Τόνος σε κονσέρβα και υδράργυρος: Τι αποκαλύπτει η ετικέτα για τα διάφορα είδη τόνου.
Δύο κονσέρβες τόνου στο ίδιο ράφι ενός σουπερμάρκετ μπορεί να περιέχουν διαφορετικά είδη και, ενδεχομένως, διαφορετικές ποσότητες υδραργύρου. Ωστόσο, μόνο από την ονομασία του είδους δεν μπορείτε να γνωρίζετε με ακρίβεια πόσο υδράργυρο περιέχει μια συγκεκριμένη κονσέρβα.
Πρόσφατη ευρωπαϊκή έρευνα δείχνει ότι το είδος του ψαριού αποτελεί χρήσιμη ένδειξη, αλλά όχι μια ακριβή κατάταξη βάσει της περιεκτικότητας σε υδράργυρο. Για τους καταναλωτές στην Ελλάδα και την υπόλοιπη ΕΕ, το πρακτικό ερώτημα είναι τι μπορεί πραγματικά να αποκαλύψει η ετικέτα.
Ποια είδη τόνου μπορεί να αναγράφονται στις ευρωπαϊκές κονσέρβες;
Οι κανονισμοί της ΕΕ επιτρέπουν την πώληση διαφόρων ειδών ως κονσερβοποιημένο τόνο. Η ονομασία του είδους μπορεί να αναγράφεται στην ετικέτα, αλλά αυτό δεν είναι πάντα υποχρεωτικό. Ορισμένα προϊόντα ενδέχεται να φέρουν απλώς την ένδειξη «τόνος».
- Σκίπτζακ (Skipjack – Katsuwonus pelamis): Οι μικρότεροι τόνοι τείνουν να συσσωρεύουν λιγότερο υδράργυρο σε σύγκριση με τα μεγαλύτερα αρπακτικά είδη. Η αναγραφή του συγκεκριμένου είδους στην ετικέτα αποτελεί μια χρήσιμη ένδειξη για πιθανώς χαμηλότερη περιεκτικότητα σε υδράργυρο, χωρίς ωστόσο να αποτελεί απόλυτη εγγύηση.
- Κιτρινόπτερος τόνος (Yellowfin – Thunnus albacares): Ευρωπαϊκές μελέτες έχουν καταγράψει μέτρια επίπεδα υδραργύρου στο συγκεκριμένο είδος. Η αναγραφή του στην ετικέτα βοηθά τον καταναλωτή να γνωρίζει τι αγοράζει, ωστόσο η περιεκτικότητα σε υδράργυρο μπορεί να διαφέρει από προϊόν σε προϊόν.
- Μακρύπτερος τόνος (Albacore – Thunnus alalunga): Ορισμένες ευρωπαϊκές μελέτες έχουν εντοπίσει υψηλότερα επίπεδα υδραργύρου σε σύγκριση με τον κιτρινόπτερο τόνο ή τον σκίπτζακ. Επομένως, η συγκεκριμένη ένδειξη στην ετικέτα ενδέχεται να υποδηλώνει μεγαλύτερη έκθεση στον υδράργυρο, χωρίς αυτό να ισχύει απαραίτητα για κάθε κονσέρβα.
- Μεγαλόφθαλμος και γαλαζόπτερος τόνος (Bigeye / Bluefin – Thunnus obesus / Thunnus thynnus): Πρόκειται για μεγάλα αρπακτικά είδη τόνου που προκαλούν μεγαλύτερη ανησυχία όσον αφορά τη συσσώρευση υδραργύρου. Εάν αναγράφονται στην ετικέτα, οι καταναλωτές καλό είναι να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή, ειδικά όταν καταναλώνουν τόνο σε τακτική βάση.
Παλαιότερη ισπανική μελέτη κατέγραψε μέσες συγκεντρώσεις υδραργύρου 0,332 mg/kg στον μακρύπτερο τόνο (albacore) σε κονσέρβα και 0,266 mg/kg στον κιτρινόπτερο τόνο (yellowfin). Ωστόσο, μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Food Control (με στοιχεία από 116 δείγματα 58 προϊόντων τόνου σε κονσέρβα στην Ισπανία) δεν διαπίστωσε στατιστικά σημαντική διαφορά στα επίπεδα υδραργύρου μεταξύ των ειδών που εξετάστηκαν.
Επομένως, ο παραπάνω πίνακας παρουσιάζει τάσεις, όχι μια σταθερή κατάταξη.
Γιατί δύο κονσέρβες του ίδιου είδους τόνου μπορεί να διαφέρουν;
Διότι το είδος αποτελεί μόνο έναν παράγοντα. Ο υδράργυρος, και ειδικά ο μεθυλυδράργυρος, συσσωρεύεται μέσω της θαλάσσιας τροφικής αλυσίδας. Το μέγεθος του ψαριού, η ηλικία του, οι διατροφικές του συνήθειες, καθώς και η περιοχή όπου έζησε και αλιεύθηκε, μπορούν να επηρεάσουν την ποσότητα υδραργύρου που περιέχει.
Η προαναφερθείσα ισπανική μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι η περιοχή αλιείας και το υγρό κάλυψης (το μέσο στο οποίο είναι συσκευασμένο το ψάρι) σχετίζονται με διαφορές στα επίπεδα διαφόρων στοιχείων που μετρήθηκαν. Αυτό ΔΕΝ οδηγεί σε έναν απλό κανόνα, όπως «ο τόνος σε λάδι είναι ασφαλέστερος» ή «μια συγκεκριμένη περιοχή αλιείας έχει πάντα χαμηλότερα επίπεδα υδραργύρου».
Τι σημαίνει το όριο της ΕΕ για τον υδράργυρο;
Το μέγιστο επιτρεπτό επίπεδο υδραργύρου στην ΕΕ για τον τόνο είναι 1 mg/kg (χιλιοστόγραμμο ανά κιλό) νωπού βάρους.
Πρόκειται για ένα νομικό ανώτατο όριο και όχι για την ποσότητα που εντοπίζεται συνήθως σε μια κονσέρβα, ούτε για κάποιον συνιστώμενο στόχο κατανάλωσης. Στοιχεία από ισπανικούς ελέγχους κατά την περίοδο 2011–2021 έδειξαν μια διάμεση συγκέντρωση υδραργύρου 0,22 mg/kg στον κονσερβοποιημένο τόνο, τιμή πολύ χαμηλότερη από το νομικό ανώτατο όριο.
Η EFSA (Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων) έχει ορίσει την ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη μεθυλυδραργύρου στα 1,3 mg/kg σωματικού βάρους. Η έκθεση στον υδράργυρο είναι ιδιαίτερα κρίσιμη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και της παιδικής ηλικίας, καθώς ο μεθυλυδράργυρος μπορεί να επηρεάσει το νευρικό σύστημα που βρίσκεται σε ανάπτυξη.
Τι πρέπει να προσέχετε στην ετικέτα;
Ελέγξτε αν αναφέρεται το συγκεκριμένο είδος ψαριού. Μια ονομασία όπως «τόνος skipjack» (τόνος ραβδωτός), «yellowfin» (κιτρινόπτερος τόνος) ή «albacore» (μακρύπτερος τόνος) παρέχει περισσότερες πληροφορίες από τον γενικό όρο «τόνος».
Ωστόσο, μην αντιμετωπίζετε την ονομασία του είδους ως εργαστηριακό αποτέλεσμα. Η πιο αξιόπιστη προσέγγιση είναι η ποικιλία στα ψάρια που καταναλώνετε, με είδη που έχουν γενικά χαμηλότερα επίπεδα υδραργύρου, αντί να βασίζεστε αποκλειστικά σε έναν τύπο τόνου.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι ασφαλής ο κονσερβοποιημένος τόνος κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης;
Δεν αποκλείεται αυτόματα, αλλά παίζουν ρόλο η συχνότητα κατανάλωσης και το είδος του ψαριού. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες συνιστούν την ποικιλία και τον περιορισμό των αρπακτικών ψαριών, που έχουν υψηλότερα επίπεδα υδραργύρου, αντί να αντιμετωπίζονται όλοι οι τόνοι ως το ίδιο.
Απομακρύνεται ο υδράργυρος αν στραγγίξω το λάδι ή το νερό από την κονσέρβα;
Όχι σε σημαντικό βαθμό. Ο υδράργυρος βρίσκεται κυρίως στους ιστούς του ψαριού, επομένως το στράγγισμα του υγρού κάλυψης δεν τον απομακρύνει ουσιαστικά.
Συμπέρασμα
Το είδος που αναγράφεται στην ετικέτα μιας κονσέρβας τόνου μπορεί να προσφέρει μια χρήσιμη ένδειξη, ωστόσο δεν είναι σε θέση να αποκαλύψει τη συγκέντρωση υδραργύρου στη συγκεκριμένη κονσέρβα.
Για τους Ευρωπαίους καταναλωτές, η καλύτερη προσέγγιση είναι να λαμβάνουν υπόψη το είδος του ψαριού ως πλαίσιο αναφοράς, να επιλέγουν ποικιλία ψαριών και να αποφεύγουν να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε μεγαλύτερους τόνους, οι οποίοι περιέχουν υψηλότερα επίπεδα υδραργύρου.
Πηγές:
