Το 81% των ειδοποιήσεων για μόλυνση μπαχαρικών σχετιζόταν με πιθανούς κινδύνους για την υγεία

Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την έκθεση του 2024, για τα ευρήματα των επίσημων ελέγχων στην αγροδιατροφική αλυσίδα. Η έκθεση αποκαλύπτει αύξηση 8% στον συνολικό αριθμό ειδοποιήσεων (9.460) το 2024 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Οι ειδοποιήσεις σχετικά με τους κινδύνους για την ασφάλεια των τροφίμων, που δημοσιεύτηκαν στην ευρωπαϊκή πλατφόρμα RASFF, αυξήθηκαν κατά 12% πέρυσι, φτάνοντας συνολικά τις 5.250.

Στην έκθεση γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στη νοθεία και μόλυνση μπαχαρικών. Το 2024, περίπου το 4% των κοινοποιήσεων (392) στο Δίκτυο Συνεργασίας και Επείγουσας Ανάγκης (ACN), αφορούν βότανα και μπαχαρικά. Από αυτά, το 81% σχετιζόταν με πιθανούς κινδύνους για την υγεία. Ο Πίνακας και το Γράφημα, που ακολουθούν αντικατοπτρίζουν τα κύρια προϊόντα που επηρεάζονται και τα πιο συχνά αναφερόμενα προβλήματά τους. Η ρίγανη και το κύμινο εμπλέκονται συχνά, σε πολλές περιπτώσεις λόγω των υψηλών επιπέδων αλκαλοειδών πυρρολιζιδίνης*, ενώ το μοσχοκάρυδο και το πιπέρι συχνά συνδέονται με μυκοτοξίνες** και υπολείμματα φυτοφαρμάκων.

Πρώτο πιο μολυσμένο μπαχαρικό για το 2024 ρίγανη και δεύτερο το κύμινο

Το κύμινο (σκόνη και σπόροι) είναι ιδιαίτερα παρόν (41 κοινοποιήσεις) για την παρουσία πολλαπλών υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, με πολλές περιπτώσεις να υπερβαίνουν τα 10 διαφορετικά υπολείμματα φυτοφαρμάκων στο δείγμα και μία περίπτωση να φτάνει τα 18. Αξιοσημείωτο είναι ότι το 80% αυτών των περιπτώσεων προέρχεται από την Ινδία. Οι υπόλοιπες κοινοποιήσεις αφορούν διάφορα ζητήματα, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων μη συμμορφούμενων προϊόντων λόγω τυχαίας ή περιβαλλοντικής μόλυνσης και ξένων σωμάτων.

Όπως φαίνεται στο Συντονισμένο Σχέδιο Ελέγχου του 2021, εξακολουθούν να εντοπίζονται υποψίες απάτης σε βότανα και μπαχαρικά με απαγορευμένες και αδήλωτες χρωστικές (π.χ., χρωστικές Sudan, Orange II, Rhodamine B) και βαρέα μέταλλα (π.χ. μόλυβδο), αδήλωτα συστατικά ή πρόσθετα όπως διοξείδιο του πυριτίου (αντισυσσωματικό μέσο) ή διοξείδιο του θείου (συντηρητικό). Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις αναφέρονται μη εγκεκριμένα φυτικά υλικά (π.χ. Angelica dahurica, πεταλούδα) και μη αναφερόμενη ακτινοβολία, μαζί με παρατυπίες στην ιχνηλασιμότητα και την επισήμανση.

Όσον αφορά την προέλευση των προϊόντων και ακολουθώντας την ίδια τάση όπως και στα φρούτα και τα λαχανικά, η ΕΕ εισάγει μεγάλη ποικιλία βοτάνων και μπαχαρικών από τρίτες χώρες. Τα προϊόντα που προέρχονται από αυτές τις χώρες αποτελούν ένα σημαντικό 76% των κοινοποιήσεων που σχετίζονται με βότανα και μπαχαρικά. Ενώ οι κοινοποιήσεις RASFF αναφέρουν επανειλημμένα την Τουρκία, την Ινδονησία, την Ινδία και την Αίγυπτο, οι περιπτώσεις που αφορούν μη συμμορφώσεις και υποψίες για απάτη δείχνουν ότι το Ισραήλ βρίσκεται στην κορυφή της λίστας, ακολουθούμενο από τη Γερμανία, την Κίνα, την Ισπανία και την Ινδία.

*Τα αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης είναι μια ομάδα φυσικών τοξινών που παράγονται από διάφορα είδη φυτών και μπορούν να επιμολύνουν ολόκληρη την τροφική αλυσίδα. Βραχυπρόθεσμα, η έκθεση σε αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης επηρεάζουν κυρίως το ήπαρ και τον πνεύμονα. Υπάρχουν πληροφορίες και για πιθανή γονοτοξικότητα. Η έκθεση σε αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης στα τρόφιμα, ιδίως για τους συχνούς καταναλωτές τσαγιού και βοτάνων, αποτελεί πιθανή μακροπρόθεσμη ανησυχία για την ανθρώπινη υγεία λόγω της πιθανής καρκινογένεσης, λένε οι επιστήμονες της EFSA.

** Οι μυκοτοξίνες είναι δευτερογενείς τοξικοί μεταβολίτες που παράγονται από ορισμένους μύκητες που μπορούν να μολύνουν καλλιέργειες και αποθηκευμένους σπόρους δημητριακών και η παρουσία τους σε προϊόντα με βάση τα δημητριακά αποτελεί σημαντική πρόκληση για την ασφάλεια των τροφίμων παγκοσμίως. Αυτές οι ενώσεις αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής λόγω της υψηλής κυτταροτοξικότητάς τους, ειδικά επειδή οι συνδυασμοί μυκοτοξινών συχνά παρουσιάζουν ισχυρότερες κυτταροτοξικές επιδράσεις από τις μεμονωμένες μυκοτοξίνες. Για την προστασία των καταναλωτών από τις τοξικές, μεταλλαξιογόνες και καρκινογόνες επιδράσεις των μυκοτοξινών, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει καθορίσει μέγιστα επίπεδα για τις μεμονωμένες μυκοτοξίνες στα δημητριακά και στα προϊόντα τους

Πηγή: cibum.gr

Οι λάτρεις της κηπουρικής αναζητούν πάντα καινοτόμες τεχνικές για να ενισχύσουν την ανάπτυξη και την υγεία των φυτών τους.

Ενώ ορισμένες μέθοδοι είναι γνωστές, άλλες είναι πιο αντισυμβατικές, αλλά εξίσου αποτελεσματικές. Μια τέτοια μοναδική προσέγγιση είναι να κρεμάσετε ένα ώριμο αβοκάντο στον κήπο σας. Αυτό μπορεί να ακούγεται περίεργο στην αρχή, αλλά τα οφέλη που προσφέρει μπορεί να είναι εντυπωσιακά.

Τα αβοκάντο, που συχνά φημίζονται για τα πλούσια θρεπτικά συστατικά τους και την χρήση τους σε πολλά γευστικά πιάτα,  μπορούν επίσης να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην κηπουρική. Διαβάστε τους λόγους για τους οποίους θα πρέπει να εξετάσετε αυτό το ενδιαφέρον κόλπο κηπουρικής.

Κατανοώντας τα διάφορα πλεονεκτήματα της χρήσης αβοκάντο στον κήπο σας, μπορείτε να αξιοποιήσετε τις δυνατότητές τους να βελτιώσουν την υγεία των φυτών, να προσελκύσουν ωφέλιμα έντομα, ακόμη και να αποτρέψουν τα παράσιτα.

1. Τα εκπληκτικά οφέλη από το κρέμασμα ενός ώριμου αβοκάντο

Το κρέμασμα ενός ώριμου αβοκάντο στον κήπο σας μπορεί να προσφέρει πολλά απροσδόκητα οφέλη. Πρώτον, καθώς το αβοκάντο αποσυντίθεται, απελευθερώνει απαραίτητα θρεπτικά συστατικά στο έδαφος. Αυτά τα θρεπτικά συστατικά, όπως το κάλιο, το μαγνήσιο και ο φώσφορος, μπορούν να ενισχύσουν τη γονιμότητα του εδάφους και να προωθήσουν την υγιή ανάπτυξη των φυτών.

