Σαν σήμερα, 30 Ιανουαρίου 1823: Το θείο σημάδι που συγκλόνισε την επαναστατημένη Ελλάδα – Η εύρεση της Παναγίας της Τήνου

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία ενός τόπου όπου το μεταφυσικό στοιχείο πλέκεται τόσο άρρηκτα με την εθνική μοίρα, που είναι αδύνατο να τα διαχωρίσεις.

Μία τέτοια στιγμή γράφτηκε με ανεξίτηλο μελάνι στις 30 Ιανουαρίου του 1823 στο νησί της Τήνου.

Ενώ η Ελληνική Επανάσταση βρισκόταν σε μια από τις πιο κρίσιμες και αμφίρροπες καμπές της, με τους Έλληνες να παλεύουν ανάμεσα στην ελευθερία και τον αφανισμό, η γη των Κυκλάδων «αποκάλυψε» ένα εύρημα που έμελλε να αλλάξει τον πνευματικό χάρτη της χώρας και να προσφέρει το απόλυτο ηθικό στήριγμα στους αγωνιστές του ’21.

Η ανεύρεση της εικόνας του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου δεν ήταν απλώς ένα θρησκευτικό γεγονός, αλλά μια εθνική ανάταση που ερμηνεύτηκε ως θεία επικύρωση του αγώνα για την ανεξαρτησία.

Το όραμα της μοναχής Πελαγίας και οι πρώτες δυσκολίες

Όλα ξεκίνησαν λίγους μήνες νωρίτερα, τον Ιούλιο του 1822, στο ιστορικό Μοναστήρι του Κεχροβουνίου. Μια απλή, ταπεινή μοναχή, η Πελαγία, είδε στον ύπνο της μια γυναίκα με μεγαλοπρέπεια, η οποία της υπέδειξε ένα συγκεκριμένο σημείο στο κτήμα του Αντωνίου Δοξαρά, ζητώντας της να σκάψουν για να βρουν την εικόνα της. Η Παναγία εμφανίστηκε τρεις συνεχόμενες Κυριακές στο όνειρο της Πελαγίας, η οποία αρχικά δίσταζε να μιλήσει, φοβούμενη την αντιμετώπιση των υπολοίπων. Όταν τελικά εμπιστεύτηκε το όραμά της στην ηγουμένη και στη συνέχεια στον Μητροπολίτη Τήνου Γαβριήλ, η κινητοποίηση ήταν άμεση αλλά οι πρώτες προσπάθειες στέφθηκαν από αποτυχία.

Το φθινόπωρο του 1822 ξεκίνησαν οι πρώτες ανασκαφές, όμως το αποτέλεσμα ήταν απογοητευτικό. Πολλοί άρχισαν να αμφιβάλλουν, το κλίμα έγινε βαρύ και οι εργασίες σταμάτησαν για ένα διάστημα, καθώς μια επιδημία πανώλης χτύπησε το νησί. Ωστόσο, η επιμονή της Πελαγίας και η πίστη των κατοίκων ότι το κακό που βρήκε τον τόπο ήταν σημάδι για τη διακοπή των ερευνών, οδήγησαν στην επανεκκίνηση των εργασιών τον Ιανουάριο του 1823. Το πείσμα των Τηνιακών, που έσκαβαν εθελοντικά, έδειχνε πως κάτι μεγάλο επρόκειτο να συμβεί, σε μια περίοδο που η ανάγκη για ελπίδα ήταν μεγαλύτερη από ποτέ.

Η στιγμή της αποκάλυψης και το «θαύμα» της αξίνας

Το πρωινό της 30ης Ιανουαρίου 1823 ξημέρωσε με μια παράξενη ηρεμία στο νησί. Οι εργάτες δούλευαν πυρετωδώς στο σημείο όπου σήμερα υψώνεται ο μεγαλοπρεπής ναός. Κάποια στιγμή, η αξίνα του εργάτη Εμμανουήλ Μάτσα χτύπησε πάνω σε ένα κομμάτι ξύλο. Καθώς καθάριζε το χώμα, αποκαλύφθηκε η μία πλευρά της εικόνας. Λίγο αργότερα, βρέθηκε και το δεύτερο κομμάτι. Παρά το γεγονός ότι η εικόνα ήταν θαμμένη στο χώμα για εκατοντάδες χρόνια, το ξύλο ήταν υγρό αλλά το πρόσωπο της Παναγίας και του Αρχαγγέλου παρέμεναν διακριτά, παρά τη φθορά που είχε υποστεί η εικόνα από την πυρκαγιά που είχε καταστρέψει τον αρχαίο ναό που βρισκόταν στο σημείο εκείνο.

Ο αντίκτυπος στην Επανάσταση και οι μεγάλοι προσκυνητές

Η εύρεση της εικόνας δεν έμεινε στα στενά όρια της Τήνου. Τα νέα έφτασαν γρήγορα στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα, εμψυχώνοντας τους αγωνιστές. Λέγεται ότι ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Κανάρης και ο Μιαούλης θεωρούσαν την Παναγία της Τήνου ως την προστάτιδα του αγώνα. Οι ηγέτες της Επανάστασης έσπευσαν να προσκυνήσουν, αφήνοντας ακριβά αφιερώματα, ενώ ο ίδιος ο Μακρυγιάννης αναφέρει στα απομνημονεύματά του τη σημασία της εύρεσης για το ηθικό των Ελλήνων. Η Τήνος μετατράπηκε μέσα σε μια νύχτα στο πνευματικό κέντρο του μαχόμενου έθνους, ένας φάρος ελπίδας που έδειχνε ότι η ελευθερία ήταν κοντά.