Η συμπλήρωση των 60, 70 ή 80 ετών δεν είναι το τέλος της ιστορίας. Αντίθετα, είναι η αρχή μιας καθοριστικής φάσης, όπου μία μόνο επιλογή μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στο να ζεις τη ζωή στο έπακρο ή απλώς να επιβιώνεις.
Ένα από τα πιο σημαντικά ερωτήματα σε αυτή την περίοδο είναι τόσο απλό όσο και βαθύ: Με ποιον πρέπει να ζει ένας ηλικιωμένος άνθρωπος;
Για δεκαετίες, επικρατούσε η ιδέα ότι το φυσικό «πεπρωμένο» των γηρατειών είναι η μετακόμιση στο σπίτι των παιδιών. Σήμερα όμως γνωρίζουμε ότι αυτή η απόφαση, όταν λαμβάνεται χωρίς σκέψη ή στρατηγική, μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τη συναισθηματική υγεία, την αξιοπρέπεια και την αυτονομία του ηλικιωμένου. Πλέον, το να γερνά κανείς καλά δεν σημαίνει εξάρτηση, αλλά συνειδητό σχεδιασμό της προσωπικής του ευημερίας.
Αυτονομία: Το θεμέλιο της υγιούς γήρανσης
Όσο υπάρχουν καλή φυσική κατάσταση και πνευματική διαύγεια, το να ζει κανείς στον δικό του χώρο είναι η μεγαλύτερη πράξη αγάπης προς τον εαυτό του. Η αυτονομία δεν ταυτίζεται με τη μοναξιά, αλλά με την ελευθερία. Το να αποφασίζεις τι ώρα θα ξυπνήσεις, τι θα φας, πώς θα οργανώσεις το σπίτι και ποιον θα δεχτείς, δεν είναι μικρές λεπτομέρειες· είναι καθημερινές «ασκήσεις» που κρατούν ενεργά το σώμα, το μυαλό και την αίσθηση ταυτότητας.
Η σύγχρονη επιστήμη επιβεβαιώνει κάτι που πολλές γενιές διαισθητικά γνώριζαν: Οι καθημερινές δραστηριότητες, όπως το μαγείρεμα, η οργάνωση, η διαχείριση εξόδων και η λήψη αποφάσεων, προλαμβάνουν τη γνωστική έκπτωση. Όταν οι άλλοι τα κάνουν όλα για έναν ηλικιωμένο, δεν τον απαλλάσσουν μόνο από ευθύνες, αλλά και από σκοπό.
Αν το τωρινό σπίτι είναι πολύ μεγάλο ή δύσκολο στη συντήρηση, η λύση δεν είναι να μετακομίσει στα παιδιά, αλλά να προσαρμόσει τον χώρο: Ένα μικρότερο, πιο άνετο σπίτι, αλλά δικό του. Ο προσωπικός χώρος αποτελεί ισχυρή συναισθηματική άγκυρα.
Γιατί το σπίτι των παιδιών πρέπει να είναι η τελευταία λύση
Η μετακόμιση στο σπίτι των παιδιών όσο υπάρχει ακόμα ανεξαρτησία συχνά φαίνεται μια τρυφερή και λογική επιλογή, όμως πολλές φορές καταλήγει να επιβαρύνει τη σχέση. Το σπίτι των παιδιών έχει τους δικούς του ρυθμούς, εντάσεις, προγράμματα και συνήθειες, που δεν συμβαδίζουν πάντα με τις συναισθηματικές ανάγκες ενός ηλικιωμένου.
Χάνοντας τον δικό του χώρο, χάνει κανείς και την ιδιωτικότητα, την αυτοδιάθεση και, με τον χρόνο, την ταυτότητά του. Η αναγκαστική συγκατοίκηση μπορεί να μετατρέψει έναν ηλικιωμένο σε μόνιμο, εξαρτημένο και σιωπηλό «φιλοξενούμενο», ακόμα κι αν περιβάλλεται από ανθρώπους.
Επιπλέον, υπάρχει ένας συχνός κίνδυνος: Να γίνει ο μόνιμος φροντιστής των εγγονιών, απλώς επειδή «είναι διαθέσιμος», κάτι που εξαντλεί σωματικά και ψυχικά έναν άνθρωπο που έχει ήδη ολοκληρώσει τον κύκλο της ανατροφής παιδιών. Οι οικογενειακοί δεσμοί ενισχύονται περισσότερο μέσα από επισκέψεις που επιλέγονται, παρά από συγκατοίκηση που επιβάλλεται.
Η μετακόμιση στα παιδιά θα πρέπει να εξετάζεται μόνο όταν υπάρχει σοβαρή σωματική εξάρτηση και δεν υπάρχουν εναλλακτικές επαγγελματικής φροντίδας. Πριν από αυτό το σημείο, η απώλεια της αυτονομίας έχει συχνά μεγάλο τίμημα.
Συγκατοίκηση με συνομηλίκους: Μια επιλογή που κερδίζει έδαφος
Για όσους δεν θέλουν να ζουν μόνοι ή να μετακομίσουν στα παιδιά, υπάρχει μια ολοένα και πιο δημοφιλής λύση: Η διαμονή με ανθρώπους της ίδιας ηλικιακής φάσης. Γνωστή ως συγκατοίκηση συνομηλίκων, αυτή η μορφή ζωής συνδυάζει την ανεξαρτησία με τη συντροφικότητα.
Ο καθένας διατηρεί τον προσωπικό του χώρο, αλλά μοιράζεται παρέα, υποστήριξη και κοινωνική ζωή με φίλους ή άτομα με κοινές αξίες. Έτσι μειώνεται η απομόνωση, ενισχύεται η πνευματική δραστηριότητα και δημιουργείται ένα πραγματικό δίκτυο αλληλοστήριξης, χωρίς ιεραρχίες ή επιβεβλημένους ρόλους.
Το να ζει κανείς κοντά σε ανθρώπους με παρόμοιες αναμνήσεις, ρυθμούς και εμπειρίες επιτρέπει να γερνά με συντροφιά, χωρίς να θυσιάζει την ελευθερία του. Δεν πρόκειται για στρίμωγμα, αλλά για σύνδεση, με πόρτες που ανοίγουν από επιλογή, όχι από υποχρέωση.
Το περιβάλλον μετρά περισσότερο από τον αριθμό των ανθρώπων
Ένα συχνό λάθος είναι η πεποίθηση ότι ένα σπίτι γεμάτο κόσμο εγγυάται την ευτυχία. Η πραγματικότητα είναι διαφορετική: Η ποιότητα του περιβάλλοντος έχει μεγαλύτερη σημασία από τον αριθμό των ατόμων. Ένα ασφαλές, προσβάσιμο, λειτουργικό και ευχάριστο σπίτι προστατεύει την αυτονομία και προλαμβάνει ατυχήματα, εξάρτηση και θλίψη.
Επικίνδυνες σκάλες, ακατάλληλα μπάνια ή μη πρακτικοί χώροι μπορεί να περιορίζουν περισσότερο από τη μοναξιά. Ο σωστός σχεδιασμός του σπιτιού είναι μια μακροπρόθεσμη επένδυση στην υγεία.
Συμβουλές και προτάσεις
-
Να δίνετε πάντα προτεραιότητα στην αυτονομία σας όσο το επιτρέπει η υγεία σας.
-
Αν χρειάζεστε βοήθεια, προτιμήστε να τη λάβετε στο δικό σας σπίτι πριν εγκαταλείψετε τον χώρο σας.
-
Εξετάστε εναλλακτικές λύσεις, όπως μικρότερη ή προσαρμοσμένη κατοικία.
-
Μιλήστε ανοιχτά και ειλικρινά με τα παιδιά σας, χωρίς ενοχές ή φόβο.
-
Σκεφτείτε τη συγκατοίκηση με συνομηλίκους ως ρεαλιστική και εφαρμόσιμη επιλογή.
-
Προσαρμόστε το σπίτι σας ώστε να είναι ασφαλές, άνετο και λειτουργικό.
-
Θυμηθείτε: Το να ζητάτε βοήθεια δεν σημαίνει ότι χάνετε την ανεξαρτησία σας, το να την παραχωρείτε χωρίς σκέψη, ναι.
Το ερώτημα δεν είναι με ποιον «πρέπει» να ζει ένας ηλικιωμένος, αλλά με ποιον μπορεί να συνεχίσει να είναι ο εαυτός του. Το να γερνά κανείς με αξιοπρέπεια σημαίνει να επιλέγει ελευθερία, σεβασμό και συναισθηματική ευεξία. Όσο υπάρχουν υγεία και διαύγεια, το καλύτερο μέρος για να ζει κανείς είναι εκεί όπου κρατά τα κλειδιά της δικής του πόρτας και παραμένει ο πρωταγωνιστής της δικής του ζωής.