Επιπλέον, η παρουσία ενός ώριμου αβοκάντο μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση του μικροπεριβάλλοντος του κήπου σας. Τα φυσικά έλαια του φρούτου μπορούν να δημιουργήσουν ένα υγρό μικροκλίμα, το οποίο είναι ιδιαίτερα ευεργετικό σε ξηρές περιοχές. Αυτή η πρόσθετη υγρασία μπορεί να βοηθήσει τα φυτά να διατηρούν την υγρασία, μειώνοντας την ανάγκη για συχνό πότισμα.

2. Πώς τα αβοκάντο προσελκύουν ωφέλιμα έντομα

Τα αβοκάντο μπορούν να χρησιμεύσουν σαν εξαιρετικό ελκυστικό για ωφέλιμα έντομα, όπως π.χ. οι πασχαλίτσες,που είναι φυσικοί θηρευτές κοινών παρασίτων κήπου. Το γλυκό άρωμα ενός ώριμου αβοκάντο μπορεί να προσελκύσει αυτά τα έντομα στον κήπο σας, όπου μπορούν να βοηθήσουν στον έλεγχο των πληθυσμών αφίδων και άλλων επιβλαβών παρασίτων.

Επιπλέον, ο αποσυντιθέμενος καρπός μπορεί να προσελκύσει επικονιαστές όπως μέλισσες και πεταλούδες. Αυτά τα έντομα είναι ζωτικής σημασίας για την επικονίαση πολλών φυτών κήπου, εξασφαλίζοντας ένα υγιές και παραγωγικό οικοσύστημα κήπου.

 Φυσικός Έλεγχος Παρασίτων: Τα Αβοκάντο  σαν Αποτρεπτικό Μέσο

Ενώ τα αβοκάντο προσελκύουν ωφέλιμα έντομα, μπορούν επίσης να αποτρέψουν ορισμένα παράσιτα. Το άρωμα ενός ώριμου αβοκάντο μπορεί να απωθήσει ορισμένα κοινά παράσιτα κήπου, όπως τα σαλιγκάρια, τα οποία απομακρύνονται από τις φυσικές ενώσεις του φρούτου.

Επιπλέον, η παρουσία αβοκάντο μπορεί να αποτρέψει μεγαλύτερα παράσιτα, όπως τα τρωκτικά, από το να εισβάλλουν στον κήπο σας. Το έντονο άρωμα και η υφή του φρούτου μπορούν να λειτουργήσουν σαν φυσικό αποτρεπτικό μέσο, ​​κρατώντας αυτούς τους ανεπιθύμητους επισκέπτες μακριά.

4. Βελτίωση της Ποιότητας του Εδάφους με Θρεπτικά Συστατικά Αβοκάντο

Καθώς τα αβοκάντο αποσυντίθενται, απελευθερώνουν πληθώρα θρεπτικών συστατικών στο έδαφος. Αυτά τα θρεπτικά συστατικά μπορούν να βελτιώσουν τη δομή του εδάφους, να αυξήσουν τη μικροβιακή δραστηριότητα και να ενισχύσουν τη συνολική υγεία του εδάφους. Η υψηλή περιεκτικότητα σε κάλιο στα αβοκάντο είναι ιδιαίτερα ευεργετική για τα ανθοφόρα φυτά, καθώς υποστηρίζει την ισχυρή ανάπτυξη των ριζών και την ανθοφορία.

Επιπλέον, η οργανική ύλη από τα αποσυντιθέμενα αβοκάντο μπορεί να βελτιώσει τον αερισμό και την αποστράγγιση του εδάφους, διευκολύνοντας την πρόσβαση των ριζών των φυτών στο νερό και τα θρεπτικά συστατικά. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πιο υγιή, πιο ανθεκτικά φυτά που είναι καλύτερα εξοπλισμένα για να αντέχουν στις περιβαλλοντικές πιέσεις.

5. Ενθάρρυνση της Επικονίασης με Αρώματα Αβοκάντο

Το γλυκό, φρουτώδες άρωμα ενός ώριμου αβοκάντο μπορεί να αποτελέσει ισχυρό ελκυστικό παράγοντα για τους επικονιαστές. Κρεμώντας αβοκάντο στον κήπο σας, μπορείτε να αυξήσετε την παρουσία μελισσών, πεταλούδων και άλλων εντόμων επικονιαστών, τα οποία είναι απαραίτητα για την αναπαραγωγή πολλών φυτών.

Αυτή η αυξημένη δραστηριότητα των επικονιαστών μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερες αποδόσεις καρπών και σπόρων, εξασφαλίζοντας μια πιο άφθονη συγκομιδή. Επιπλέον, ένας ποικίλος πληθυσμός επικονιαστών μπορεί να συμβάλει στη συνολική υγεία και ανθεκτικότητα του οικοσυστήματος του κήπου σας.

6. Ο Ρόλος των Αβοκάντο στη Βιοποικιλότητα

Η ενσωμάτωση αβοκάντο στον κήπο σας μπορεί να προωθήσει τη βιοποικιλότητα προσελκύοντας ένα ευρύ φάσμα εντόμων, πτηνών και άλλων άγριων ζώων. Αυτή η αυξημένη ποικιλομορφία μπορεί να ενισχύσει τη σταθερότητα και την ανθεκτικότητα του οικοσυστήματος του κήπου σας, καθιστώντας το πιο ανθεκτικό σε παράσιτα και ασθένειες.

Υποστηρίζοντας μια ποικιλία ειδών, μπορείτε να δημιουργήσετε ένα ισορροπημένο οικοσύστημα όπου τα ωφέλιμα έντομα και οι φυσικοί θηρευτές κρατούν τους πληθυσμούς των παρασίτων υπό έλεγχο. Αυτό μπορεί να μειώσει την ανάγκη για χημικά φυτοφάρμακα και να προωθήσει ένα πιο υγιές, πιο βιώσιμο περιβάλλον κήπου.

7. Τα αβοκάντο σαν πηγή τροφής για τα πουλιά

Τα πουλιά έλκονται φυσικά από την πλούσια, κρεμώδη σάρκα των αβοκάντο. Κρεμώντας αβοκάντο στον κήπο σας, μπορείτε να παρέχετε μια πολύτιμη πηγή τροφής για τους τοπικούς πληθυσμούς πτηνών, η οποία μπορεί να βοηθήσει στον έλεγχο των εντόμων παρασίτων.

Πουλιά όπως οι κοκκινολαίμηδες, οι τσίχλες και οι κίσσες είναι γνωστό ότι τρέφονται με αβοκάντο και η παρουσία τους μπορεί να συμβάλει σε ένα δυναμικό και ισορροπημένο οικοσύστημα κήπου. Επιπλέον, η προσέλκυση πτηνών στον κήπο σας μπορεί να ενισχύσει την αισθητική του και να προσφέρει ευκαιρίες για παρατήρηση πουλιών.

8. Κόλπα Κηπουρικής: Η Τάση του Αβοκάντο

Η τάση της χρήσης αβοκάντο στην κηπουρική έχει κερδίσει δημοτικότητα στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, όπου οι κηπουροί μοιράζονται τις ιστορίες επιτυχίας τους και τις καινοτόμες τεχνικές τους. Αυτό το viral κόλπο κηπουρικής έχει εμπνεύσει πολλούς να πειραματιστούν με αβοκάντο στους δικούς τους κήπους. Υιοθετώντας αυτήν την τάση, μπορείτε να ενταχθείτε σε ένα δίκτυο ομοϊδεατών κηπουρών που είναι πρόθυμοι να μοιραστούν συμβουλές, εμπειρίες και αποτελέσματα. Αυτό το αίσθημα κοινότητας μπορεί να προσφέρει πολύτιμη υποστήριξη και έμπνευση καθώς εξερευνάτε νέους τρόπους για να βελτιώσετε τον κήπο σας.

