Το σύστημα, το οποίο στον δημόσιο διάλογο έχει ήδη χαρακτηριστεί ως «Τειρεσίας ενοικιαστών», φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα ενιαίο οικονομικό προφίλ για τους υποψήφιους μισθωτές, όμως ήδη προκαλεί έντονη συζήτηση σχετικά με τις κοινωνικές και νομικές του συνέπειες.
Έντονες αντιδράσεις από διαφορετικές πλευρές της αγοράς προκαλεί το κυβερνητικό σχέδιο για τη δημιουργία «Πιστοποιητικού Φερεγγυότητας Ενοικιαστών», ενός νέου μηχανισμού αξιολόγησης που αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία εντός του 2026 και να επηρεάσει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο συνάπτονται οι μισθώσεις κατοικίας στην Ελλάδα.
Δείτε το βίντεο:
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές, το πιστοποιητικό θα βασίζεται σε δεδομένα που θα αντλούνται από φορείς όπως η ΑΑΔΕ, ο ΕΦΚΑ, οι τράπεζες, οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων αλλά και πάροχοι υπηρεσιών κοινής ωφέλειας. Τα στοιχεία αυτά θα συγκεντρώνονται σε ένα ενιαίο προφίλ φερεγγυότητας, το οποίο θα μπορεί να ζητείται από ιδιοκτήτες πριν από την υπογραφή συμβολαίου μίσθωσης. Με τον τρόπο αυτό, οι εκμισθωτές θα έχουν στη διάθεσή τους βασικές ενδείξεις σχετικά με τη συνέπεια ενός υποψήφιου ενοικιαστή στις οικονομικές του υποχρεώσεις.
Η κυβέρνηση εκτιμά ότι η δημιουργία του μηχανισμού θα συμβάλει στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην αγορά μισθώσεων, καθώς πολλοί ιδιοκτήτες δηλώνουν ότι αποφεύγουν να διαθέσουν τα ακίνητά τους λόγω του φόβου των κακοπληρωτών και των ζημιών που μπορεί να προκύψουν από προβληματικές μισθώσεις. Με το πιστοποιητικό φερεγγυότητας, οι ιδιοκτήτες θα έχουν μια επιπλέον δικλείδα ασφαλείας πριν παραχωρήσουν την κατοικία τους, ενώ παράλληλα οι συνεπείς ενοικιαστές θα μπορούν να αποδεικνύουν την αξιοπιστία τους.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το πιστοποιητικό δεν θα παρουσιάζει αναλυτικές οικονομικές καταστάσεις αλλά βασικές ενδείξεις συνέπειας σε πληρωμές και μισθώματα. Η πρόσβαση στα στοιχεία δεν θα είναι ελεύθερη προς τρίτους, καθώς θα απαιτείται η συναίνεση του ενοικιαστή, ο οποίος θα μπορεί να επιλέγει αν θα προσκομίσει το πιστοποιητικό στον ιδιοκτήτη κατά τη διαδικασία ενοικίασης.
Το μέτρο, σύμφωνα με την κυβερνητική επιχειρηματολογία, θα μπορούσε να συμβάλει και στην αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος, καθώς εκτιμάται ότι αρκετοί ιδιοκτήτες κρατούν τα διαμερίσματά τους κλειστά λόγω προηγούμενων αρνητικών εμπειριών. Η ύπαρξη ενός συστήματος αξιολόγησης θεωρείται ότι μπορεί να ενθαρρύνει την επιστροφή περισσότερων κατοικιών στη μακροχρόνια αγορά, αυξάνοντας την προσφορά.
Καταγγελία στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα
Ωστόσο, οργανώσεις ενοικιαστών εκφράζουν σοβαρές αντιρρήσεις για την εφαρμογή του μέτρου. Η Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών Θεσσαλονίκης κατέθεσε καταγγελία στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, υποστηρίζοντας ότι το σύστημα εγείρει σημαντικά ζητήματα τόσο για την προστασία προσωπικών δεδομένων όσο και για το δικαίωμα πρόσβασης στη στέγη. Όπως επισημαίνει η Ένωση, η συγκέντρωση δεδομένων από διαφορετικές βάσεις πληροφοριών δημιουργεί σοβαρούς προβληματισμούς σε σχέση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προστασία δεδομένων, ενώ η χρήση τους για την αξιολόγηση πολιτών μπορεί να οδηγήσει σε μορφές οικονομικής κατηγοριοποίησης.
Παράλληλα, τονίζεται ότι σε μια χώρα όπου μεγάλο ποσοστό των νοικοκυριών αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες και ληξιπρόθεσμες οφειλές, η δημιουργία ενός τέτοιου προφίλ μπορεί να οδηγήσει σε αποκλεισμό των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων από την αγορά ενοικίων. Οι επικριτές του μέτρου υποστηρίζουν ότι η πρόσβαση σε κατοικία ενδέχεται να εξαρτάται από ένα συνολικό οικονομικό σκορ, γεγονός που, όπως αναφέρουν, «ποινικοποιεί τη φτώχεια» και μετατρέπει ένα βασικό κοινωνικό αγαθό σε προνόμιο για όσους πληρούν συγκεκριμένα οικονομικά κριτήρια.
Επιπλέον, τίθενται ζητήματα σχετικά με πιθανές μορφές profiling και αυτοματοποιημένης λήψης αποφάσεων, ιδιαίτερα εάν στο μέλλον η αξιολόγηση βασιστεί σε αλγοριθμικά μοντέλα ή τεχνητή νοημοσύνη. Σε μια τέτοια περίπτωση, ειδικοί επισημαίνουν ότι θα απαιτηθούν αυστηρές εγγυήσεις διαφάνειας, επεξηγησιμότητας και ελέγχου της ποιότητας των δεδομένων.
Από την πλευρά τους, οι ιδιοκτήτες ακινήτων εμφανίζονται θετικοί στην προοπτική εφαρμογής του νέου μηχανισμού. Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων (ΠΟΜΙΔΑ) έχει ταχθεί υπέρ της θέσπισης του πιστοποιητικού φερεγγυότητας, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για ένα απαραίτητο εργαλείο που θα ενισχύσει τη διαφάνεια και την εμπιστοσύνη στις μισθώσεις.
Σύμφωνα με την ομοσπονδία, πολλοί ιδιοκτήτες αποφεύγουν να διαθέσουν τα ακίνητά τους στην αγορά λόγω κακών εμπειριών με κακοπληρωτές ενοικιαστές, απλήρωτα ενοίκια και ζημιές στις κατοικίες τους. Το πιστοποιητικό, όπως επισημαίνουν, θα λειτουργήσει ως μια βασική δικλείδα ασφαλείας, δίνοντας στους εκμισθωτές μια πιο καθαρή εικόνα για τη συνέπεια του υποψήφιου μισθωτή, ενώ ταυτόχρονα θα επιβραβεύει τους συνεπείς ενοικιαστές που μπορούν να αποδεικνύουν την αξιοπιστία τους.