Έχετε πρόβλημα να ανεβαίνετε σκάλες, να κουβαλάτε τα ψώνια σας ή να ασχολείστε με τον κήπο σας για όσο χρόνο το κάνατε παλιά;

Δεν είναι απαραίτητα «απλά η ηλικία» που μιλάει… Κι αν είναι ένα σύμπτωμα που οι μύες σας προσπαθούν να σας στείλουν; Ένα διακριτικό αλλά πολύ πραγματικό φαινόμενο επηρεάζει όλο και περισσότερους ενήλικες μετά τα 50, συχνά χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε. Κι όμως, μπορεί να αποδυναμωθεί — ή και να αποφευχθεί. Έχετε περιέργεια; Σας τα αποκαλύπτουμε όλα.

Σαρκοπενία: Όταν οι μύες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου

Πίσω από αυτό το κάπως «βαρβαρικό» όνομα κρύβεται μια πολύ συγκεκριμένη πραγματικότητα: η σαρκοπενία είναι η προοδευτική απώλεια μυϊκής μάζας και σωματικής δύναμης. Αντίθετα με ό,τι πιστεύεται, δεν είναι μια προδιαγεγραμμένη κατάσταση που σχετίζεται αποκλειστικά με την ηλικία. Πλέον αναγνωρίζεται ως ξεχωριστή διαταραχή με σημαντικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής.

Γιατί συμβαίνει… και σε ποιους;

Αν και οι μύες τείνουν να χάνουν σταδιακά βάρος ήδη από τα 30 (ναι, τόσο νωρίς!), η διαδικασία επιταχύνεται ιδιαίτερα γύρω στα 60. Η αιτία; Ένα «κοκτέιλ» παραγόντων, συχνά σε συνδυασμό:

Το πέρασμα του χρόνου, απλά…

Με την ηλικία, ορισμένες ορμόνες που βοηθούν τους μύες (όπως η IGF-1 ή η αυξητική ορμόνη) μειώνονται. Η αποκατάσταση των μυών γίνεται πιο αργή, η απορρόφηση θρεπτικών συστατικών λιγότερο αποτελεσματική… με λίγα λόγια, το σώμα χαλαρώνει.

Συνήθειες όχι και τόσο «φιλικές» προς τους μύες

Μικρές καθημερινές συνήθειες που αποδυναμώνουν τους μύες είναι το να παραλείπουμε γεύματα, να αποφεύγουμε τις πρωτεΐνες, να μην ασκούμαστε αρκετά και να καθόμαστε ή να μένουμε αδρανείς για πολλές ώρες. Η ακινησία είναι μάλιστα ο βασικότερος παράγοντας κινδύνου. Και μην ξεχνάμε τη συχνή έλλειψη βιταμίνης D, που μειώνει τον μυϊκό τόνο.

Κάποιες «σιωπηλές» ασθένειες

Ο διαβήτης, οι διαταραχές του θυρεοειδούς, η χρόνια φλεγμονή και ακόμη και νευρολογικές ασθένειες μπορούν να επιταχύνουν την απώλεια μυών, συχνά χωρίς εμφανή συμπτώματα.

Πώς θα καταλάβετε ότι οι μύες σας αρχίζουν να σας «εγκαταλείπουν»;

Δεν χρειάζεστε μηχανήματα τελευταίας τεχνολογίας για να το διαπιστώσετε! Δείτε μερικά προειδοποιητικά σημάδια:

• Δυσκολεύεστε να σηκωθείτε από καρέκλα χωρίς να πάρετε φόρα.

• Το ανέβασμα μιας σκάλας σας αφήνει πιο λαχανιασμένους από παλιά.

• Τα χέρια και οι μηροί σας φαίνονται λιγότερο «σφιχτοί» απ’ ό,τι πριν.

• Έχετε τάση να σκοντάφτετε, χάνετε ισορροπία και κουράζεστε περισσότερο χωρίς προφανή λόγο.

Αν αρκετά από αυτά ισχύουν για εσάς, μια σύντομη επίσκεψη στον γιατρό μπορεί να σας βοηθήσει να έχετε εικόνα της κατάστασης.

Προστατεύοντας τους μύες σας: καλές καθημερινές συνήθειες

Τα καλά νέα; Μπορείτε να δράσετε! Ακόμη και στα 70, ποτέ δεν είναι αργά να ενισχύσετε τους μύες σας. Χρειάζεται λίγη ευελιξία… και ενθάρρυνση.

Κινηθείτε έξυπνα, αλλά κινηθείτε!

Δεν χρειάζεται να γίνετε μαραθωνοδρόμοι. Οι πιο αποτελεσματικές ασκήσεις είναι απλές: καθίσματα, προβολές, ελαφριά push-ups, ανέβασμα σκάλας ή ακόμη και γρήγορο περπάτημα. Το κλειδί είναι να κινείστε κάθε μέρα, έστω και για δέκα λεπτά. Ήπια γιόγκα, πιλάτες, ποδήλατο ή κολύμπι είναι επίσης πολύτιμοι σύμμαχοι.

Φάτε… «μυϊκά»!

Η πρωτεΐνη είναι το βασικό καύσιμο των μυών. Στοχεύστε σε 1,2–1,5 γραμμάρια πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους καθημερινά. Επιλογές: αυγά, σολομός, φακές, γιαούρτι, ακόμη και λίγη ποσότητα τυριού.

Σε επίπεδο βιταμινών, προτεραιότητα στη βιταμίνη D, το ασβέστιο και τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα (λιπαρά ψάρια, αμύγδαλα, λινέλαιο), ενώ μην ξεχνάτε την επαρκή ενυδάτωση.

Τι να περιορίσετε;

Περιορίστε τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, τη λευκή ζάχαρη, τα κορεσμένα λιπαρά και την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, που εξαντλούν άσκοπα το σώμα σας.

Κάποτε τα φώτα άναβαν μόνο για εκείνον. Το κοινό σηκωνόταν όρθιο, τα χειροκροτήματα σκέπαζαν τη μουσική και το όνομα του Γιώργου Μαρίνου ψιθυριζόταν με θαυμασμό σε κάθε γωνιά της Ελλάδας.

Ήταν ο βασιλιάς της σκηνής, ο άνθρωπος που έκανε το γέλιο τέχνη και τη νύχτα γιορτή. Όμως πίσω από τα λαμπερά κοστούμια και τα φώτα των προβολέων κρυβόταν μια ιστορία που έμελλε να μετατραπεί σε τραγωδία.

Κάπου μέσα στα χρόνια της δόξας εμφανίστηκε ένας άντρας. Ένας άνθρωπος που μπήκε στη ζωή του αθόρυβα, σαν σκιά. Στην αρχή ήταν σύντροφος, έμπιστος, άνθρωπος της καρδιάς του. Ο Μαρίνος τον εμπιστεύτηκε απόλυτα. Του άνοιξε το σπίτι του, του άνοιξε την ψυχή του. Και μαζί… του άνοιξε και τα χρηματοκιβώτια της ζωής του.

Η νύχτα τρόμου

Τα σπίτια που είχε αποκτήσει με ιδρώτα δεκαετιών, τα κοσμήματα και τα διαμάντια που συμβόλιζαν την επιτυχία του, ακόμη και οι οικονομίες μιας ολόκληρης καριέρας άρχισαν να εξαφανίζονται σιωπηλά. Υπογραφές, χαρτιά, μεταβιβάσεις… πράγματα που ο ίδιος δεν πρόσεξε ποτέ. Όταν κατάλαβε τι συνέβαινε, ήταν ήδη αργά. Ο άνθρωπος που αγάπησε είχε φύγει. Μαζί του είχαν χαθεί περιουσίες, σπίτια και όνειρα. Ο άλλοτε πανίσχυρος καλλιτέχνης βρέθηκε ξαφνικά μόνος, προδομένος και οικονομικά κατεστραμμένος στο γηροκομείο. Όλα ξεκίνησαν από μια νύχτα τρόμου. Ήταν Απρίλιος του 2012 όταν η ζωή του Γιώργου Μαρίνου άλλαξε για πάντα.

Μέχρι τότε, ο άλλοτε βασιλιάς της νύχτας ζούσε απομονωμένος αλλά άνετα στη βίλα του στο Νέο Βουτζά. Ένα σπίτι που αγαπούσε βαθιά. Ένα καταφύγιο με πισίνα, μεγάλο κήπο και ανέσεις που ο ίδιος είχε φροντίσει με τα χρήματά του. Όσοι είχαν την τύχη να γνωρίσουν από κοντά τον Γιώργο Μαρίνο θυμούνται ακόμη την ηρεμία που απέπνεε. Δύο κουκουλοφόροι εισέβαλαν μέσα στη βίλα. Με όπλο στα χέρια τον απείλησαν και τον ανάγκασαν να τους παραδώσει ό,τι πολύτιμο είχε. Μέσα σε λίγα λεπτά πήραν κοσμήματα και τιμαλφή αξίας περίπου 100.000 ευρώ, αλλά και 25.000 ευρώ μετρητά. Δεν ήταν μόνο η απώλεια των χρημάτων. Ήταν ο τρόμος. Ήταν το σοκ της παραβίασης του πιο προσωπικού του χώρου. Η εμπειρία αυτή τον σημάδεψε βαθιά.

Ο έρωτας που τον κατέστρεψε και τον άφησε στον άσο

Το πωλητήριο

Τότε πήρε μια απόφαση που έμοιαζε αδιανόητη για όσους τον γνώριζαν: να πουλήσει τη βίλα. Το πολυτελές καταφύγιο που κάποτε έσφυζε από ζωή άρχισε να χάνει τη λάμψη του. Η πισίνα άδειασε, ο κήπος έμεινε αφρόντιστος και ο χρόνος άφησε τα σημάδια του σε έναν χώρο που άλλοτε ήταν γεμάτος χαρά. Όμως η κατηφόρα δεν σταμάτησε εκεί. Ο Γιώργος Μαρίνος αποφάσισε να πουλήσει και το διαμέρισμά του στους Αμπελοκήπους. Ήθελε να κόψει κάθε δεσμό με το παρελθόν. Να φύγει από τα μέρη που του θύμιζαν την παλιά του ζωή, τις επιτυχίες αλλά και τις πληγές που άνοιγαν ξανά. Τα χρήματα από τις πωλήσεις ήταν πολλά. Ήταν ο κόπος μιας ολόκληρης καριέρας. Και ο άνθρωπος που είχε ήδη κερδίσει την εμπιστοσύνη του, ο σύντροφός του ανέλαβε τη διαχείριση. Ο άνθρωπος που ο Μαρίνος πίστεψε πως ήταν το τελευταίο του στήριγμα, τον εξαπάτησε. Του εμπιστεύτηκε τα οικονομικά του, τις αποφάσεις του, ακόμη και τα χρήματα από τα σπίτια που πουλούσε. Όμως, όπως αποδείχθηκε αργότερα, η εμπιστοσύνη αυτή έμελλε να τον καταστρέψει. Τα χρήματα άρχισαν να εξαφανίζονται. Επενδύσεις που δεν έγιναν ποτέ. Υποσχέσεις που αποδείχθηκαν ψέματα. Πολλά από τα χρήματα χάθηκαν χωρίς εξήγηση. Όταν ο Γιώργος Μαρίνος κατάλαβε τι συνέβαινε, ήταν ήδη αργά.

Η μάχη με την άνοια

Και σαν να μην έφταναν όλα όσα είχαν ήδη συμβεί, ήρθε και το πιο σκληρό χτύπημα της μοίρας. Τα χρόνια περνούσαν και ο Γιώργος Μαρίνος βυθιζόταν μέσα του στο βάρος της προδοσίας, της οικονομικής καταστροφής και της μοναξιάς. Οι άνθρωποι γύρω του λιγόστεψαν ακόμη περισσότερο. Οι φίλοι που κάποτε γέμιζαν το σπίτι του έγιναν λίγοι, ενώ εκείνος απομακρυνόταν όλο και πιο πολύ από τη δημόσια ζωή. Τα άσχημα άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια. Στην αρχή ήταν μικρά πράγματα. Ξεχνούσε ονόματα, ημερομηνίες, πρόσωπα. Σταματούσε στη μέση μιας κουβέντας προσπαθώντας να θυμηθεί τι ήθελε να πει. Κάποιες φορές κοιτούσε γύρω του σαν να προσπαθούσε να καταλάβει πού βρίσκεται. Οι άνθρωποι που τον φρόντιζαν στο γηροκομείο άρχισαν να ανησυχούν. Με τον καιρό, οι γιατροί επιβεβαίωσαν τον μεγαλύτερο φόβο: η άνοια είχε αρχίσει να τον χτυπά. Η μνήμη του, που κάποτε κρατούσε χιλιάδες ατάκες, τραγούδια και ιστορίες από μια τεράστια καριέρα, άρχισε να σβήνει σιγά.

Σύμφωνα με όσα αποκάλυψε η ξαδέλφη του στο «Πρωινό», τα τελευταία χρόνια της ζωής του αντιμετώπιζε άνοια. Παρά τη σοβαρή ασθένεια, όμως, υπήρχε κάτι που δεν έσβηνε ποτέ από τη μνήμη του. Όταν άκουγε τα τραγούδια που είχε ερμηνεύσει σε μια καριέρα του, θυμόταν ακόμη τους στίχους. «Από το 2021 και μετά ο Γιώργος είχε άνοια, δεν μπορούσε να συγκρατεί πολλά. Του βάζαμε τα τραγούδια του, και παράδοξως θυμόταν τα λόγια. Αυτό ήταν το καταπληκτικό. Όταν του έβαλα το “Κάνε μου λίγη μ…” έλεγε τα λόγια, ενώ είχε άνοια. Του βάζαμε τη μουσική του και θυμόταν τα λόγια», δήλωσε χαρακτηριστικά η ξαδέλφη του. Η ίδια αποκάλυψε ότι τον επισκέφθηκε για τελευταία φορά την Καθαρά Δευτέρα, περιγράφοντας την εικόνα του εκείνες τις μέρες: «Είχα επικοινωνία μαζί του, την τελευταία φορά που τον είδα ήταν την Καθαρά Δευτέρα. Δεν μιλούσε και δεν επικοινωνούσε καθόλου. Δεν ήταν κλινήρης, ήταν σε καρέκλα, αλλά δεν μπορούσε να επικοινωνήσει μαζί μου».

Η νεφρική ανεπάρκεια

Παρά την επιβαρυμένη κατάσταση της υγείας του, ο Γιώργος Μαρίνος παρέμενε ήρεμος. «Ήταν καταβεβλημένος, αλλά ήταν ήσυχος. Το βλέμμα του αυτό το αταραξία ήταν ανήσυχο». Η πορεία της ασθένειας του Γιώργου Μαρίνου ήταν αργή και σταδιακή, με την κατάστασή του να επιδεινώνεται τα τελευταία χρόνια. «Η ασθένεια του είχε σταδιακή εξέλιξη. Ήταν καθιστός, αλλά μετά σιγά σιγά έχασε εντελώς την επικοινωνία και έκανε μια νεφρική ανεπάρκεια. Όλα τα όργανα του είχαν αρχίσει να φθίνουν», δήλωσε χαρακτηριστικά η ξαδέλφη του. Ενώ, συμπλήρωσε πως παρά τις δυσκολίες, ο αγαπημένος καλλιτέχνης έφυγε από τη ζωή ήρεμος: «Έφυγε πολύ ήσυχος».

Και έτσι έσβησε σιωπηλά ένα από τα πιο λαμπερά αστέρια της ελληνικής νύχτας. Ο άνθρωπος που κάποτε έκανε μια ολόκληρη χώρα να γελά, να τραγουδά και να ονειρεύεται, έφυγε μακριά από τα χειροκροτήματα, χωρίς τα φώτα της σκηνής που κάποτε άναβαν μόνο για εκείνον. Ο Γιώργος Μαρίνος, ο σόουμαν που γέμισε θέατρα και καρδιές, βρέθηκε στο τέλος της ζωής του μόνος, προδομένος και κουρασμένος από τις μάχες που δεν φάνηκαν ποτέ στα φώτα της δημοσιότητας.

Τα σπίτια, τα διαμάντια και οι περιουσίες χάθηκαν. Οι άνθρωποι λιγόστεψαν. Η μνήμη άρχισε να σβήνει. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη σιωπή, κάτι έμεινε ζωντανό. Οι μελωδίες, τα τραγούδια και οι στιγμές που χάρισε σε μια ολόκληρη γενιά. Γιατί οι μεγάλοι καλλιτέχνες μπορεί να φεύγουν μόνοι, αλλά δεν φεύγουν ποτέ πραγματικά από τις καρδιές εκείνων που τους αγάπησαν. Κάπου, σε μια παλιά σκηνή που υπάρχει μόνο στη μνήμη του κόσμου, τα φώτα ανάβουν ξανά. Και ο Γιώργος Μαρίνος βγαίνει πάλι στο προσκήνιο. Με το γνώριμο χαμόγελο. Με το κοντό φρύδι. Με το χειροκρότημα να σκεπάζει τη μουσική.

Στο ίντερνετ και στο YouTube μπορείς να βρεις τα πάντα. Παλαιότερες δηλώσεις σχολιασμούς και όλα τα ευτράπελα και παραλειπόμενα της τηλεόρασης και της σόουμπιζ!

Έτσι λοιπόν πέσαμε στη δήλωση του Στέλιου Ρόκκου όταν ήταν στο Έναστρον μαζί με τον Τάκη Ζαχαράτο 7-8 χρόνια πίσω

«Εγώ είμαι αυτός που παλιότερα έχει δηλώσει “άντρας είναι αυτός που δοκίμασε με άντρα και δεν του άρεσε”. Ε, εμένα δεν μου άρεσε» είπε ο τραγουδιστής, μιλώντας τότε στις τηλεοπτικές κάμερες.

Ο Γιώργος Λιάγκας την επόμενη ημέρα είχε αναρρωτηθεί και με το δίκιο του: Ο Στέλιος Ρόκκος είναι άντρας επειδή δοκίμασε με άλλο άντρα και δεν του άρεσε; Κι εμείς;

Συγκεκριμένα είχε σχολιάσει:

«Τώρα, αν μιλήσω εγώ, πάλι θα λένε… Δεν ξέρουμε τι εννοούσε, αλλά από τα συμφραζόμενα καταλαβαίνουμε πως έχει δοκιμάσει. Άρα εμείς που δεν το έχουμε δοκιμάσει, δεν είμαστε άντρες. Σύμφωνα με τον φίλο μου τον Στέλιο, εμείς που δεν έχουμε πάει με άντρα ποτέ κάτι χάνουμε…»

Λίγο καιρό αργότερα ο Στέλιος Ρόκκος είχε σπεύσει να διορθώσει τη δήλωση και συγκεκριμένα σε συνέντευξή του στο περιοδικό OK είχε αναφέρει

«Εννοείται ότι ήταν χιούμορ. Δε χρειάζεται να σου πει κανείς ότι ο Ρόκκος είναι straight ή όχι.

Πρέπει να είσαι ηλίθιος για να μην καταλάβεις ότι κάνει χιούμορ.

Αν, όμως, απομονώσεις τη φράση «Ο Ρόκκος δήλωσε ότι πήγε με άντρα και του άρεσε», είσαι γελοίος. Στην περίπτωση που μου άρεσε να πάω με άντρα, να είσαι σίγουρος ότι θα το δοκίμαζα, γιατί είμαι τέτοιος τύπος.

Δε μου κάνει, δεν το έχω δοκιμάσει. Όλοι αυτοί που έβγαλαν αυτήν τη βρώμα ξέρουν ακριβώς τι είπα. Είναι άτομα που θέλω να τους ρίξω σφαλιάρες.

Ε, ναι! Γυρνάει και λέει ο Λιάγκας «Ελπίζω ο φίλος μου ο Ρόκκος να κάνει πλάκα». Δηλαδή, αν ήμουν gay δεν θα ήμασταν φίλοι; Τηλεφωνικά μου ζήτησε συγνώμη».

Πηγή: koolnews.gr

Αφιέρωμα στον Πάνο Τζανετή: O σπουδαίος αυτός λαϊκός βάρδος που μεσουρανούσε την χρυσή 10ετία του ’60

Ο Πάνος Τζανετής υπήρξε μια ξεχωριστή λαϊκή φωνή που άφησε το δικό της αποτύπωμα στο ελληνικό τραγούδι, παρότι η πορεία του δεν ήταν μακρόχρονη.

Γεννημένος στη Χαλκίδα στις 6 Αυγούστου 1940, ξεκίνησε τη ζωή του μακριά από τα φώτα της μουσικής. Σε ηλικία μόλις 18 ετών, το 1958, μετακόμισε στην Αθήνα και εγκαταστάθηκε στο Αιγάλεω, όπου εργάστηκε αρχικά ως οικοδόμος, προσπαθώντας να χτίσει το μέλλον του με κόπο και επιμονή.

Η ζωή του, όμως, επεφύλασσε μια διαφορετική διαδρομή. Στις αρχές της δεκαετίας του ’60 γνωρίστηκε με μεγάλες μορφές της ελληνικής μουσικής και η φωνή του άρχισε να ξεχωρίζει. Το 1963 αποδείχθηκε καθοριστική χρονιά για τον ίδιο. Συμμετείχε στο Φεστιβάλ Τραγουδιού Θεσσαλονίκης και την ίδια περίοδο εμφανίστηκε στη μουσική παράσταση «Μαγική Πόλη», στο Θέατρο Παρκ της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, όπου ερμήνευσε τρία τραγούδια που κέρδισαν τις εντυπώσεις.

Καθοριστική στάθηκε και η γνωριμία του με τον Γιώργο Ζαμπέτα. Όταν άκουσε τη φωνή του, εντυπωσιάστηκε από το λαϊκό της χρώμα και δεν δίστασε να του το πει με τον δικό του χαρακτηριστικό τρόπο. Από αυτή τη συνάντηση γεννήθηκε μια συνεργασία που, το 1964, έφερε τα πρώτα του τραγούδια, ανάμεσά τους και κομμάτια που αγαπήθηκαν ιδιαίτερα από το κοινό.

Την ίδια περίοδο συνεργάστηκε με σημαντικούς δημιουργούς της εποχής, γεγονός που έδωσε μεγάλη ώθηση στην καλλιτεχνική του πορεία. Το 1964 ήταν επίσης χρονιά-ορόσημο και στην προσωπική του ζωή, καθώς παντρεύτηκε και απέκτησε έναν γιο, τον Πάρη.

Δείτε το βίντεο:

Παρότι η καριέρα του έδειχνε να ανοίγει μεγάλους δρόμους, το 1968 αποφάσισε να απομακρυνθεί από το τραγούδι. Έκτοτε έκανε μόνο λίγες σποραδικές εμφανίσεις, ενώ παράλληλα εργάστηκε και ως οδηγός ταξί. Τα τελευταία χρόνια τραγουδούσε περιστασιακά σε μια γνωστή ταβέρνα στο Ντερνέκι της Χαλκίδας, κρατώντας ζωντανή τη σχέση του με το τραγούδι.

Σε μια συζήτηση που είχε το 2004, είχε θυμηθεί τα πρώτα του βήματα, όταν με την κιθάρα του τραγούδησε το «Άγιε μου Γιώργη, Λυκαβηττέ μου», εντυπωσιάζοντας ανθρώπους του χώρου, οι οποίοι τον προέτρεψαν να εμφανιστεί μπροστά σε μεγαλύτερο κοινό. Ήδη από το 1960 είχε καταφέρει να τραβήξει την προσοχή σε συναυλία στο «Κεντρικόν», όπου η παρουσία του άφησε εξαιρετικές εντυπώσεις.

Δείτε το βίντεο:

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του δοκιμάστηκαν από προβλήματα υγείας. Τα πρώτα σημάδια εμφανίστηκαν το 2004, ενώ η κατάστασή του επιδεινώθηκε σημαντικά το 2008, όταν υπέστη σοβαρό έμφραγμα. Τελικά, τα ξημερώματα της 21ης Νοεμβρίου 2009, έφυγε από τη ζωή στο σπίτι του, στην περιοχή της Κανήθου.

Ο Πάνος Τζανετής μπορεί να μην ακολούθησε μια μακρά καριέρα, όμως η αυθεντικότητα της φωνής του και το λαϊκό της ύφος τον κράτησαν ζωντανό στη μνήμη όσων αγάπησαν το ελληνικό τραγούδι.

Μια φωνή γνήσια, με λαϊκή ψυχή, που άφησε το δικό της μικρό αλλά ξεχωριστό αποτύπωμα στην ιστορία της μουσικής μας.

Από την συναυλία στο θέατρο Κεντρικόν, το 1960. Ο Πάνος Τζανετής, μαζί με τον Μάνο Χατζιδάκι, την Νάνα Μούσχουρη, τον Γιώργο Μούτσιο και τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ, που παρουσίαζε το πρόγραμμα. Φωτογραφία από το αρχείο του Κώστα Μπαλαχούτη / ogdoo.gr – με ευγενική παραχώρηση.

 Το εξώφυλλο του ΕP «Ο Τζανετής στη γειτονιά του Αγίου Παύλου με τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι», που ετοίμαζε, το 1960, ο Μάνος Χατζιδάκις για τον Πάνο Τζανετή. Φωτογραφία από το αρχείο του Δημήτρη Βασιλειάδη / Β-Other Side Records – με ευγενική παραχώρηση.

 Πάνος Τζανετής «Χάθηκες (Δεν έχει δρόμο να διαβώ)» [Γ. Ζαμπέτα – Δ. Χριστοδούλου], 1964

Δείτε το βίντεο:

“Εδώ και 4-5 χρόνια, συναναστρεφόμενος με κόσμο σε διάφορες δημόσιες δραστηριότητες ή στην ιδιωτική μου θεραπευτική πρακτική, οι περισσότεροι γονείς μού έλεγαν το εξής: «Έχουμε προβλήματα με το παιδί. Μήπως πρέπει να το πάω σε ψυχολόγο;»

Από την αδρή λοιπόν κατεύθυνση που τους έδινα, ακούγοντας λίγα πράγματα, πρόσεξα ότι 9 στις 10 φορές τούς έλεγα ότι σαν γονείς να κάνετε αυτό, εκείνο, και κατέληγα να τους λέω ότι το παιδί δεν χρειαζόταν ψυχολόγο, αλλά γονείς.

Αυτή η φράση καμπάνισε σιγά σιγά στο μυαλό μου, μάζεψε όλες αυτές τις θεραπευτικές εμπειρίες και γνώσεις που βρίσκονται πίσω από αυτό το βιβλίο και άνοιξε τον δρόμο για να γεννηθεί η άποψη  ότι 9 φορές στις 10 τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο, αλλά γονείς.

Μιλώντας, βέβαια, πάντα για συνηθισμένα παιδιά, με συνηθισμένους γονείς, σε συνηθισμένες οικογένειες. Εκεί πέρα είναι κατά κανόνα θέμα ανατροφής και όχι θεραπείας.

Πότε ξεκινάει η διαπαιδαγώγηση ενός παιδιού;

Η διαπαιδαγώγηση ξεκινάει πριν ακόμα γεννηθεί το παιδί, από τη στιγμή που υπάρχει μέσα στη φαντασία και στην επιθυμία των γονέων.

Οι γονείς τότε καλούνται να ρυθμιστούν οι ίδιοι σωστά, ώστε να μπορέσουν να ανταποκριθούν στη γονεϊκή λειτουργία, να μπορέσουν να λειτουργήσουν ως γονείς. Αν δεν είναι έτοιμοι αυτοί,  όταν γεννηθεί το παιδί, θα υπάρξουν τριβές. Διότι, δυστυχώς, τα περισσότερα πράγματα δεν τα συζητούν οι άνθρωποι, γιατί τα θεωρούν αυτονόητα.

Είναι αυτά που έχουν οι ίδιοι σαν ηθικές αξίες και σαν τεχνογνωσία, φυτεμένα βαθιά μέσα στο μυαλό τους από τις προηγούμενες γενιές, από τους γονείς τους. Υπάρχει μεν με τα χρόνια εξέλιξη, αλλά υπάρχει και ένας πυρήνας ηθικών αναφορών και μια γενική ιδέα του κόσμου, που μεταβιβάζεται έστω και ασυνείδητα.

Μπορούμε να αποφύγουμε τα λάθη των γονιών μας; Τι γίνεται αν κάποιος δεν συμφωνεί με τον ηθικό πυρήνα των γονιών του;

Το πρώτο που πρέπει να γίνει είναι να είναι κανείς ειλικρινής με τον εαυτό του και να εξετάσει πολύ προσεκτικά και με νηφαλιότητα τι είναι σωστό και τι λάθος, τι μπορεί να κρατήσει και τι όχι.

Η σχέση παιδιού και γονιού είναι γεμάτη πάθος και περιστατικά, που σημαίνει ότι δεν έχουμε αρκετή απόσταση ώστε να κρίνουμε. Συνεπώς δεν πρέπει να βιαζόμαστε να μετατοπίσουμε στους γονείς μας τα λάθη και τις ευθύνες.

Θα πρέπει να αναρωτηθούμε μήπως υπερβάλλουμε κάπου, επηρεασμένοι από τις δύσκολες συναισθηματικές διαστάσεις που έχουν οι στενές σχέσεις, όπως είναι αυτές μεταξύ παιδιών και γονιών. Από τη στιγμή που είναι ειλικρινής και στοχαστεί, και ενδεχομένως κουβεντιάσει και με κάποιους ανθρώπους που εμπιστεύεται, είναι στο χέρι του να πει δεν θα το κάνω έτσι, θα το κάνω αλλιώς.

Τι σημαίνει, όμως, να είσαι γονιός;

Το να είσαι γονιός είναι τέχνη, που σημαίνει ότι απαιτεί τεχνογνωσία και ευαισθησία, είναι στάση ζωής.

Μέχρι και την προηγούμενη γενιά, αυτή η μετάβαση γινόταν αυθόρμητα. Όμως με τις ραγδαίες αλλαγές στις Δυτικές κοινωνίες, έχουν χαθεί πολλές κοινές αναφορές ανάμεσα στους γονείς μας και στους σημερινούς νέους γονείς. Το αποτέλεσμα είναι να υπάρχουν χάσματα και στην τεχνογνωσία πώς μεγαλώνεις ένα παιδί, αλλά και στην αίσθηση του κόσμου που χαρακτηρίζει τη μία γενιά μετά την άλλη.

Υπάρχει, λοιπόν, ένα κομμάτι που μεταδίδεται κοινωνικά, υπάρχει όμως κι ένα κομμάτι που εξαρτάται από τις παρούσες συνθήκες κάθε φορά, και είναι αλήθεια ότι αυτή η τέχνη του γονιού μαθαίνεται. Είτε διδάσκεται ρητά, είτε με έμμεσο αυθόρμητο τρόπο. Γονιός λοιπόν γίνεσαι, δεν γεννιέσαι.

Τι χρειάζεται ένα παιδί για να μεγαλώσει σωστά;

Ένα παιδί για να μεγαλώσει σωστά θέλει αγάπη και κανόνες. Για να είμαι πιο ακριβής, δεν θέλει αγάπη γενικώς. Αλλιώς αγαπάς τον εραστή σου και την ερωμένη σου, αλλιώς αγαπάς τον φίλο σου, τον γνωστό σου, κάποιον συγγενή. Κάθε αγάπη πρέπει να ταιριάζει με τον δέκτη της.

Το παιδί θέλει έντεχνη αγάπη, με ειδική συνταγή. Αυτή η συνταγή έχει τρία συστατικά. Το πρώτο είναι η παρουσία, το δεύτερο η αποδοχή και το τρίτο η άφοβη καθοδήγηση.

Η παρουσία σημαίνει ότι το παιδί θέλει να αισθάνεται ότι οι γονείς του ήταν ανέκαθεν εκεί, πριν έρθει αυτό στον κόσμο, και θα είναι πάντα εκεί ό,τι και να γίνει. Μπορεί να το μαλώσουν, να του πουν οτιδήποτε, αλλά θα του πουν «μα τι είναι αυτό που έκανες, ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ». Δηλαδή θα είναι πάντα κοντά του.

Το δεύτερο είναι η αποδοχή. Ότι δηλαδή θα κάνει κάτι σωστά, κάτι άλλο λάθος, θα είναι και όμορφο και άσχημο, αλλά θα αγαπιέται επειδή είναι παιδί τους. Που σημαίνει ότι οι γονείς λένε στο παιδί «σε θέλουμε να υπάρχεις έτσι όπως είσαι. Έχεις μια θέση μεταξύ μας». Αυτό είναι τεράστιας σημασίας για το παιδί, γιατί έτσι νιώθει την αποδοχή και στον έξω κόσμο.

Η άφοβη καθοδήγηση σημαίνει ότι κρατάς το παιδί σου σταθερά από το χέρι για να παίξει, για να πάτε βόλτα κ.ο.κ., και όπου πρέπει το συγκρατείς ή του δείχνεις τι πρέπει να κάνει.

Είναι σαν να θέτεις όρια;

Είναι κάτι παραπάνω από όρια. Ο κανόνας είναι βαθύτερη έννοια από τα όρια. Σαν να παίζεις μουσική, όπου υπάρχει η έννοια του σωστού και του φάλτσου. Το παιδί ζητάει να του δώσεις την τέχνη του ζην. Αυτό είναι ο κανόνας.

«Μπορεί να έχει λάθη αυτό που σε μαθαίνουμε, μπορεί εσύ να βρεις άλλους τρόπους να το κάνεις καλύτερα, αλλά εμείς αυτό ξέρουμε και σου το μεταδίδουμε, ώστε να ξέρεις την τέχνη της ζωής σε αυτό το περιβάλλον που ζεις τώρα, για να μπορείς να τα βγάλεις καλά πέρα».

Πώς θα ξέρει ένας γονιός πότε να θέσει τα όρια και ποιοι είναι οι κανόνες;

Σε αυτά ο καθένας έχει ήδη μέσα του μια γνώση. Και με αυτά που έχει στο μυαλό του, με αυτά πορεύεται. Δεν υπάρχει γενικός κανόνας για όλους τους ανθρώπους, για όλες τις οικογένειες, για όλα τα παιδιά.

Το βασικότερο απ’ όλα, γιατί είναι η βάση της ανθρώπινης σχέσης, είναι ότι οι γονείς πρέπει να μάθουν στο παιδί τους να σέβεται τους γονείς τους επειδή είναι γονείς του και όχι για άλλον λόγο. Σε μια συνηθισμένη οικογένεια, το παιδί δεν είναι καλός κριτής για το πώς θα του φερθούν οι γονείς για να είναι καλοί γονείς.

Οι γονείς θα πορευθούν όπως οι ίδιοι καταλαβαίνουν. Απλώς πρέπει να είναι ειλικρινείς με τον εαυτό τους, ούτως ώστε αν δουν ότι κάτι δεν πάει καλά, να το σκεφτούν, να το συζητήσουν μεταξύ τους, με τους συγγενείς τους και, στο τέλος, ας πάνε να μιλήσουν με κάποιον ειδικό, αν δεν μπορούν να το λύσουν.

Στην αγάπη πρέπει να υπάρχουν όρια; Μερικές φορές από τη μεγάλη αγάπη πνίγουμε τον άλλον…

Αυτό είναι φάλτσο, επειδή η αγάπη των γονιών πρέπει να είναι έντεχνη αγάπη και όχι λουτρό αγάπης, που πετάς μέσα το παιδί και ό,τι γίνει. Πρέπει να ξέρεις ότι το παιδί δεν είναι εξάρτημα δικό σου, δεν ζει για εσένα, για να εκπληρώσει τα δικά σου ανεκπλήρωτα όνειρα και να γιατρέψει τις δικές σου απογοητεύσεις, αλλά φτιάχνεις ένα πλάσμα που από την πρώτη στιγμή της ζωής του έχει αυτοτέλεια.

Στις σχέσεις εξάρτησης γράψε λάθος. Σε κάθε τέχνη υπάρχει το σωστό και το λάθος. Στη μουσική το λέμε φάλτσο, στο ποδόσφαιρο και στο μπάσκετ, φάουλ. Όταν παίζεις ένα έντεχνο παιχνίδι, υπάρχει η έννοια του φάουλ. Η τέχνη του γονιού είναι η τέχνη της έντεχνης αγάπης που ταιριάζει στη σχέση του παιδιού με τον γονιό.

Ποια είναι τα πιο συχνά λάθη που κάνουν οι γονείς;

Το πιο δυσάρεστο και διαδεδομένο στο Δυτικό κόσμο είναι ότι οι γονείς φοβούνται να είναι γονείς. Φοβούνται το τρίτο στοιχείο, αυτό της άφοβης καθοδήγησης. Εν μέρει αυτό γίνεται για προσωπικούς λόγους. Κάποιοι είχαν πληγωθεί όταν ήταν παιδιά, κι αυτό στο πίσω μέρος του μυαλού έμεινε ασυνείδητα ή ασυναίσθητα. Γιατί ο καθένας κουβαλάει τραύματα και απογοητεύσεις.

Αυτό που κάνει ασταθή τα πράγματα σήμερα και τους γονείς να φοβούνται να είναι γονείς, κι αυτό είναι το σύνηθες λάθος, είναι το γεγονός ότι η κοινωνία δεν τους εξοπλίζει με την τεχνογνωσία και τους συναισθηματικούς πόρους που θα τους έδειχναν πώς μεγαλώνεις ένα παιδί και ότι αξίζει τον κόπο να μεγαλώνεις ένα παιδί ακόμα και όταν χρειάζεται να κάνεις τον διαιτητή που θα σφυρίξει φάουλ, που θα δυσαρεστήσει, δηλαδή, τον αγαπημένο του.

Όταν ο προπονητής ή ο δάσκαλος της μουσικής σού λέει τι να κάνεις και σε διορθώνει, το κάνει για να σε βοηθήσει να γίνεις καλύτερος, δεν σε κατακρίνει.

Σε επώδυνες καταστάσεις, όπως ένα διαζύγιο, πώς θα αποφύγουν οι γονείς τα λάθη;

Το νόημα που θα πάρει ένα διαζύγιο εξαρτάται από το πώς θα το βιώσει ένα παιδί και κυρίως από το πώς θα του μιλήσουν οι μεγάλοι γι’ αυτό το πράγμα. Και θα πρέπει να του μιλήσουν λέγοντάς του αλήθεια και όχι ψέμα.

Αν επιχειρήσουν να πουν ψέμα σε ένα παιδί, το παιδί μπορεί να μην καταλαβαίνει το πρακτικό αντίκρισμα του ψέματος, αλλά καταλαβαίνει το συναισθηματικό αντίκρισμα. Συνεπώς θα μιλήσουν στο παιδί κάπως έτσι: «Χωρίζουμε για τον απλό λόγο ότι θέλαμε να είμαστε μαζί, επειδή αγαπηθήκαμε, κάναμε έναν, δύο, πέντε καρπούς της αγάπης μας και μετά, επειδή αποκλίνουν οι δρόμοι της αγάπης, επιλέξαμε να ζήσουμε χωριστά».

Αν, λοιπόν, οι γονείς το έχουν αφομοιώσει αυτό και το ζήσουν χωρίς τεράστιο δράμα (όχι χωρίς πόνο, γιατί πάντα ένας χωρισμός έχει πόνο, ακόμα κι όταν έχει εκπνεύσει η σχέση συναισθηματικά) και μιλήσουν με αυτόν τον απλό τρόπο στα παιδιά τους, και δεν προσπαθήσουν να πουν ποιος έφταιγε, ποιος είναι ο καλός και ποιος ο κακός, τότε το παιδί θα πληγωθεί, θα πονέσει.

Γιατί, μην αυταπατόμαστε, το παιδί έχει ανάγκη και από τους δύο γονείς, αλλά θα μπορέσει να χωνέψει αυτήν τη νέα σχέση μεταξύ των μεγάλων, από τη στιγμή που δεν πλήττεται η σχέση με τους γονείς του. «Δεν χωρίζουν οι γονείς σου. Χωρίζουν τα δύο μέρη του ζευγαριού και θα συνεχίσουν να είναι γονείς σου σε όλη σου τη ζωή. Όσο σε αγαπούσαμε θα σε αγαπάμε».

Δεν είναι, όμως, τόσο αυτονόητα για όλους τους γονείς.

Όταν αποφασίζεις μια συμβίωση με σκοπό την οικογένεια, βλέπεις τον κόσμο περίπου από την ίδια οπτική γωνία που τον βλέπει και ο άλλος. Όταν χωρίσουν οι άνθρωποι, βλέπουν πια τα πράγματα από τελείως διαφορετική οπτική γωνία.

Και εκεί είναι μεγάλος ο πειρασμός και οι περισσότεροι άνθρωποι την πατάνε γιατί προσπαθούν να βρουν γιατί έγινε. Όταν χωρίζεις δεν βγάζεις άκρη. «Βρεθήκαμε μαζί για το καλό, δεν μας βγήκε και πάμε παρακάτω».

Αν αυτή την απλή αλήθεια την δεχτούν οι γονείς, ότι όταν χωρίσεις είναι αλλιώτικος ο τρόπος που βλέπει ο καθένας τα πράγματα, τότε είναι σχετικά εύκολο, αλλά όχι ανώδυνο, να βάλουν σε τάξη τη ζωή τους, ξέροντας ότι κάποια πράγματα θα τους πληγώσουν, αλλά ο χρόνος, η καλή σχέση και ο καλός λόγος θα επουλώσουν τις πληγές.

Αρκεί να είναι ειλικρινείς με τον εαυτό τους και να μην φοβούνται να είναι γονείς”.

Ο Νίκος Σιδέρης έχει γράψει το βιβλίο: “Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν!”