9. Πώς να κρεμάσετε σωστά ένα αβοκάντο στον κήπο σας

Για να κρεμάσετε ένα αβοκάντο στον κήπο σας, ξεκινήστε επιλέγοντας ένα ώριμο φρούτο που δεν έχει ατέλειες ή σημάδια σήψης. Χρησιμοποιήστε ένα κομμάτι σπάγκο  για να δέσετε σταθερά το αβοκάντο σε ένα κλαδί δέντρου ή σε έναν πάσσαλο κήπου, διασφαλίζοντας ότι είναι τοποθετημένο σε ύψος όπου μπορεί να προσελκύσει έντομα και πουλιά.

Βεβαιωθείτε ότι το αβοκάντο είναι εκτεθειμένο στο ηλιακό φως και στην κυκλοφορία του αέρα, κάτι που θα διευκολύνει την αποσύνθεση και θα απελευθερώσει τα ωφέλιμα θρεπτικά συστατικά του. Ελέγχετε τακτικά το αβοκάντο για σημάδια σήψης και αντικαθιστάτε το όπως απαιτείται για να διατηρήσετε την αποτελεσματικότητά του.

10. Συνηθισμένα λάθη που πρέπει να αποφεύγετε κατά τη χρήση αβοκάντο στην κηπουρική

Ένα συνηθισμένο λάθος είναι η χρήση ενός υπερώριμου ή σάπιου αβοκάντο, το οποίο μπορεί να προσελκύσει ανεπιθύμητα παράσιτα και να δημιουργήσει μια άσχημη οσμή. Αντ’ αυτού, επιλέξτε ένα ώριμο αλλά σφιχτό αβοκάντο για να βεβαιωθείτε ότι αποσυντίθεται σταδιακά και απελευθερώνει αποτελεσματικά τα θρεπτικά συστατικά.

Ένα άλλο λάθος είναι να κρεμάτε το αβοκάντο πολύ χαμηλά, όπου μπορεί να είναι εύκολα προσβάσιμο από τρωκτικά ή άλλα παράσιτα. Βεβαιωθείτε ότι το αβοκάντο είναι τοποθετημένο σε κατάλληλο ύψος για να προσελκύσετε ωφέλιμα έντομα και πουλιά, αποτρέποντας παράλληλα τους ανεπιθύμητους επισκέπτες.

11. Πραγματικές Ιστορίες Επιτυχίας από Κηπουρούς

Πολλοί κηπουροί έχουν αναφέρει θετικά αποτελέσματα από τη χρήση αβοκάντο στους κήπους τους. Για παράδειγμα, ένας κηπουρός στην Καλιφόρνια παρατήρησε σημαντική αύξηση στη δραστηριότητα των επικονιαστών μετά το κρέμασμα αβοκάντο, οδηγώντας σε μια πιο άφθονη συγκομιδή φρούτων και λαχανικών.

Ένας άλλος κηπουρός στη Φλόριντα διαπίστωσε ότι τα αβοκάντο βοήθησαν στην απομάκρυνση  των σαλιγκαριών, μειώνοντας τις ζημιές στα φυτά του. Αυτές οι ιστορίες επιτυχίας υπογραμμίζουν τις δυνατότητες των αβοκάντο σαν ένα  αποτελεσματικό εργαλείο σε βιώσιμες πρακτικές κηπουρικής.

Η διπολική διαταραχή, παλαιότερα γνωστή ως μανιοκατάθλιψη, είναι μια περίπλοκη ψυχική νόσος που δύσκολα αναγνωρίζεται και γίνεται κατανοητή.

Σύμφωνα με τα Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ, περίπου 2,6% του ενήλικου πληθυσμού πάσχουν από διπολική διαταραχή, ωστόσο στην πραγματικότητα οι πάσχοντες υπολογίζεται ότι είναι πολύ περισσότεροι, καθώς η συγκεκριμένη ψυχική νόσος –όπως και πολλές άλλες διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας– συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα (συνήθως ως χρόνια κατάθλιψη ή άγχος) ή δεν διαγιγνώσκεται καθόλου.

Η διπολική διαταραχή, ανάλογα με τον τύπο της, ποικίλλει ως προς τη σοβαρότητα και της κυρίαρχες εκδηλώσεις της, ωστόσο υπάρχουν κάποιες ενδείξεις-κλειδιά που διακρίνουν τη διπολική διαταραχή από τις καθημερινές και απολύτως φυσιολογικές εναλλαγές της διάθεσης.

Πολύ ανεβασμένη ή πολύ πεσμένη διάθεση: Το άτομο εκδηλώνει επεισόδια κατάθλιψης, μανίας και υπομανίας, χαρακτηριζόμενα από τον ακραίο ενθουσιασμό, τα υψηλά επίπεδα ενέργειας και τις ριψοκίνδυνες συμπεριφορές.

Δυσκολία ολοκλήρωσης εργασιών και υποχρεώσεων: Το άτομο αποσπάται εύκολα και ξεκινά πολλές εργασίες ταυτόχρονα, χωρίς να τις ολοκληρώνει.

Συμπτώματα κατάθλιψης: Το άτομο έχει χαμηλά επίπεδα ενέργειας και αυξημένη ή μειωμένη όρεξη και κοιμάται πολλές ή πολύ λίγες ώρες. Τα αντικαταθλιπτικά δεν ενδείκνυνται σε περίπτωση διπολικής διαταραχής.

Ευερεθιστότητα: Το άτομο μπορεί να είναι τόσο νευρικό και ευέξαπτο που να επηρεάζονται οι διαπροσωπικές ή επαγγελματικές του σχέσεις.

Γρήγορη ομιλία: Το άτομο μιλά με πολύ γρήγορο ρυθμό και περνά από το ένα θέμα στο άλλο σε μια συζήτηση.

Για να προκύψει σωστή διάγνωση για διπολική διαταραχή, χρειάζεται αναλυτική αξιολόγηση από ειδικό-επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Πώς εκδηλώνεται η Διπολική Διαταραχή (Μανιοκατάθλιψη);

Η Διπολική Διαταραχή, γνωστή και ως μανιοκατάθλιψη, θεωρείται μια διαταραχή της εγκεφαλικής λειτουργίας, η οποία φέρει ασυνήθιστες εναλλαγές της συναισθηματικής διάθεσης, της δραστηριότητας και της γενικότερης λειτουργικότητας του ατόμου.

Σε αντίθεση με τη συνήθη μεταβλητότητα της διάθεσης, τα “πάνω” και τα “κάτω”, στην περίπτωση της διπολικής διαταραχής, οι εναλλαγές αυτές έχουν ιδιαίτερα σοβαρό χαρακτήρα. Συνοδεύονται από σημαντική έκπτωση στον κοινωνικό και επαγγελματικό τομέα της ζωής του ατόμου ή στη σχολική επίδοση, ακόμη και μερικές φορές και από αυτοκαταστροφική συμπεριφορά.

Ωστόσο, η διπολική διαταραχή είναι δυνατό να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, δίνοντας στο άτομο τη δυνατότητα να έχει μια παραγωγική ζωή.

Ο κίνδυνος νόσησης από μανιοκατάθλιψη ανέρχεται, κατά μέσο όρο, στο 1% στην διάρκεια τη ζωής. Μια δεδομένη χρονική στιγμή, 0.3%-0.5% του γενικού πληθυσμού μπορεί να πάσχει από μανιοκατάθλιψη. Υπολογίζεται ότι στην Ελλάδα μπορεί να πάσχουν από 10.000-20.000 από το πρόβλημα αυτό.

Εμφανίζεται συνήθως περί το τέλος της εφηβείας ή ενωρίς στην ενήλικη ζωή, ενώ δεν αποκλείεται τα πρώτα συμπτώματα να παρουσιαστούν κατά την παιδική ηλικία ή ακόμη και πολύ αργότερα στη ζωή. Συνήθως δε γίνεται άμεσα αντιληπτή η νοσηρότητα των συμπτωμάτων.

