Αφιέρωμα στον αγαπημένο ηθοποιό Χάρη Παναγιώτου: Ο αξέχαστος Πανάγος του ελληνικού κινηματογράφου και μια ολόκληρη ζωή αφιερωμένη στο θέατρο
Υπάρχουν ηθοποιοί που το κοινό θυμάται μέσα από δεκάδες πρωταγωνιστικούς ρόλους και άλλοι που καταφέρνουν κάτι ίσως δυσκολότερο: με μία χαρακτηριστική παρουσία, με ένα βλέμμα ή με έναν συγκεκριμένο κινηματογραφικό χαρακτήρα να παραμένουν για πάντα συνδεδεμένοι με μια ολόκληρη εποχή.
Σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία ανήκει ο Χάρης Παναγιώτου, ένας ηθοποιός με ουσιαστική και πολύπλευρη διαδρομή στο θέατρο, στον κινηματογράφο και στην καλλιτεχνική εκπαίδευση. Για το ευρύ κοινό το πρόσωπό του έμεινε ιδιαίτερα αναγνωρίσιμο χάρη στον Πανάγο από την κλασική κωμωδία «Υπάρχει και φιλότιμο». Πίσω όμως από τον συγκεκριμένο ρόλο υπήρχε μια πολύ μεγαλύτερη θεατρική πορεία, συνεργασίες με σημαντικούς οργανισμούς και δημιουργούς, αλλά και προσφορά από θέσεις ευθύνης.
Η απώλεια της Έφης Οικονόμου υπήρξε ένα από τα βαρύτερα πλήγματα της ζωής του Χάρη Παναγιώτου. Οι δυο ηθοποιοί είχαν μοιραστεί 46 χρόνια κοινής ζωής, αλλά και πολλές καλλιτεχνικές στιγμές. Ο Παναγιώτου είχε περιγράψει δημόσια τη βαθιά οδύνη του για τον χαμό της, μιλώντας για τη γυναίκα με την οποία είχε περάσει σχεδόν μισό αιώνα. Μετά τον θάνατό της, άνθρωποι και δημοσιεύματα της εποχής τον περιέγραφαν ως απαρηγόρητο, ενώ ο ίδιος την αποχαιρέτησε με τη συγκινητική φράση «Έχασα την Ιουλιέτα μου».
Ο Παναγιώτου γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, σύμφωνα τόσο με την καταχώριση του SearchCulture όσο και με άλλες βιογραφικές πηγές, και ακολούθησε οργανωμένες σπουδές υποκριτικής στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Η εκπαίδευσή του αυτή αποτέλεσε τη βάση μιας σταδιοδρομίας που δεν περιορίστηκε ποτέ αποκλειστικά στην κάμερα.
Ο Πανάγος που έμεινε στη μνήμη του κοινού
Αν υπάρχει ένας ρόλος με τον οποίο ταυτίστηκε περισσότερο στη συλλογική μνήμη, είναι αναμφίβολα εκείνος του Πανάγου στο «Υπάρχει και φιλότιμο», δίπλα στον Λάμπρο Κωνσταντάρα.
Ο Πανάγος αποτελεί κομβικό πρόσωπο της ιστορίας: είναι ο άνθρωπος που βοηθά τον υπουργό Ανδρέα Μαυρογιαλούρο να αντιληφθεί τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από την ωραιοποιημένη εικόνα που του παρουσιάζει το περιβάλλον του. Πρόκειται για έναν χαρακτήρα που λειτουργεί ως αντίβαρο στον μηχανισμό των συμφερόντων που σατιρίζει η ταινία.
Ο ρόλος μπορεί να μην είχε την έκταση του πρωταγωνιστικού χαρακτήρα του Κωνσταντάρα, είχε όμως καθοριστική σημασία για την εξέλιξη της υπόθεσης. Και ο Παναγιώτου κατάφερε να του δώσει μια ήρεμη αλλά έντονη παρουσία, αρκετή ώστε το πρόσωπό του να αναγνωρίζεται ακόμη και πολλές δεκαετίες αργότερα από τους φίλους του παλιού ελληνικού κινηματογράφου.
