Τι λέμε στον ιερέα όταν τον χαιρετάμε; Πώς τον χαιρετάμε το πρωί και το βράδυ
Πολλοί είναι εκείνοι που, όταν συναντούν έναν ιερέα στον δρόμο, στην εκκλησία ή σε κάποια κοινωνική εκδήλωση, αναρωτιούνται ποιος είναι ο σωστός τρόπος να τον χαιρετήσουν. Λέμε απλώς «καλημέρα» και «καλησπέρα» ή υπάρχει κάποιος ιδιαίτερος χαιρετισμός σύμφωνα με την παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας;
Στην ορθόδοξη εκκλησιαστική παράδοση, ο καθιερωμένος χαιρετισμός προς έναν ιερέα είναι το «Ευλογείτε, πάτερ» ή το «Την ευχή σας, πάτερ». Πρόκειται ουσιαστικά για αίτημα ευλογίας και όχι απλώς για έναν τυπικό κοινωνικό χαιρετισμό. Εκπαιδευτικό υλικό της Ιεράς Μητροπόλεως Μεσογαίας και Λαυρεωτικής αναφέρει ότι, όταν χαιρετάμε τον ιερέα, λέμε «Ευλογείτε» ή «Την ευχή σας», ζητώντας με αυτόν τον τρόπο την ευλογία του Θεού.
Τι σημαίνει «Ευλογείτε, πάτερ»
Το «Ευλογείτε» δεν είναι απλώς μια παλαιότερη ή περισσότερο επίσημη μορφή του «γεια σας».
Με τη συγκεκριμένη λέξη ο πιστός ζητά από τον ιερέα να του δώσει την ευλογία του. Γι’ αυτό και η Ελληνική Ορθόδοξη Αρχιεπισκοπή Αμερικής, σε σχετικό εκπαιδευτικό κείμενο για την ιερατική ευλογία, εξηγεί ότι ο πιστός πλησιάζει τον ιερέα ζητώντας την ευλογία του και ότι η συγκεκριμένη πράξη έχει ιδιαίτερο πνευματικό νόημα στην Ορθόδοξη Εκκλησία.
Αντίστοιχα, η φράση «Την ευχή σας, πάτερ» αποτελεί έναν επίσης καθιερωμένο τρόπο προσφώνησης. Με τη λέξη «ευχή» ζητάμε ουσιαστικά την προσευχή και την ευλογία του ιερέα.
Έτσι, όταν συναντάμε έναν ιερέα μπορούμε πολύ απλά να πούμε:
«Ευλογείτε, πάτερ».
ή
«Την ευχή σας, πάτερ».
Τι απαντά ο ιερέας στο «Ευλογείτε»
Οι απαντήσεις μπορεί να διαφέρουν ελαφρά ανάλογα με τον ιερέα και την εκκλησιαστική παράδοση που ακολουθείται.
Συναντώνται απαντήσεις όπως «Ο Κύριος», «Του Κυρίου» ή «Ευλογία Κυρίου». Σε κείμενα εκκλησιαστικής εθιμοτυπίας καταγράφονται αυτές οι εκφράσεις ως παραδοσιακές απαντήσεις του κληρικού όταν ο πιστός ζητά την ευλογία του.
Το σημαντικό, ωστόσο, δεν είναι να απομνημονεύσει κανείς μια συγκεκριμένη απάντηση, αλλά να κατανοήσει ότι το «Ευλογείτε» αποτελεί αίτημα ευλογίας.
Πώς χαιρετάμε τον ιερέα το πρωί
Εδώ βρίσκεται μία από τις συχνότερες απορίες.
Αν συναντήσουμε έναν ιερέα στις 8 το πρωί, πρέπει να πούμε «Καλημέρα, πάτερ» ή «Ευλογείτε, πάτερ»;
Σύμφωνα με την παραδοσιακή εκκλησιαστική εθιμοτυπία, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το «Ευλογείτε, πάτερ» ανεξάρτητα από την ώρα της ημέρας. Δεν υπάρχει δηλαδή ένα ξεχωριστό «πρωινό» εκκλησιαστικό χαιρετισμό και ένας διαφορετικός για το βράδυ.
Επομένως, το πρωί μπορούμε να πούμε:
«Ευλογείτε, πάτερ».
ή:
«Την ευχή σας, πάτερ».
Σε μια πιο καθημερινή συνομιλία μπορεί φυσικά κάποιος να προσθέσει και έναν κοινωνικό χαιρετισμό, για παράδειγμα «Καλημέρα, πάτερ». Ωστόσο, εάν το ερώτημα είναι ποιος θεωρείται ο παραδοσιακός εκκλησιαστικός τρόπος χαιρετισμού, οι πηγές που εξετάσαμε προκρίνουν το «Ευλογείτε» ή το «Την ευχή σας».
Και το βράδυ τι λέμε στον ιερέα;
Το ίδιο ισχύει και όταν συναντήσουμε τον ιερέα το απόγευμα ή το βράδυ.
Δεν χρειάζεται να αλλάξουμε το «Ευλογείτε» σε κάποιον άλλο θρησκευτικό χαιρετισμό ανάλογα με την ώρα.
Μπορούμε λοιπόν να πούμε:
«Ευλογείτε, πάτερ».
ή:
«Την ευχή σας, πάτερ».
Αυτό σημαίνει ότι το «Ευλογείτε» λειτουργεί διαφορετικά από το «καλημέρα» και το «καλησπέρα». Δεν περιγράφει την ώρα της ημέρας, αλλά εκφράζει το αίτημα του πιστού να λάβει την ευλογία του ιερέα.
Γιατί λέμε «πάτερ» και όχι «κύριε»
Ένα ακόμη σημείο που προκαλεί απορίες είναι η προσφώνηση.
Η παραδοσιακή προσφώνηση ενός ορθόδοξου ιερέα είναι «πάτερ» και όχι «κύριε».
Η Ιερά Μητρόπολη Μεσογαίας και Λαυρεωτικής αναφέρει χαρακτηριστικά σε κατηχητικό της υλικό ότι, όταν απευθυνόμαστε σε ιερέα, τον αποκαλούμε «Πάτερ».
Αν λοιπόν ο ιερέας ονομάζεται, για παράδειγμα, Δημήτριος, η συνηθισμένη εκκλησιαστική προσφώνηση είναι «πάτερ Δημήτριε» ή στην καθημερινή χρήση «πάτερ Δημήτρη», ανάλογα με το ύφος και την οικειότητα.
Φιλάμε το χέρι του ιερέα;
Στην παραδοσιακή ορθόδοξη πρακτική, όταν ζητά κανείς την ευλογία ενός ιερέα, μπορεί να δεχθεί το δεξί του χέρι και να το ασπαστεί.
Η Ελληνική Ορθόδοξη Αρχιεπισκοπή Αμερικής περιγράφει συγκεκριμένα ότι ο πιστός μπορεί να πλησιάσει τον ιερέα με τα χέρια ανοιχτά, να ζητήσει την ευλογία του και, αφού εκείνος ευλογήσει και τοποθετήσει το χέρι του στα χέρια του πιστού, να ασπαστεί το χέρι του.
Παρόμοια οδηγία συναντάται και σε κείμενο εκκλησιαστικής εθιμοτυπίας ενορίας της ίδιας Αρχιεπισκοπής, όπου αναφέρεται ότι παραδοσιακά ο πιστός ζητά την ευλογία του ιερέα αντί να περιοριστεί σε μια απλή χειραψία.
Αυτό, βέβαια, αφορά την παραδοσιακή εκκλησιαστική πρακτική. Σε μια απλή, καθημερινή συνάντηση ο σεβασμός και η ευγένεια είναι το ουσιαστικότερο στοιχείο και δεν χρειάζεται κάποιος που δεν γνωρίζει το τυπικό να αισθανθεί αμηχανία.
Τι κάνουμε όταν τον συναντάμε στον δρόμο;
Ο συγκεκριμένος χαιρετισμός δεν περιορίζεται μόνο στο εσωτερικό του ναού.
Εκκλησιαστικές οδηγίες αναφέρουν ότι το «Ευλογείτε, πάτερ» ή «Την ευχή σας, πάτερ» μπορεί να χρησιμοποιηθεί και όταν συναντήσουμε έναν γνωστό ιερέα στον δρόμο.
Επομένως, είτε βρισκόμαστε στην εκκλησία είτε συναντήσουμε τον ιερέα τυχαία έξω, ένας απλός και παραδοσιακός χαιρετισμός είναι:
«Ευλογείτε, πάτερ».
Είναι λάθος να πούμε «καλημέρα, πάτερ»;
Χρειάζεται εδώ μια σημαντική διευκρίνιση.
Ορισμένα κείμενα εκκλησιαστικής εθιμοτυπίας επιμένουν ότι ο εκκλησιαστικός χαιρετισμός είναι το «Ευλογείτε» και όχι ένας συνηθισμένος κοσμικός χαιρετισμός. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε καθημερινή χρήση του «καλημέρα, πάτερ» αποτελεί από μόνη της προσβολή ή σοβαρό σφάλμα.
Η ασφαλέστερη διάκριση είναι η εξής: ως παραδοσιακός ορθόδοξος χαιρετισμός χρησιμοποιούμε «Ευλογείτε, πάτερ» ή «Την ευχή σας, πάτερ», ενώ το «καλημέρα» και το «καλησπέρα» ανήκουν στη συνηθισμένη κοινωνική ευγένεια.
Άλλωστε, ακόμη και οι οδηγοί εκκλησιαστικής εθιμοτυπίας επισημαίνουν ότι υπάρχουν διαφοροποιήσεις στις συνήθειες μεταξύ των ορθόδοξων πιστών και ότι το τυπικό δεν θα πρέπει να γίνεται αφορμή για να κρίνουμε τους άλλους.
Με δύο λόγια: Τι πρέπει να λέμε;
Αν θέλουμε να ακολουθήσουμε τον παραδοσιακό τρόπο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, η απάντηση είναι απλή.
Όταν συναντάμε έναν ιερέα, είτε είναι πρωί είτε μεσημέρι είτε βράδυ, μπορούμε να τον χαιρετήσουμε λέγοντας:
«Ευλογείτε, πάτερ»
ή
«Την ευχή σας, πάτερ».
Και αν θέλουμε να ζητήσουμε την ευλογία του σύμφωνα με την παραδοσιακή πρακτική, μπορούμε να πλησιάσουμε με σεβασμό και να δεχθούμε την ευλογία που μας δίνει.
Περισσότερο από μια τυπική φράση, το «Ευλογείτε» εκφράζει αυτό ακριβώς που σημαίνει η λέξη: την επιθυμία του πιστού να λάβει την ευλογία.
