Μη εγκεκριμένες ουσίες, υπερβάσεις ορίων και νέα απόρριψη στα σύνορα της ΕΕ για δημοφιλή προϊόντα που κατακλύζουν την Ευρώπη
Η Τουρκία αποτελεί βασικό προμηθευτή αποξηραμένων σύκων για την ευρωπαϊκή αγορά, τόσο σε συμβατικές όσο και σε βιολογικές κατηγορίες.
Τα σύκα χρησιμοποιούνται εκτενώς σε αρτοσκευάσματα, ζαχαροπλαστική και προϊόντα σνακ, με αποτέλεσμα τη συνεχή ροή φορτίων προς μεγάλα λιμάνια και χερσαία σημεία εισόδου της ΕΕ. Οι εντατικοί συνοριακοί έλεγχοι των τελευταίων ετών, ωστόσο, αποκαλύπτουν συστηματικές υπερβάσεις στα νομοθετικά όρια για μυκοτοξίνες, κυρίως ωχρατοξίνη Α και αφλατοξίνες, αλλά και, όπως πλέον καταγράφεται, για απαγορευμένα φυτοφάρμακα σε προϊόντα που φέρουν τη σήμανση «βιολογικό».
Από τις πρώτες ημέρες του 2026, το ευρωπαϊκό σύστημα ταχείας ειδοποίησης για τα τρόφιμα καταγράφει έναν νέο κύκλο σοβαρών και δυνητικά σοβαρών παραβάσεων που αφορούν αποξηραμένα σύκα προέλευσης Τουρκίας.
Μέσα σε λιγότερο από δύο εβδομάδες έχουν δημοσιευτεί αλλεπάλληλες διαφορετικές κοινοποιήσεις από διαφορετικές χώρες, για μυκοτοξίνες και άλλες επικίνδυνες ουσίες, με τις περισσότερες να οδηγούν σε απόρριψη των φορτίων με τα σύκα, στα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πιο πρόσφατη υπόθεση, προσθέτει μια ακόμη επιβαρυντική διάσταση, καθώς αφορά προϊόντα που ενώ διακινήθηκαν ως βιολογικά περιέχουν δύο φυτοφάρμακα σε ποσότητες άνω του 1.300% και άνω 500% του επιτρεπτού ορίου που ισχύει για τα συμβατικά, εάν προέρχονται από τρίτες χώρες.
Σύμφωνα με την επίσημη κοινοποίηση στο ευρωπαϊκό RASFF, που καταχωρίστηκε από τη Γαλλία και επικυρώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε αποξηραμένα σύκα βιολογικής κατηγορίας από την Τουρκία ανιχνεύθηκαν τα εντομοκτόνα περμεθρίνη και τετραμεθρίνη. Πρόκειται για δραστικές ουσίες που δεν επιτρέπονται στη βιολογική παραγωγή και, στη συγκεκριμένη περίπτωση, βρέθηκαν σε συγκεντρώσεις πολλαπλάσιες των ανώτατων επιτρεπτών ορίων.
Όμως, οι δύο αυτές δραστικές ουσίες δεν είναι εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα για χρήση στην ευρωπαϊκή γεωργία ούτε σε συμβατικά προϊόντα και συνεπώς δεν υπάρχουν τυπικά ανώτατα όρια υπολειμμάτων (MRLs) για σύκα ή άλλα αγροτικά προϊόντα στην ΕΕ για αυτές τις ουσίες βάσει του ισχύοντος κανονισμού για τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων (Κανονισμός ΕΚ 396/2005). Όταν μια ουσία δεν είναι εγκεκριμένη για χρήση στην παραγωγή, το γενικό όριο υπολειμμάτων που εφαρμόζεται είναι το ελάχιστο δυνατό που μπορεί να μετρηθεί (default MRL 0,01 mg/kg), εκτός αν έχει οριστεί ειδικό MRL για εισαγωγές και υπό άλλες πολύ περιορισμένες συνθήκες.
Τα εργαστηριακά αποτελέσματα κατέγραψαν περμεθρίνη σε επίπεδο 0,30 mg/kg όταν το μέγιστο επιτρεπτό όριο είναι 0,050 mg/kg ποσοστιαία υπέρβαση 500%. Παράλληλα, η τετραμεθρίνη ανιχνεύθηκε σε συγκέντρωση 0,14 mg/kg έναντι ορίου μόλις 0,010 mg/kg ποσοστιαία υπέρβαση 1.300%. Η ειδοποίηση ταξινομήθηκε ως απόρριψη στα σύνορα με απόφαση κινδύνου «δυνητικά σοβαρός». Τα μέτρα που ελήφθησαν προέβλεπαν επανεξαγωγή ή καταστροφή του φορτίου, χωρίς να αναφερθεί αριθμός επηρεαζόμενων καταναλωτών, καθώς το προϊόν δεν είχε ακόμη τοποθετηθεί στην αγορά. Να σημειωθεί ότι τετραμεθρίνη χρησιμοποιείται ευρέως σε εντομοκτόνα οικιακής ή δημόσιας υγιεινής (π.χ. για κουνούπια, κατσαρίδες) και δεν περιλαμβάνεται στις εγκεκριμένες δραστικές ουσίες φυτοπροστατευτικών προϊόντων για γεωργική χρήση στην ΕΕ.
Η συγκεκριμένη υπόθεση έρχεται να προστεθεί στα απανωτά περιστατικά που έχουν σημειωθεί από την αρχή του 2026 με αποξηραμένα σύκα Τουρκίας. Από τις 7 Ιανουαρίου 2026 έχουν ήδη δημοσιευτεί τέσσερις ειδοποιήσεις, όλες για αποξηραμένα σύκα από την Τουρκία, με ανίχνευση ωχρατοξίνης Α και χαρακτηρισμό κινδύνου «σοβαρός». Η ωχρατοξίνη Α είναι μυκοτοξίνη και σύμφωνα με τις αξιολογήσεις της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων, ταξινομείται ως πιθανώς καρκινογόνος για τον άνθρωπο και συνδέεται με νεφρικές βλάβες και άλλες σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Οι αφλατοξίνες θεωρούνται αποδεδειγμένα καρκινογόνες, με ιδιαίτερη τοξικότητα για το ήπαρ. Οι ειδοποιήσεις προήλθαν από τη Γαλλία και αφορούσαν συνοριακούς ελέγχους που κατέληξαν σε απόρριψη των φορτίων.
Στις 8 Ιανουαρίου ακολούθησε νέα κοινοποίηση, για μυκοτοξίνες σε αποξηραμένα σύκα από την Τουρκία μέσω Γαλλίας, αυτή τη φορά με ειδοποιούσα χώρα τη Γερμανία και επίσης χαρακτηρισμό «σοβαρός». Στις 13 Ιανουαρίου 2026, εκτός από την υπόθεση των φυτοφαρμάκων σε βιολογικά σύκα, καταγράφηκε και άλλη ειδοποίηση για αφλατοξίνες σε αποξηραμένα σύκα από την Τουρκία. Το σύνολο αυτών των κοινοποιήσεων συνθέτει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο επιμολύνσεων σε ένα προϊόν που καταναλώνεται ευρέως στην Ευρώπη και εισάγεται σε μεγάλες ποσότητες.
Το 2025 είχε ήδη προηγηθεί καταιγισμός προειδοποιήσεων για αποξηραμένα σύκα και άλλα προϊόντα από την Τουρκία. Δημοσιεύματα και επίσημες ειδοποιήσεις κατέγραφαν αλλεπάλληλες απορρίψεις φορτίων λόγω υπερβάσεων καρκινογόνων μυκοτοξινών, ενώ υπήρχαν περιπτώσεις όπου ανιχνεύθηκαν πολλαπλά φυτοφάρμακα σε άλλα τρόφιμα, όπως αμπελόφυλλα, ντολμαδάκια, ντομάτες, πιπεριές και πορτοκάλια. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι συγκεντρώσεις ξεπερνούσαν τα όρια ασφαλείας κατά πολλές φορές.
Οι επαναλαμβανόμενες απορρίψεις φορτίων αποξηραμένων σύκων μέσα σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα, τόσο το 2025 όσο και στις αρχές του 2026, καταδεικνύουν ότι το πρόβλημα δεν φαίνεται να λύνεται. Οι κοινοποιήσεις εκδίδονται σχεδόν αποκλειστικά στο στάδιο των συνοριακών ελέγχων, γεγονός που αποτρέπει τη διάθεση των επικίνδυνων προϊόντων στην αγορά, αλλά ταυτόχρονα αποκαλύπτει σοβαρά κενά στον έλεγχο της παραγωγής και της Τουρκικής εφοδιαστικής αλυσίδας πριν την εξαγωγή. Οι τελευταίες εξελίξεις, με την ανίχνευση απαγορευμένων φυτοφαρμάκων σε προϊόντα που δηλώνονται ως βιολογικά, προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο προβληματισμού για την αξιοπιστία των πιστοποιήσεων και την προστασία του καταναλωτή.