Δείτε το βίντεο:
Η συνεργασία του με τη Finos Film δεν σταμάτησε εκεί. Το επίσημο αρχείο της εταιρείας καταγράφει συνολικά τέσσερις κινηματογραφικές συμμετοχές του: «Υπάρχει και φιλότιμο», «Παράνομοι Πόθοι», «Κοντσέρτο για πολυβόλα» και «Ο Μικές παντρεύεται».
Η παρουσία του στον κινηματογράφο δεν υπήρξε τόσο εκτεταμένη όσο εκείνη άλλων ηθοποιών της γενιάς του. Βιογραφική καταγραφή για την καριέρα του αναφέρει συνολικά δεκαέξι ταινίες, μαζί με πλήθος θεατρικών παραστάσεων.
Και αυτό είναι σημαντικό για να καταλάβει κανείς τον Χάρη Παναγιώτου πέρα από την εικόνα που διατηρούν σήμερα οι επαναλήψεις των παλιών ελληνικών ταινιών: η βασική του καλλιτεχνική ταυτότητα ήταν βαθιά δεμένη με το θέατρο.
Μια πλούσια θεατρική διαδρομή
Τα θεατρικά αρχεία αποκαλύπτουν μια πλευρά της σταδιοδρομίας του που ίσως είναι λιγότερο γνωστή στο σημερινό κοινό.
Ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου διατηρεί στο ψηφιακό του αρχείο σειρά συμμετοχών του Παναγιώτου σε σημαντικά έργα του διεθνούς και ελληνικού ρεπερτορίου. Ανάμεσά τους συναντάμε το «Σπίτι της κούκλας (Νόρα)» του Ερρίκου Ίψεν, όπου υποδύθηκε τον Δόκτορα Ρανκ, τον «Ταρτούφο» του Μολιέρου, όπου εμφανίστηκε ως Κλεάνθης, το «Παραμύθι χωρίς όνομα» του Ιάκωβου Καμπανέλλη και τον «Αίαντα» του Σοφοκλή.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η συμμετοχή του στα «Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» του Λουίτζι Πιραντέλλο, σε σκηνοθεσία Νίκου Σιαφκάλη. Στην ίδια παραγωγή συναντά κανείς ονόματα όπως η Δέσποινα Μπεμπεδέλη, ενώ στη διανομή βρισκόταν και η Έφη Οικονόμου.
Τα αρχεία του κυπριακού θεάτρου καταγράφουν επίσης τον Παναγιώτου και την Οικονόμου μαζί σε παραγωγές όπως η «Τρισεύγενη» του Κωστή Παλαμά και η «Λοκαντιέρα» του Κάρλο Γκολντόνι. Έτσι, η προσωπική τους σχέση συνδέθηκε στην πράξη και με μια μακρά κοινή καλλιτεχνική πορεία.
Στην Ελλάδα συναντάμε επίσης το όνομά του σε παραστάσεις όπως ο «Δον Κάρλος, Ινφάντης της Ισπανίας», το «Αγάπη μου, παγόβουνο», το «Μια Μαρία… σε τιμή ευκαιρίας», ο «Λαμπρούκος και οι λατρείες του» και άλλες παραγωγές.
Αξιοσημείωτη είναι και η επιστροφή του «Υπάρχει και φιλότιμο» στη θεατρική σκηνή, σε παραγωγή του θιάσου του Λάμπρου Κωνσταντάρα στο Θέατρο Χατζηχρήστου, όπου στη διανομή συναντώνται τόσο ο Χάρης Παναγιώτου όσο και η Έφη Οικονόμου.
Από τη σκηνή στη διδασκαλία
Η σχέση του Χάρη Παναγιώτου με το θέατρο δεν περιορίστηκε στην ερμηνεία.
Δίδαξε υποκριτική στη Σχολή Θεάτρου «Περίακτος» του σκηνοθέτη Βασίλη Ρίτσου. Αργότερα ανέλαβε και θεσμικές θέσεις στον χώρο του πολιτισμού, καθώς διετέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Σερρών και ειδικός σύμβουλος της καλλιτεχνικής διεύθυνσης του Εθνικού Θεάτρου.
Αυτή η πλευρά της ζωής του είναι ίσως λιγότερο θεαματική από έναν κινηματογραφικό ρόλο, είναι όμως εξίσου σημαντική. Δείχνει έναν άνθρωπο που δεν αντιμετώπισε την υποκριτική μόνο ως προσωπική καριέρα, αλλά ασχολήθηκε με τη μετάδοση της θεατρικής γνώσης και με την ίδια την οργάνωση της θεατρικής ζωής.
Η Έφη Οικονόμου και μια σχέση δεκαετιών
Δίπλα στην καλλιτεχνική πορεία του Χάρη Παναγιώτου υπάρχει και η προσωπική ιστορία που σημάδεψε μεγάλο μέρος της ζωής του: η σχέση του με την επίσης ηθοποιό Έφη Οικονόμου.
Οι δυο τους γνωρίστηκαν στο καλλιτεχνικό περιβάλλον και έμελλε να ακολουθήσουν μια κοινή πορεία πολλών δεκαετιών. Πηγές που αναφέρονται στη ζωή της Οικονόμου σημειώνουν ότι ο Παναγιώτου υπήρξε σύντροφος της ζωής της και ότι συνεργάστηκαν επανειλημμένα στο θέατρο.
Η ιστορία της γνωριμίας τους έχει κάτι από τον παλιό κόσμο του ελληνικού θεάτρου. Σύμφωνα με μεταγενέστερη αφήγηση της ίδιας της Οικονόμου, η γνωριμία τους συνδέθηκε με θεατρική δουλειά στο Άλσος Παγκρατίου και με μια κοινή φωτογράφιση.
H Έφη Οικονόμου
Από εκεί ξεκίνησε μια σχέση που εξελίχθηκε σε κοινή ζωή και παράλληλα σε καλλιτεχνική συνεργασία.
Δεν ήταν απλώς δύο ηθοποιοί που μοιράζονταν το ίδιο σπίτι. Αν κοιτάξει κανείς τις παλιές διανομές, συναντά τα ονόματά τους ξανά και ξανά το ένα δίπλα στο άλλο. Η προσωπική ζωή και το θέατρο είχαν ουσιαστικά ενωθεί.
Ακόμη και στον χώρο της βιντεοταινίας εμφανίστηκαν μαζί. Στο «Παπαμανούλι… αγάπη μου», για παράδειγμα, η Έφη Οικονόμου και ο Χάρης Παναγιώτου εμφανίζονται ως οι γονείς της Λίλας.
Η απώλεια της Οικονόμου αποτέλεσε ένα βαρύ προσωπικό πλήγμα για εκείνον. Δημοσιεύματα της εποχής περιέγραφαν πόσο στενά δεμένες είχαν υπάρξει οι ζωές τους έπειτα από τόσες δεκαετίες κοινής πορείας.
H Έφη Οικονόμου
Η οικογένειά του
Μια λιγότερο γνωστή πτυχή της προσωπικής του ζωής αφορά τον πρώτο του γάμο. Βιογραφικές πηγές αναφέρουν ότι είχε παντρευτεί την επίσης ηθοποιό Γιώτα Σοϊμίρη, με την οποία απέκτησε τρεις κόρες. Αργότερα η ζωή του συνδέθηκε με την Έφη Οικονόμου.
Η πληροφορία αυτή συμπληρώνει την εικόνα ενός ανθρώπου του οποίου η προσωπική ζωή βρισκόταν για πολλά χρόνια πολύ κοντά στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς τόσο η Σοϊμίρη όσο και η Οικονόμου προέρχονταν από τον χώρο της υποκριτικής.
Περισσότερα από ένα γνώριμο πρόσωπο του παλιού σινεμά
Όταν οι παλιές ελληνικές ταινίες προβάλλονται ξανά στην τηλεόραση ή κυκλοφορούν αποσπάσματά τους στο διαδίκτυο, είναι εύκολο οι ηθοποιοί δεύτερων ρόλων να ταυτιστούν για πάντα με λίγα λεπτά κινηματογραφικής παρουσίας.
Στην περίπτωση του Χάρη Παναγιώτου, αυτό θα ήταν άδικο.
Ο Πανάγος ασφαλώς αποτελεί σημαντικό κομμάτι της κινηματογραφικής του μνήμης. Η πλήρης εικόνα του ηθοποιού, όμως, περιλαμβάνει Ίψεν, Μολιέρο, Σοφοκλή, Πιραντέλλο και Καμπανέλλη. Περιλαμβάνει τη συμμετοχή του στον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου, τις ελληνικές θεατρικές σκηνές, τη διδασκαλία της υποκριτικής και αργότερα την ανάληψη καλλιτεχνικών και συμβουλευτικών καθηκόντων.
Το ίδιο το SearchCulture, που συγκεντρώνει ψηφιοποιημένο πολιτιστικό υλικό ελληνικών φορέων, διαθέτει αρχειακές φωτογραφίες του από θεατρικές παραστάσεις του Εθνικού Θεάτρου. Είναι ένα ακόμη ίχνος μιας σταδιοδρομίας που εκτεινόταν πολύ πέρα από τις ταινίες που σήμερα γνωρίζει περισσότερο το ευρύ κοινό.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Ένας ηθοποιός μιας άλλης θεατρικής εποχής
Ο Χάρης Παναγιώτου ανήκε σε μια γενιά ηθοποιών που κινούνταν με φυσικότητα από το θέατρο στον κινηματογράφο και από εκεί στην τηλεόραση, χωρίς απαραίτητα να μετατρέπονται σε σταρ πρώτης γραμμής.
Ήταν οι ηθοποιοί που συμπλήρωναν έναν θίασο, έδιναν ζωή στους δεύτερους αλλά απαραίτητους χαρακτήρες μιας ιστορίας και μπορούσαν την επόμενη περίοδο να βρεθούν μπροστά σε ένα απαιτητικό έργο του κλασικού θεατρικού ρεπερτορίου.
Και ίσως γι’ αυτό η περίπτωση του Παναγιώτου έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σήμερα.
Για πολλούς θεατές θα είναι πάντοτε εκείνο το νέο, σοβαρό πρόσωπο απέναντι στον Μαυρογιαλούρο. Για την ιστορία του ελληνικού θεάτρου, όμως, υπήρξε κάτι πολύ περισσότερο: ηθοποιός, θεατράνθρωπος, δάσκαλος υποκριτικής και άνθρωπος που υπηρέτησε το θέατρο και από διοικητικές θέσεις.
Η εικόνα του παραμένει μέσα στις παλιές ταινίες. Η υπόλοιπη διαδρομή του βρίσκεται στις θεατρικές διανομές, στα φωτογραφικά αρχεία, στις παραστάσεις και στις αναμνήσεις των ανθρώπων με τους οποίους συνεργάστηκε.
Και κάπως έτσι διατηρείται η μνήμη ενός ηθοποιού: όχι μόνο μέσα από έναν διάσημο ρόλο, αλλά μέσα από όλα εκείνα τα μικρά και μεγάλα ίχνη που άφησε πίσω του.
Στη μνήμη του Χάρη Παναγιώτου — του Πανάγου που γνώρισαν εκατομμύρια θεατές, αλλά και του ανθρώπου του θεάτρου που υπήρξε πίσω από τον κινηματογραφικό χαρακτήρα.