Πολλοί άνθρωποι υποφέρουν χρόνια, πριν γίνει η διάγνωση και εφαρμοσθεί η κατάλληλη θεραπεία. Όπως και με τον σακχαρώδη διαβήτη ή κάποια καρδιολογικά νοσήματα, η διπολική διαταραχή έχει χρόνιο χαρακτήρα και απαιτεί προσεκτική αντιμετώπιση καθόλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου.

Η μανιοκατάθλιψη επηρεάζει τόσο τη συναισθηματική διάθεση όσο και τη λογική σκέψη.Κινητοποιεί ανεπιθύμητες ή ακραίες συμπεριφορές και συχνά περιορίζει την ίδια την επιθυμία, τη θέληση του ατόμου να ζήσει. Αν και θεωρείται ότι έχει κυρίως νευροβιολογική βάση, το άτομο βιώνει την ψυχολογική διάσταση του προβλήματος. Ακόμη και στις περιπτώσεις που το άτομο παρουσιάζει ευφορία, αυτή δεν είναι ευχάριστη και το άτομο πραγματικά υποφέρει.

“Έχω την τύχη να έχω επιβιώσει από την αρρώστια μου, έχω την τύχη να έχω δεχθεί την καλύτερη δυνατή θεραπευτική φροντίδα, έχω την τύχη να έχω αυτούς τους φίλους, τους συναδέλφους και την οικογένεια που έχω…“. Αυτά γράφει η K. Jamison, μια κλινική ψυχολόγος καθηγήτρια στην Αμερική, που έχει μανιοκατάθλιψη και έχει περιγράψει το πρόβλημά της στο έξοχο βιβλίο “An unquiet mind.

Ποια είναι τα συμπτώματα της Διπολικής Διαταραχής;

Η Διπολική Διαταραχή προκαλεί έντονες μεταβολές της συναισθηματικής διάθεσης, από ευφορία ή/και ευερεθιστότητα σε μελαγχολία και απελπισία. Πρόκειται για επεισόδια μανίας και κατάθλιψης αντίστοιχα, τα οποία έχουν την τάση να επαναλαμβάνονται διαδοχικά, συχνά με μεσοδιαστήματα φυσιολογικής διάθεσης. Παράλληλα παρατηρούνται σημαντικές μεταβολές στην ενεργητικότητα και τη συμπεριφορά.

Τα συμπτώματα του μανιακού επεισοδίου συμπεριλαμβάνουν:

• * Αυξημένη δραστηριότητα και ανησυχία
• * Υπερβολικά ευφορική διάθεση
• * Ακραία ευερεθιστότητα
• * Γρήγορη σκέψη, γρήγορος λόγος και εναλλαγές ιδεών
• * Διάσπαση της προσοχής και αδυναμία συγκέντρωσης
• * Μειωμένη ανάγκη για ύπνο
• * Διογκωμένη αυτοεκτίμηση
• * Χαμηλή κριτική ικανότητα
• * Άκριτη αύξηση των δαπανών για αγορές κ.λ.π
• * Ασυνήθιστη συμπεριφορά κατά την τελευταία περίοδο
• * Αυξημένη σεξουαλική δραστηριότητα
• * Κατάχρηση ουσιών (πχ. κοκαΐνη, αλκοόλ, ηρεμιστικά)
• * Παρορμητική ή επιθετική συμπεριφορά
• * Άρνηση του ασυνήθιστου χαρακτήρα της διάθεσης και συμπεριφοράς

Προκειμένου να είναι δυνατή η διάγνωση της μανίας, 3 ή περισσότερα από τα παραπάνω συμπτώματα πρέπει να είναι παρόντα κατά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε ημέρα και για διάστημα μεγαλύτερο της μιας εβδομάδας. Στην περίπτωση που η διάθεση χαρακτηρίζεται από ευερεθιστότητα, 4 επιπλέον συμπτώματα πρέπει να είναι παρόντα για τη διάγνωση

Τα συμπτώματα του καταθλιπτικού επεισοδίου συμπεριλαμβάνουν:

• * Καταθλιπτική διάθεση, άγχος, αίσθηση κενού
• * Απελπισία ή απαισιοδοξία
• * Αισθήματα ενοχής, αναξιότητας, αβοηθητότητας
• * Απώλεια ενδιαφέροντος ή ικανοποίησης από τη συμμετοχή σε δραστηριότητες που θεωρούνταν προηγουμένως ευχάριστες
• * Απώλεια ενέργειας, κόπωση, αίσθηση “επιβράδυνσης”
• * Δυσκολία στη συγκέντρωση και τη μνήμη, μειωμένη αποφασιστικότητα
• * Ανησυχία ή ευερεθιστότητα
• * Διαταραχές του ύπνου
• * Διαταραχές της όρεξης
• * Χρόνιος πόνος ή άλλα επίμονα σωματικά συμπτώματα που δεν μπορούν να εξηγηθούν παθολογικά
• * Σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας ή απόπειρες αυτοκτονίας

Προκειμένου να είναι δυνατή η διάγνωση της κατάθλιψης, 5 ή περισσότερα από τα παραπάνω συμπτώματα πρέπει να είναι παρόντα κατά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε ημέρα και για διάστημα μεγαλύτερο των 2 εβδομάδων.

Ένα ήπιο ή μέτριας βαρύτητας επεισόδιο μανίας ονομάζεται υπομανία. Πρόκειται για μια αίσθηση ευφορίας, η οποία είναι δυνατό να συνδέεται με ικανοποιητική λειτουργικότητα και αυξημένη παραγωγικότητα. Έτσι, ακόμη κι αν το στενό περιβάλλον του ατόμου μάθει να αναγνωρίζει αυτή τη μεταβολή της διάθεση ως πιθανή διπολική διαταραχή, το ίδιο το άτομο μπορεί να συνεχίσει να αρνείται αυτό το ενδεχόμενο. Ωστόσο, χωρίς τους κατάλληλους θεραπευτικούς χειρισμούς, η υπομανία είναι πιθανό να εξελιχθεί σε σοβαρή μανία ή να μετατραπεί σε κατάθλιψη.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, βαριά επεισόδια μανίας ή κατάθλιψης συνοδεύονται από ψυχωτικά συμπτώματα, όπως είναι οι ψευδαισθήσεις (ακουστικές, οπτικές ή γενικότερα η αντίληψη, μέσω των αισθήσεων, αντικειμένων που δεν είναι στην πραγματικότητα παρόντα) και οι παραληρητικές ιδέες (εσφαλμένες πεποιθήσεις που δεν είναι απόρροια λογικής σκέψης ή είναι ασυνήθιστες για το άτομο).Η παρουσία ψυχωτικών συμπτωμάτων αποκαλύπτει τις πιο ακραίες μορφές της μεταβαλλόμενης διάθεσης στη διπολική διαταραχή.

Για παράδειγμα, ιδέες μεγαλείου, όπως η πεποίθηση, ότι το άτομο είναι ένα σημαντικό πρόσωπο ή ότι διαθέτει ιδιαίτερες ικανότητες ή πλούτο, είναι δυνατό να υπάρξουν κατά τη μανία. Αντίθετα, ιδέες αναξιότητας ή ενοχής, όπως η πεποίθηση, ότι το άτομο είναι απένταρο ή έχει διαπράξει κάποιο σοβαρό αδίκημα, μπορούν να είναι παρούσες κατά την κατάθλιψη. Η διπολική διαταραχή παρουσία των ψυχωτικών συμπτωμάτων μπορεί να διαγνωστεί εσφαλμένα ως σχιζοφρένεια, μια άλλη σοβαρή ψυχική ασθένεια.

Θα ήταν ίσως χρήσιμο, να σκεφτούμε τις ποικίλες μεταβολές της διάθεσης στη διπολική διαταραχή ως ένα φάσμα ή ένα συνεχές, στο ένα άκρο του οποίου βρίσκεται η βαριά κατάθλιψη, κατόπιν η ήπια κατάθλιψη, κάπου στο μέσο η ισορροπημένη διάθεση, στη συνέχεια η υπομανία και, τέλος, στο άλλο άκρο, η μανία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο, συμπτώματα μανίας μπορεί να συνυπάρχουν με συμπτώματα κατάθλιψης, έχοντας ως αποτέλεσμα αυτό που καλείται μεικτό επεισόδιο. Τα συμπτώματα του μεικτού επεισοδίου συμπεριλαμβάνουν την ανησυχία, τις διαταραχές του ύπνου και της όρεξης, την ψυχωτική συμπτωματολογία και σκέψεις αυτοκτονίας. Έτσι, η διάθεση του ατόμου μπορεί να χαρακτηρίζεται από κατάθλιψη και απελπισία αλλά και από αυξημένη ενεργητικότητα την ίδια στιγμή.

Η διπολική διαταραχή είναι δυνατό να εκληφθεί ως ένα πρόβλημα άλλου τύπου πέραν της ψυχικής ασθένειας. Κάτι τέτοιο συμβαίνει, λόγω της τάσης του ατόμου να επιδίδεται σε συμπεριφορές που θεωρούνται δυσπροσαρμοστικές, όπως η χρήση ουσιών, ή να εκδηλώνει περιορισμένη σχολική επίδοση, επαγγελματική δραστηριότητα και διαταραγμένες διαπροσωπικές σχέσεις. Στην πραγματικότητα, όμως, προβλήματα, όπως τα παραπάνω, μπορεί να είναι οιωνοί μιας υποβόσκουσας διαταραχής της διάθεσης.

Με ποιον τρόπο πραγματοποιείται η διάγνωση της Διπολικής Διαταραχής;
Όπως και με όλες τις ψυχικές νόσους, η διπολική διαταραχή δεν είναι δυνατό να διαγνωστεί με τη βοήθεια ενός εργαστηριακού ελέγχου (πχ. εξέταση αίματος) αλλά μόνο βάσει της συμπτωματολογίας, της πρόγνωσης και του οικογενειακού ιστορικού, όταν αυτό είναι διαθέσιμο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, άνθρωποι με διπολική διαταραχή εκδηλώνουν αυτοκαταστροφική συμπεριφορά. Κάθε σκέψη περί αυτοκτονίας χρήζει άμεσης προσοχής και είναι προτιμότερο αυτή να δοθεί από κάποιον επαγγελματία ψυχικής υγείας ή γιατρό. Θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη εκείνος/η που κάνει λόγο για αυτοκτονία, καθώς ο κίνδυνος να εκδηλωθεί αυτού του τύπου η συμπεριφορά είναι υψηλός, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα στάδια της νόσου. Συνεπώς, αναγνωρίζοντας τα συμπτώματα της διπολικής διαταραχής σχετικά νωρίς και μαθαίνοντας τους τρόπους, με τους οποίους η νόσος μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος θανάτου από αυτοκαταστροφική συμπεριφορά.

Τα συμπτώματα που συνοδεύουν τον αυτοκτονικό ιδεασμό μπορεί να συμπεριλαμβάνουν:

• * Λεκτικές ενδείξεις για επιθυμία θανάτου ή αυτοκτονίας
• * Αίσθηση απελπισίας (πχ. τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει προς το καλύτερο)
• * Αίσθηση αβοήθητου (πχ. ό,τι κι αν κάνω, δε θα να φέρει αποτέλεσμα)
• * Πεποίθηση ότι συνιστά κανείς εμπόδιο στη ζωή της οικογένειας και των φίλων
• * Κατάχρηση αλκοόλ ή άλλων ουσιών
• * Τακτοποίηση εκκρεμοτήτων (πχ. οργάνωση των οικονομικών, προσφορά πολύτιμων αντικειμένων)
• * Προετοιμασία ενός σημειώματος για επικείμενη αυτοκτονία
• * Ατυχήματα και τάση για ατυχήματα (δηλ. έκδηλη απροσεξία σε καταστάσεις που ενέχουν κίνδυνο)

Σε περίπτωση που αισθάνεται κανείς έντονη την επιθυμία θανάτου ή γνωρίζει κάποιον/α που εκδηλώνει ανάλογη επιθυμία, είναι εξαιρετικά σημαντικό:

• * Να καλέσει άμεσα ένα γιατρό ή τα Έκτακτα Περιστατικά
• * Να μη μείνει μόνος/η
• * Να μην έχει πρόσβαση σε μεγάλες ποσότητες φαρμάκων ή σε αντικείμενα που μπορεί προκαλέσουν βλάβη (πχ. όπλο)

Παρόλο που, σε ορισμένες περιπτώσεις, η απόπειρα αυτοκτονίας έχει προσχεδιαστεί, συχνά μπορεί να αποτελέσει μια παρορμητική ενέργεια, η οποία εκτελείται χωρίς δεύτερη σκέψη. Συνεπώς, η φροντίδα να μην υπάρχουν στη διάθεση του ατόμου με διπολική διαταραχή αντικείμενα, που μπορεί να χρησιμοποιηθούν με σκοπό την πρόκληση βλάβης, όπως αναφέρεται παραπάνω, μπορεί να αποβεί ένας πολύτιμος τρόπος πρόληψης τυχόν αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς.

Ποια είναι η πρόγνωση της Διπολικής Διαταραχής;

Τα μανιακά και καταθλιπτικά επεισόδια, τυπικά, αλληλοδιαδέχονται το ένα το άλλο κατά τη διάρκεια της ζωής. Μεταξύ των επεισοδίων, συνήθως τα συμπτώματα υποχωρούν, αν και, στο 1/3 περίπου των περιπτώσεων, ορισμένα συμπτώματα εμμένουν. Σε ένα μικρό ποσοστό, η συμπτωματολογία βρίσκεται μάλλον σε έξαρση, παρά τη θεραπευτική αντιμετώπισή της.

Η τυπική μορφή της νόσου, η οποία συμπεριλαμβάνει διαδοχικά επεισόδια μανίας και κατάθλιψης, ονομάζεται Διπολική Ι Διαταραχή. Ωστόσο, στην περίπτωση που δεν εκδηλώνονται επεισόδια βαριάς μανίας αλλά ήπια υπομανιακά επεισόδια που εναλλάσσονται με καταθλιπτικά επεισόδια, η νόσος καλείται Διπολική ΙΙ Διαταραχή. Στην περίπτωση, ωστόσο, που εκδηλώνονται 4 ή περισσότερα επεισόδια σε διάστημα 12 μηνών, θεωρείται ότι πρόκειται για Ταχεία Εναλλαγή Φάσεων. Ορισμένα άτομα εμφανίζουν πολλαπλά επεισόδια σε διάστημα μιας εβδομάδας ή ακόμη και μιας ημέρας. Εναλλαγές τις διάθεσης με αυτή τη συχνότητα τείνουν να εκδηλώνονται πολύ μετά την έναρξη της νόσου και είναι περισσότερο συχνές μεταξύ των γυναικών παρά των ανδρών.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής συνιστά βασική προϋπόθεση για μια υψηλής ποιότητας ζωή. Χωρίς θεραπεία, η νόσος τείνει να χειροτερεύει: παρατηρείται ταχεία εναλλαγή φάσεων ολοένα και βαρύτερης μορφής στο χρόνο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ωστόσο, η εφαρμογή της κατάλληλης θεραπείας συμβάλει σημαντικά στη μείωση τόσο της συχνότητας όσο και της βαρύτητας των επεισοδίων.

Είναι δυνατό τα παιδιά και οι έφηβοι να νοσήσουν από Διπολική Διαταραχή;
Η διπολική διαταραχή είναι δυνατό να εκδηλωθεί τόσο στην παιδική όσο και στην εφηβική ηλικία. Το ποσοστό αυξάνει, στην περίπτωση που οι ίδιοι οι γονείς νοσούν από διπολική διαταραχή.

