοξικολογικές εξετάσεις: Τι είναι η προποφόλη και ποιοι είναι οι σοβαροί κίνδυνοι από τη χρήση της
Συγκλονιστικές είναι οι εξελίξεις γύρω από τα αίτια θανάτου του αγαπημένου καλλιτέχνη Γιώργου Μαζωνάκη, καθώς τα πρώτα επίσημα αποτελέσματα των τοξικολογικών εξετάσεων έρχονται να ρίξουν φως στις τελευταίες στιγμές της ζωής του.
Δείτε το βίντεο:
Σύμφωνα με τα στοιχεία που είδαν το φως της δημοσιότητας, στον οργανισμό του τραγουδιστή ανιχνεύθηκε προποφόλη, μια ισχυρή ενδοφλέβια αναισθητική ουσία που χρησιμοποιείται αποκλειστικά σε ελεγχόμενα νοσοκομειακά περιβάλλοντα.
Η είδηση αυτή έχει προκαλέσει τεράστιο σοκ στο πανελλήνιο, φέρνοντας παράλληλα στο προσκήνιο σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τις συνθήκες χορήγησης της ουσίας, τα αυστηρά πρωτόκολλα ασφαλείας που απαιτούνται και τους θανάσιμους κινδύνους που ελλοχεύουν όταν η χρήση της γίνεται εκτός Μονάδων Εντατικής Θεραπείας ή χειρουργείων. Με αφορμή αυτή τη ραγδαία εξέλιξη, κρίνεται αναγκαίο να ρίξουμε φως στο τι ακριβώς είναι η προποφόλη, πώς δρα στον ανθρώπινο οργανισμό και γιατί θεωρείται από την ιατρική κοινότητα ένα φάρμακο-«μαχαίρι» που απαιτεί απόλυτη εξειδίκευση.
Τι είναι η προποφόλη και ποιος είναι ο ρόλος της στην ιατρική;
Η προποφόλη (Propofol) είναι ένα βραχείας δράσης, ενδοφλέβιo υπνωτικό και αναισθητικό φάρμακο. Λόγω της χαρακτηριστικής γαλακτερής του υφής και του λευκού του χρώματος, συχνά αποκαλείται χαϊδευτικά ή εσφαλμένα από το ευρύ κοινό ως «το γάλα της αμνησίας» ή «το λευκό γάλα».
Η κύρια ιατρική της χρήση είναι η πρόκληση και η διατήρηση γενικής αναισθησίας κατά τη διάρκεια χειρουργικών επεμβάσεων, καθώς και η καταστολή (sedation) ασθενών που νοσηλεύονται σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) ή υποβάλλονται σε επεμβατικές διαγνωστικές πράξεις (όπως ενδοσκοπήσεις).
Το βασικό χαρακτηριστικό της προποφόλης είναι η ταχύτητά της: ο ασθενής χάνει τις αισθήσεις του μέσα σε λίγα μόλις δευτερόλεπτα από την ενδοφλέβια χορήγηση, ενώ η επίδρασή της εξασθενεί εξίσου γρήγορα μόλις διακοπεί η έγχυση, επιτρέποντας την ταχεία αφύπνιση. Ωστόσο, ακριβώς αυτή η ταχύτητα και η ισχύς της είναι που την καθιστούν εξαιρετικά επικίνδυνη στα χέρια μη ειδικών.
Πώς δρα στον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα
Η χημική δράση της προποφόλης βασίζεται στην ενίσχυση της δραστηριότητας του GABA (γάμμα-αμινοβουτυρικού οξέος), του βασικού ανασταλτικού νευροδιαβιβαστή του κεντρικού νευρικού συστήματος. Αυξάνοντας την επίδραση του GABA, η προποφόλη «μπλοκάρει» τη μεταφορά των νευρικών σημάτων στον εγκέφαλο, οδηγώντας σε ταχεία καταστολή της συνείδησης, απώλεια των αισθήσεων και πλήρη απουσία αντίληψης του πόνου.
Σε αντίθεση με άλλα ηρεμιστικά ή αναλγητικά, η προποφόλη δεν διαθέτει αντίδοτο. Αυτό σημαίνει ότι εάν χορηγηθεί υπερδοσολογία ή εάν προκαλέσει καταστροφική αναπνευστική καταστολή, οι γιατροί δεν μπορούν να δώσουν κάποιο φάρμακο-αναστροφέα (όπως συμβαίνει π.χ. με τα οπιοειδή που αντιμετωπίζονται με ναλοξόνη). Η μόνη λύση σε περίπτωση υπερδοσολογίας είναι η άμεση μηχανική υποστήριξη της αναπνοής και της καρδιακής λειτουργίας.
Οι θανάσιμοι κίνδυνοι και η ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση
Η χορήγηση προποφόλης δεν αποτελεί μια απλή «ένεση μέθης», αλλά μια ιατρική πράξη υψηλού κινδύνου που ισοδυναμεί με γενική αναισθησία. Σύμφωνα με τα διεθνή και ελληνικά ιατρικά πρωτόκολλα, η χρήση της επιτρέπεται αποκλειστικά και μόνο από πιστοποιημένους αναισθησιολόγους ή εξειδικευμένους εντατικολόγους, σε πλήρως εξοπλισμένους χώρους (χειρουργεία ή ΜΕΘ).
Οι κυριότεροι κίνδυνοι από τη χρήση της περιλαμβάνουν:
- Αναπνευστική καταστολή (Apnea): Η προποφόλη προκαλεί άμεση και συχνά απόλυτη παράλυση του αναπνευστικού κέντρου. Ο ασθενής σταματά αυτόματα να αναπνέει μέσα σε δευτερόλεπτα. Εάν δεν υπάρχει διαθέσιμος εξειδικευμένος εξοπλισμός διασωλήνωσης και οξυγόνωσης, ο θάνατος επέρχεται από ασφυξία σε ελάχιστα λεπτά.
- Βαριά υπόταση: Προκαλεί απότομη και δραματική πτώση της αρτηριακής πίεσης, μειώνοντας την αιμάτωση των ζωτικών οργάνων.
- Καρδιακή ανακοπή: Σε περιπτώσεις ταχείας έγχυσης, υποογκαιμίας ή συνύπαρξης άλλων ουσιών, μπορεί να προκαλέσει θανατηφόρες αρρυθμίες ή παύση της καρδιακής λειτουργίας.
Λόγω αυτών των κινδύνων, κατά τη διάρκεια της χορήγησής της είναι υποχρεωτική η συνεχής (24ωρη) ηλεκτρονική παρακολούθηση των ζωτικών σημείων του ασθενούς (καρδιακός ρυθμός, αρτηριακή πίεση, κορεσμός οξυγόνου, ηλεκτροκαρδιογράφημα) μέσω ειδικών μόνιτορ, καθώς και η παρουσία απινιδωτή και μέσων άμεσης καρδιοαναπνευστικής αναζωογόνησης.
Η «μαύρη λίστα» της προποφόλης και τα ηχηρά διδάγματα
Η ουσία αυτή είχε βρεθεί στο παρελθόν στο επίκεντρο της παγκόσμιας δημοσιότητας με τον πιο τραγικό τρόπο, όταν το 2009 ο Μάικλ Τζάκσον έχασε τη ζωή του στην κατοικία του στο Λος Άντζελες, έπειτα από παράνομη και ανεξέλεγκτη χρήση προποφόλης που του είχε χορηγήσει ο προσωπικός του γιατρός ως υπναγωγό. Το δυστύχημα εκείνο είχε αναδείξει με τον πιο δραματικό τρόπο πόσο θανατηφόρο μπορεί να γίνει το φάρμακο όταν χρησιμοποιείται εκτός νοσοκομειακού περιβάλλοντος και χωρίς την παρουσία αναισθησιολογικής ομάδας.
Η ανίχνευση προποφόλης στις τοξικολογικές εξετάσεις του Γιώργου Μαζωνάκη επαναφέρει με τον πιο οδυνηρό τρόπο τα ίδια ερωτήματα γύρω από τις συνθήκες, τον τόπο και τα πρόσωπα που ενέχονται στη χορήγησή της. Καθώς η δικαστική έρευνα και οι ανακριτικές αρχές εξετάζουν σχολαστικά τα νέα δεδομένα, η ιατρική κοινότητα υπενθυμίζει με έμφαση ότι η προποφόλη είναι ένα σωτήριο φάρμακο στα χέρια των ειδικών εντός νοσοκομείου, αλλά μετατρέπεται σε «όπλο θανάτου» όταν αντιμετωπίζεται με ελαφρότητα ή χορηγείται σε ακατάλληλους χώρους.