Σε αντίθεση με τους ενήλικες, οι οποίοι εκδηλώνουν σαφώς ξεκάθαρα επεισόδια μανίας και κατάθλιψης, τα παιδιά και οι νεαροί έφηβοι παρουσιάζουν συνήθως ταχείες εναλλαγές της διάθεσης, πολλές φορές την ημέρα. Τα παιδιά σε φάση μανίας εκδηλώνουν περισσότερο στοιχεία ευερεθιστότητας με αρκετά ξεσπάσματα παρά ευφορική διάθεση. Η μεικτή συμπτωματολογία είναι, επίσης, κοινή μεταξύ των νέων, ενώ οι μεγαλύτερης ηλικίας έφηβοι εκδηλώνουν περισσότερο την τυπική μορφή της νόσου.

Στην περίπτωση των παιδιών και των εφήβων, η διάγνωση της διπολικής διαταραχής συναντά ορισμένες δυσκολίες, καθώς άλλες διαταραχές, που εκδηλώνονται στο ίδιο φάσμα ηλικιών, μπορεί να έχουν, ως κάποιο βαθμό, κοινή συμπτωματολογία. Συγκεκριμένα, τα συμπτώματα ευερεθιστότητας και επιθετικότητας μπορεί να συνιστούν ενδείξεις τόσο της διπολικής διαταραχής όσο και της διαταραχής της ελαττωματικής προσοχής / υπερκινητικότητας, της εναντιωτικής προκλητικής διαταραχής ή άλλων ψυχικών διαταραχών (πχ. μείζων καταθλιπτική διαταραχή, σχιζοφρένεια), καθώς και της κατάχρησης ουσιών.

Σε κάθε περίπτωση, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της νόσου αποτελεί συνάρτηση της κατάλληλης διάγνωσης. Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας είναι υπεύθυνοι για την προσεκτική εκτίμηση παιδιών και εφήβων με έκδηλη συμπτωματολογία στο επίπεδο του συναισθήματος και της συμπεριφοράς. Οπωσδήποτε, στην περίπτωση που ένα παιδί ή έφηβος εκδηλώνει αυτοκτονικό ιδεασμό ή αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη και να ζητηθεί άμεσα η βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας.

Ποια είναι τα αίτια της Διπολικής Διαταραχής;

Στον επιστημονικό χώρο, η διερεύνηση των πιθανών αιτιολογικών παραγόντων για την εκδήλωση της διπολικής διαταραχής πραγματοποιείται με τη βοήθεια διαφόρων τύπων επιστημονικών μελετών. Επί του παρόντος, υπάρχει μια σχετική ομοφωνία μεταξύ των επιστημόνων ως προς το γεγονός, ότι δεν έχει απομονωθεί ένας συγκεκριμένος αιτιολογικός παράγοντας αλλά, αντιθέτως, υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός παραγόντων που βρέθηκε να συμβάλλει στην ανάπτυξη της διπολικής διαταραχής.

Το γεγονός, ότι περισσότερες από μια περιπτώσεις διπολικής διαταραχής συχνά εκδηλώνονται στην ίδια οικογένεια, όπως αποδεικνύεται από το οικογενειακό ιστορικό, οδήγησε τους επιστήμονες στη διερεύνηση γενετικών παραγόντων και συγκεκριμένα ορισμένων γονιδίων, τα οποία επηρεάζουν τη σωματική και ψυχική λειτουργία. Βεβαίως, σχετικές μελέτες σε διδύμους έδειξαν, ότι τα γονίδια δε συνιστούν το μοναδικό αιτιολογικό παράγοντα, καθώς δεν εμφανίζουν όλοι οι δίδυμοι αδελφοί ατόμων με διπολική διαταραχή τη νόσο, αν και η συχνότητα εμφάνισης, σε αυτή την περίπτωση, αυξάνει.

Επιπλέον, σχετικά ευρήματα έχουν δείξει, ότι δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο γονίδιο αλλά μάλλον για την αλληλεπίδραση πολλών, τα οποία, σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες που σχετίζονται με το άτομο ή το οικογενειακό του περιβάλλον, συμβάλλουν στην ανάπτυξη της διπολικής διαταραχής. Η απομόνωση αυτών των συγκεκριμένων γονιδίων δεν έχει ακόμη επιτευχθεί, αν και η πρόοδος της επιστήμης θα επιτρέψει ίσως στο μέλλον αυτού του τύπου ανακαλύψεις, καθώς και την συνεπακόλουθη ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών θεραπευτικών μεθόδων.

Η διερεύνηση νευροβιολογικών παραγόντων, με τη βοήθεια των νευροαπεικονιστικών τεχνικών, έχει συμβάλλει σημαντικά στην καλύτερη κατανόηση των εγκεφαλικών εκείνων περιοχών που πιθανώς δυσλειτουργούν, έχοντας ως αποτέλεσμα την εμφάνιση της μανιοκατάθλιψης και άλλων ψυχικών διαταραχών.

Οι τεχνικές αυτές επιτρέπουν στους επιστήμονες να έχουν μια απεικόνιση του ανθρώπινου εγκεφάλου σε λειτουργία και να εξετάσουν τη δομή και τη δραστηριότητά του, χωρίς την ανάγκη χειρουργικής επέμβασης ή ανάλογων τεχνικών. Πρόκειται κυρίως για μια ειδική εφαρμογή της μαγνητικής τομογραφίας (functional MRI) και την τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET).

Σύμφωνα με ερευνητικές μελέτες που χρησιμοποιούν αυτές τις τεχνικές, ο εγκέφαλος ατόμων με διπολική διαταραχή συχνά διαφέρει από εκείνον υγιών ατόμων, εύρημα, το οποίο μπορεί να συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση της νόσου και στην ανάπτυξη νέων θεραπευτικών μεθόδων. Τονίζεται ιδιαίτερα ότι οι τεχνικές αυτές χρησιμοποιούνται μόνο για την έρευνα και δεν εξυπηρετούν διαγνωστικούς σκοπούς. Η διάγνωση της νόσου είναι αποκλειστικά κλινική με βάση την συμπτωματολογία.

Ποια είναι η θεραπεία της Διπολικής Διαταραχής;.

Στις περισσότερες περιπτώσεις διπολικής διαταραχής, ακόμη και στις πιο βαριές, μια ουσιώδης εξισορρόπηση των εναλλαγών της διάθεσης και μια ύφεση των σχετικών συμπτωμάτων είναι δυνατό να επιτευχθεί με την εφαρμογή της κατάλληλης θεραπείας. Το γεγονός, ότι η διπολική διαταραχή αφορά σε ένα κύκλο διαδοχικών επεισοδίων, απαιτεί, σχεδόν πάντα, μια χρόνια, προληπτική χορήγηση φαρμάκων. Ένα θεραπευτικό σχήμα, που συμπεριλαμβάνει τόσο τη φαρμακευτική αγωγή όσο και την ψυχοκοινωνική παρέμβαση, θεωρείται το βέλτιστο για τη αντιμετώπιση της νόσου στο χρόνο.

Η συνεχιζόμενη, χωρίς διακοπές, θεραπευτική αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής είναι ιδιαίτερα σημαντική. Βεβαίως, ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, είναι δυνατό να παρατηρηθούν αλλαγές στη διάθεση. Κάτι τέτοιο οφείλει να γίνεται άμεσα γνωστό στον θεράποντα ιατρό, προκειμένου να αποτραπεί πιθανή έξαρση της νόσου, με κατάλληλες τροποποιήσεις του θεραπευτικού σχήματος. Η στενή συνεργασία με το γιατρό, καθώς και η ανοιχτή επικοινωνία μαζί του, για τυχόν προβληματισμούς που αφορούν στη θεραπεία, είναι δυνατό να ενισχύσει την αποτελεσματικότητά της.

Επιπλέον, η καθημερινή καταγραφή των παρατηρούμενων συμπτωμάτων, του θεραπευτικού σχήματος, πιθανών διαταραχών του ύπνου και στρεσσογόνων γεγονότων στη ζωή του ατόμου είναι δυνατό να συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση της νόσου τόσο από το ίδιο το άτομο όσο και από το οικογενειακό του περιβάλλον, καθώς και στην παροχή εξατομικευμένης και, συνεπώς, πιο αποτελεσματικής θεραπευτικής φροντίδας.

Α. Φαρμακευτική Αγωγή

Η φαρμακευτική αγωγή για τη διπολική διαταραχή παρέχεται από ψυχιάτρους, οι οποίοι έχουν ειδικευθεί στη διάγνωση και θεραπεία των ψυχικών διαταραχών. Παρόλο που άλλοι γιατροί της πρωτοβάθμιας περίθαλψης, οι οποίοι δεν έχουν την ειδικότητα του ψυχιάτρου, είναι σε θέση να συνταγογραφήσουν τα συγκεκριμένα φάρμακα, συνιστάται η επίσκεψη σε ψυχίατρο για τον καθορισμό της θεραπείας.

Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα φαρμάκων, γνωστών και ως “φάρμακα σταθεροποιητικά της διάθεσης”, που ενδείκνυται για την αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εκτεταμένα χρονικά διαστήματα (δηλ. χρόνια). Στην περίπτωση που θεωρηθεί αναγκαίο, επιπλέον φάρμακα προστίθενται για τυπικά μικρότερες χρονικές περιόδους, προκειμένου να ελέγξουν μια πιθανή έξαρση της νόσου παρά τη χρήση των “σταθεροποιητικών της διάθεσης”.

Για την φαρμακευτική αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής αναφέρονται:

• * Το λίθιο (π.χ. Milithin, Lithiofor) ήταν το πρώτο σταθεροποιητικό της διάθεσης σκεύασμα που κυκλοφόρησε και θεωρείται αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση της μανίας, καθώς και στην πρόληψη τόσο των μανιακών όσο και των καταθλιπτικών επεισοδίων.
• * Τα αντιεπιληπτικά, όπως η καρβαμαζεπίνη (π.χ. Tegretol) και το βαλπροϊκό νάτριο (π.χ. Depakine), έχουν, επίσης, και σταθεροποιητικές ιδιότητες και μπορούν να φανούν ιδιαίτερα χρήσιμα σε δύσκολα αντιμετωπίσιμα διπολικά επεισόδια. Η χρήση τους σε συνδυασμό με το λίθιο ενισχύει τα αντιμανιακά του αποτελέσματα.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αυξανόμενη τάση τα αντιεπιληπτικά που αναφέρθηκαν αλλά και άλλα, να χρησιμοποιούνται ως μονοθεραπεία στην διπολική διαταραχή, ιδιαίτερα εκεί που το λίθιο δεν μπόρεσε να ελέγξει με επιτυχία τα επεισόδια.

Στην περίπτωση παιδιών και εφήβων με διπολική διαταραχή, χρησιμοποιείται κυρίως το λίθιο αλλά και ορισμένα αντιεπιληπτικά, η ασφαλής και επαρκής χρήση των οποίων διερευνάται συστηματικά. Οι γυναίκες με διπολική διαταραχή, οι οποίες επιθυμούν να συλλάβουν, οφείλουν να συμβουλευθούν τον γιατρό τους σχετικά με τους κινδύνους που μπορεί να ενέχει, σε αυτή την περίπτωση, η φαρμακευτική αγωγή. Η μελέτη νέων, ασφαλέστερων φαρμάκων, που θα μπορούν να χορηγηθούν κατά τη διάρκεια τόσο της κύησης όσο και της γαλουχίας, πραγματοποιείται στις ημέρες μας.

Η χορήγηση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων κρίνεται, επίσης, απαραίτητη σε οξέα καταθλιπτικά επεισόδια. Ωστόσο, σχετικές μελέτες στο χώρο έχουν δείξει, ότι άτομα με διπολική διαταραχή που βρίσκονται σε αντικαταθλιπτική αγωγή αντιμετωπίζουν διαρκώς τον κίνδυνο εκδήλωσης υπομανιακού / μανιακού επεισοδίου ή ταχείας εναλλαγής φάσεων. Για το λόγο αυτό, η χορήγηση “σταθεροποιητών της διάθεσης” είναι αναγκαία είτε μόνη είτε σε συνδυασμό με τα αντικαταθλιπτικά.

Σε οξέα μανιακά επεισόδια, όπου η ταχεία θεραπεία κρίνεται αναγκαία, ή σε περιπτώσεις που το άτομο με διπολική διαταραχή δεν αντιδρά σε αγωγή με λίθιο και αντιεπιληπτικά, χορηγούνται αντιψυχωτικά φάρμακα, όπως η αλοπεριδόλη (Aloperidine), η ρισπερισδόνη (Risperdal) και η ολανζαπίνη (Zyprexa). Σε περίπτωση που παρατηρείται αϋπνία, δηλαδή το άγχος του ατόμου δε μειώνεται, είναι δυνατό να χορηγηθούν βενζοδιαζεπίνες (π.χ. Tavor, Stedon).
Πιθανές τροποποιήσεις της φαρμακευτικής αγωγής μπορεί να είναι αναγκαίες κατά την πορεία της νόσου, προκειμένου να είναι πιο αποτελεσματική η αντιμετώπισή της.

Για τις τροποποιήσεις αυτές, αποκλειστικά υπεύθυνος είναι ο ψυχίατρος, ο οποίος πρέπει να ενημερώνεται και για τυχόν χρήση άλλων φαρμάκων ή φυσικών συμπληρωμάτων της διατροφής παράλληλα με την αγωγή για την αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής. Προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος της υποτροπής, είναι σημαντικό να ακολουθείται πιστά το προτεινόμενο θεραπευτικό σχήμα.

Ποια είναι η σχέση μεταξύ της διπολικής διαταραχής και της λειτουργίας του θυρεοειδή αδένα;

Η διπολική διαταραχή συχνά συνδέεται με δυσλειτουργία του θυρεοειδή αδένα. Το γεγονός, ότι η παρουσία υποθυρεοεισμού ή υπερθυρεοειδισμού δύναται να φέρει ως αποτέλεσμα αλλαγές στη διάθεση και την ενεργητικότητα, καθιστά αναγκαία την ιατρική παρακολούθηση για τη ρύθμιση των επιπέδων λειτουργίας του.

Στην περίπτωση της ταχείας εναλλαγής φάσεων, συχνά παρατηρούνται προβλήματα στη λειτουργία του θυρεοειδή αδένα, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη φαρμακευτική ρύθμισή του παράλληλα με την αγωγή για τη διπολική διαταραχή. Επιπλέον, η χορήγηση λιθίου μπορεί να προκαλέσει υπολειτουργία του θυρεοειδή, με αποτέλεσμα την ανάγκη για τακτική παρακολούθηση των επιπέδων λειτουργίας του και τη θεραπευτική αντιμετώπιση τυχόν δυσλειτουργίας.

Β. Ψυχοκοινωνική Προσέγγιση

Επιπρόσθετα της φαρμακευτικής αντιμετώπισης, η ψυχοκοινωνική προσέγγιση ατόμων με διπολική διαταραχή και των οικογενειών τους συμβάλλει σημαντικά στη στήριξη και την εκπαίδευσή τους αναφορικά με τα συμπτώματα των μανιακών και καταθλιπτικών επεισοδίων. Σχετικές μελέτες στο χώρο έδειξαν, ότι η ψυχοκοινωνική παρέμβαση συνδέεται με αυξημένη σταθερότητα της διάθεσης, μειωμένη ανάγκη νοσηλείας και αυξημένη λειτουργικότητα σε ποικίλους τομείς.

Ένας ψυχολόγος, ένας κοινωνικός λειτουργός ή ένας σύμβουλος τυπικά παρέχει αυτού του τύπου θεραπείες, συχνά σε συνεργασία με τον ψυχίατρο για τη στενή παρακολούθηση της προόδου του ατόμου με διπολική διαταραχή. Η διάρκεια, η συχνότητα εφαρμογής και ο τύπος της θεραπείας αποτελεί συνάρτηση των εξατομικευμένων αναγκών του ατόμου.

Η ψυχοκοινωνική προσέγγιση ατόμων με διπολική διαταραχή αναφέρεται κυρίως στην υποστηρικτική θεραπεία, τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, την οικογενειακή θεραπεία και την εκπαίδευση. Συγκεκριμένα,

• * Η Υποστηρικτική Θεραπεία συμβάλλει στη διαχείριση των ανεπιθύμητων συνεπειών της νόσου στους διάφορους τομείς της ζωής, καθώς και στην ενίσχυση της εκδήλωσης συνέπειας στη θεραπευτική αγωγή.
• * Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία βοηθάει στην εκμάθηση τεχνικών τροποποίησης των δυσλειτουργικών ή αρνητικών δομών σκέψης και συμπεριφοράς σε σχέση με τη νόσο.
• * Η Οικογενειακή Θεραπεία κάνει χρήση συγκεκριμένων στρατηγικών, προκειμένου να επιτύχει τη μείωση του άγχους που βιώνει η οικογένεια, το οποίο μπορεί να ενισχύει ή να απορρέει από τα συμπτώματα του μέλους με διπολική διαταραχή.
• * Η Εκπαίδευση του ατόμου με διπολική διαταραχή ή και της οικογένειάς του, σχετικά με τα σημεία και τα συμπτώματα της νόσου, καθώς και τη θεραπευτική αντιμετώπιση αυτής, μπορεί να λειτουργήσει προληπτικά ως προς την πιθανότητα υποτροπής με την αναγνώριση των συμπτωμάτων του αρχόμενου επεισοδίου.

Οπως και με την φαρμακευτική αντιμετώπιση, είναι σημαντικό να ακολουθείται πιστά ο θεραπευτικός σχεδιασμός οποιασδήποτε ψυχοκοινωνικής προσέγγισης, προκειμένου να επιτευχθεί το επιθυμητό θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Είναι η Διπολική Διαταραχή μια χρόνια νόσος που μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά;

Παρόλο που τα επεισόδια μανίας και κατάθλιψης έρχονται και φεύγουν, είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε, ότι η διπολική διαταραχή είναι μια χρόνια νόσος, η οποία, για την ώρα, δεν επιδέχεται πλήρους και ριζικής ίασης. Ακολουθώντας, ωστόσο, πιστά την προτεινόμενη θεραπεία, ακόμη και σε περιόδους που η συμπτωματολογία δεν είναι έκδηλη, είναι δυνατό να ελέγξουμε τη νόσο και να περιορίσουμε το ενδεχόμενο υποτροπής.

Είναι δυνατό άλλες διαταραχές να συνυπάρχουν με τη Διπολική Διαταραχή;

Η κατάχρηση αλκοόλ και άλλων ουσιών παρατηρείται συχνά μεταξύ ατόμων με διπολική διαταραχή. Τα ερευνητικά δεδομένα στο χώρο προτείνουν τη συμβολή ποικίλων παραγόντων στην εκδήλωση αυτής της συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένης της προσπάθειας αυτοϊασης των συμπτωμάτων. Σε περίπτωση που συνυπάρχει πρόβλημα κατάχρησης αλκοόλ ή άλλων ουσιών, η αντιμετώπισή του θα πρέπει να συμπεριληφθεί στο γενικότερο θεραπευτικό σχεδιασμό.

Ορισμένες αγχώδεις διαταραχές, όπως η διαταραχή μετά από ψυχοτραυματικό στρες και η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, είναι δυνατό, επίσης, να εκδηλωθούν μεταξύ ατόμων με διπολική διαταραχή. Η υπάρχουσα θεραπευτική αγωγή συχνά καλύπτει και τις αγχώδεις διαταραχές. Σε αντίθετη περίπτωση, η αντιμετώπισή τους θα πρέπει να αποτελέσει μέρος του θεραπευτικού πλάνου.

Πως μπορούν να βοηθούν τα άτομα με Διπολική Διαταραχή και οι οικογένειές τους;

Κάθε άτομο με διπολική διαταραχή πρέπει να λαμβάνει τη φροντίδα ενός ψυχιάτρου, ειδικευμένου στη διάγνωση και αντιμετώπιση της νόσου. Παράλληλα, άλλοι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, όπως οι ψυχολόγοι και οι ψυχιατρικοί νοσηλευτές, συμβάλλουν στη διαχείριση της νόσου, με την εφαρμογή επιπρόσθετων τύπων θεραπείας.

Για την παροχή βοήθειας μπορεί κανείς να απευθυνθεί σε

• * Πανεπιστημιακές Ψυχιατρικές Κλινικές
• * ΨυχιατρικούςΤομείς Νομαρχιακών ή Περιφερειακών Νοσοκομείων
• * Κέντρα Ψυχικής Υγείας
• * Κινητές Μονάδες Ψυχικής Υγείας (στις περιοχές, όπου υπάρχουν)
• * Ιδιωτικές Ψυχιατρικές Κλινικές
• * Ιδιώτες Ψυχίατρους

Τα άτομα με διπολική διαταραχή μπορεί να χρειάζονται βοήθεια, προκειμένου να αντιληφθούν, ότι έχουν πράγματι ανάγκη την παρέμβαση ενός ειδικού.

Συγκεκριμένα,

• * Συχνά δεν αντιλαμβάνονται το βαθμό της διαταραχής ή αποδίδουν την ευθύνη των προβλημάτων τους σε άλλους παράγοντες πέραν της νόσου.
• * Συνήθως έχουν ανάγκη τη στήριξη της οικογένειας, προκειμένου να ζητήσουν βοήθεια. Ο οικογενειακός γιατρός, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο, συστήνοντας συγκεκριμένους Επαγγελματίες Ψυχικής Υγείας, όπου μπορούν να απευθυνθούν.
• * Σε ορισμένες περιπτώσεις, κάποιο άλλο άτομο από το στενό περιβάλλον ίσως χρειαστεί να τους οδηγήσει στον ειδικό για διάγνωση και θεραπεία.
• * Σε περίπτωση που ένα επεισόδιο βρίσκεται σε έξαρση, η νοσηλεία μπορεί να είναι αναγκαία, ακόμη κι αν κάτι τέτοιο είναι ενάντια στη θέλησή τους.* Συνεχής ενθάρρυνση και στήριξη είναι αναγκαία, μέχρις ότου βρεθεί το κατάλληλο θεραπευτικό σχήμα.
• * Ορισμένες φορές, μπορεί να συμφωνήσουν σε περιόδους ύφεσης της νόσου ως προς τον πιο κατάλληλο τρόπο παρέμβασης σε περίπτωση υποτροπής.

Όπως και με άλλες σοβαρές ψυχικές νόσους, η διπολική διαταραχή μπορεί να αποβεί δύσκολα αντιμετωπίσιμη από το σύντροφο, τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, τους φίλους και τους εργοδότες. Η οικογένεια του ατόμου με διπολική διαταραχή έχει συχνά να αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα στη συμπεριφορά του, όπως την αλόγιστη διασκέδαση σε περιόδους μανίας ή την έντονη αίσθηση απόρριψης από τους άλλους σε περιόδους κατάθλιψης, καθώς και τις συνέπειες αυτής της συμπεριφοράς.

Σημείωση: Το παραπάτω κείμενο αποτελεί επιλογή διαφόρων Αγγλικών κειμένων για την διπολική διαταραχή κατάλληλα τροποποιημένων και συμπληρωμένων για την Ελληνική πραγματικότητα. Ευχαριστώ πολύ την ψυχολόγο Άννα Καλτσούδα για την βοηθειά της στην μετάφραση.

Πέτρος Σκαπινάκης   Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων