«Ήθελα να κλάψω από την αηδία»: Φάμπρικα διακίνησης φωτογραφιών γυναικών και ανηλίκων – Πώς τα σκοτεινά δίκτυα κακοποιούν τα θύματά τους
Πώς τα σκοτεινά δίκτυα κακοποιούν τα θύματά τους.
Παρά τις έρευνες και τη δημόσια κατακραυγή το 2023, εξακολουθούν να εντοπίζονται «σκοτεινά» δίκτυα στα οποία αναρτώνται και διαμοιράζονται εικόνες ανυποψίαστων γυναικών και ανηλίκων χωρίς τη συγκατάθεσή τους.
Τρία χρόνια χρόνια μετά τις αποκαλύψεις που προκάλεσαν οργή και αποτροπιασμό για τη διακίνηση γυμνών φωτογραφιών χιλιάδων γυναικών μέσω γνωστών εφαρμογών, το φαινόμενο όχι μόνο δεν έχει εξαλειφθεί, αλλά φαίνεται να έχει διευρυνθεί. Παρά τις έρευνες και τη δημόσια κατακραυγή το 2023, εξακολουθούν να εντοπίζονται «σκοτεινά» δίκτυα στα οποία αναρτώνται και διαμοιράζονται εικόνες ανυποψίαστων γυναικών χωρίς τη συγκατάθεσή τους. Η ανησυχία είναι ακόμη μεγαλύτερη καθώς ανάμεσα στα θύματα βρίσκονται και ανήλικες, την ώρα που οι πραγματικές διαστάσεις της δραστηριότητας αυτής, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες.
Αυτό που καταγράφεται σήμερα δεν περιορίζεται μόνο στην διακίνηση γuμνού ή σeξουαλικού υλικού. Οι ομάδες αυτές που δραστηριοποιούνται σε γνωστές εφαρμογές, φαίνεται πως συγκεντρώνουν και αναπαράγουν κάθε είδους φωτογραφίες που έχουν δημοσιευθεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μετατρέποντας προσωπικές στιγμές, καθημερινές αναρτήσεις και στοιχεία της ψηφιακής παρουσίας των χρηστών σε αντικείμενο σχολιασμού, αξιολόγησης και ανταλλαγής. Με τον τρόπο αυτό, η παραβίαση της ιδιωτικότητας αποκτά ευρύτερες διαστάσεις, καθώς δεν αφορά πλέον μόνο την παράνομη διακίνηση ευαίσθητου περιεχομένου, αλλά τη συστηματική εκμετάλλευση της ψηφιακής ταυτότητας ανθρώπων που συχνά, χωρίς να το γνωρίζουν, μετατρέπονται σε «περιεχόμενο προς κατανάλωση» σε διαδικτυακές κοινότητες.
«Είδα την φωτογραφία μου σε γνωστή εφαρμογή»
Ήταν 22 Μαϊου όταν η Έλντα Κάσα, έλαβε ένα μήνυμα στο Instagram, από μία κοπέλα, άγνωστη προς εκείνη, η οποία της ανέφερε πως βρήκε μία φωτογραφία της σε μία γνωστές ομάδες εφαρμογής, που δημοσιεύει κυρίως σεξουαλικό περιεχόμενο γυναικών. «Αρχικά δεν την πίστεψα» αναφέρει στο tanea.gr, προσθέτοντας πως «στη συνέχεια όμως, τρόμαξα». Η ίδια κοπέλα της έστειλε screenshot από την εν λόγω ομάδα που έχει δημιουργηθεί στη γνωστή εφαρμογή, και η Έλντα συνειδητοποίησε πως επρόκειτο για μία φωτογραφία που είχε δημοσιεύσει στα social media.
«Σοκαρίστηκα, γιατί δεν περίμενα να δω τον εαυτό μου σε τέτοιες εφαρμογές. Αποφάσισα να αρχίσω να σκρολάρω και αντίκρισα εικόνες και βίντεο μικρών κοριτσιών, που απλά είχαν ανεβάσει στο TikTok με τις φίλες τους. Το υλικό στις περισσότερες περιπτώσεις συνοδευόταν από πάρα πολύ άσεμνα σχόλια, τη στιγμή που πρόκειται για ανήλικα».
Αφού η Έλντα ξεπέρασε το πρώτο σοκ, συνέχισε να σκρολάρει στη συγκεκριμένη ομάδα, και παρατήρησε πως οι χρήστες που συμμετέχουν, δημοσιεύουν εικόνες ανυποψίαστων ανηλίκων που ήταν σε ξαπλώστρες στην παραλία. Όπως ακριβώς συνέβαινε και στην υπόθεση του 2023. «Δηλαδή, μπαίνουν στη διαδικασία να βγάζουν φωτογραφίες και να τις αναρτούν στις εφαρμογές. Ο καθένας μπορούσε να καταλάβει από το μαγιό τους και το σώμα τους πως πρόκειται για κοριτσάκια. Τα έβλεπα και ήθελα να κλάψω από την αηδία».
Έτσι, η νεαρή γυναίκα αποφάσισε να προχωρήσει σε ένα βίντεο που δημοσίευσε στον προσωπικό της λογαριασμό στο TikTok, προκειμένου να γίνει εκ νέου γνωστό, πως αυτές οι ομάδες δεν σταμάτησαν ποτέ την αρρωστημένη δραστηριότητά τους. «Μου έστελναν διάφορες κοπέλες μηνύματα με παρόμοιες ιστορίες, ενώ πάρα πολλές μου ζήτησαν τα links για να δουν εάν υπάρχουν και δικές τους φωτογραφίες σε αυτές τις ομάδες. Δεν ήταν λίγες, που ανέφεραν ότι έχουν αγχωθεί, γιατί σε παρελθοντικές σχέσεις τους, είχαν δεχθεί εκβιασμούς και απειλές ότι θα δημοσιευθούν εικόνες τους από προσωπικές τους στιγμές. Μάλιστα, αρκετές ήταν αυτές που μου εμπιστεύτηκαν ότι σε μικρότερες ηλικίες, συμμαθητές τους επεξεργάστηκαν φωτογραφίες μέσω AI και τις παρουσίασαν ως κανονικές. Αυτό είναι το πιο τρομακτικό. Με φοβίζει το μέλλον γιατί και εγώ θέλω να κάνω οικογένεια, και τρέμω στην ιδέα ότι φωτογραφίες των παιδιών μου, μπορούν να γίνουν αντικείμενο διακίνησης σε τέτοιες εφαρμογές».
«Στείλτε μικρές…»
Όπως προκύπτει από τις εικόνες που επεξεργάστηκε το tanea.gr για την προστασία των θυμάτων, η διακίνηση και η ανταλλαγή υλικού που αφορά σε ανήλικα κορίτσια δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά μια δραστηριότητα που φαίνεται να εξελίσσεται ανοιχτά μέσα στην κοινότητα.
Χρήστες ζητούν, προσφέρουν και ανταλλάσσουν υλικό με ανατριχιαστική ευκολία, σαν να πρόκειται για μια συνηθισμένη διαδικτυακή συναλλαγή. «Όποιος στείλει καλό υλικό από μικρές, στέλνω λινκ με βίντεο από…», γράφει ένας χρήστης, με αρκετούς να ανταποκρίνονται άμεσα ζητώντας πρόσβαση ή προτείνοντας «ανταλλαγές».
Σε άλλες αναρτήσεις, χρήστες δημοσιεύουν φωτογραφίες ανηλίκων και ανοίγουν συζητήσεις γύρω από τις ηλικίες που τους «ενδιαφέρουν», λαμβάνοντας απαντήσεις που προκαλούν αποτροπιασμό.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σκοτεινή από το γεγονός ότι ορισμένοι αναζητούν τη βοήθεια εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για τη δημιουργία ή επεξεργασία γυμνών εικόνων, προσφέροντας ως αντάλλαγμα προσωπικό υλικό γυναικών που ισχυρίζονται ότι κατέχουν. «Όποιος φτιάχνει γυμνές φώτο να μου στείλει μήνυμα. Εγώ ως αντάλλαγμα δίνω υλικό από…», αναφέρει χαρακτηριστικά μία ανάρτηση.
Οι διάλογοι αυτοί αποκαλύπτουν ένα περιβάλλον όπου η εκμετάλλευση ανηλίκων -κι όχι μόνο- αντιμετωπίζεται από ορισμένους χρήστες ως αντικείμενο συναλλαγής, ανταλλαγής και «συλλογής», σε μια πραγματικότητα που σοκάρει.
Οι «σκοτεινές» ομάδες
Τον Απρίλιο του 2023 χιλιάδες γυναίκες, επώνυμες και μη, ανακάλυψαν ότι προσωπικές φωτογραφίες και βίντεό τους διακινούνταν στο διαδίκτυο χωρίς τη γνώση ή τη συναίνεσή τους. Υλικό που προοριζόταν για ιδιωτική χρήση είχε μετατραπεί σε «εμπόρευμα» στα χέρια αγνώστων, οι οποίοι το αναζητούσαν, το αντάλλασσαν και, σε πολλές περιπτώσεις, το αγόραζαν έναντι χρηματικού αντιτίμου.
Παρά τη μεγάλη δημοσιότητα που έλαβε τότε η υπόθεση και τις αντιδράσεις που προκάλεσε, το φαινόμενο εξακολουθεί να υφίσταται σε σκοτεινές γωνιές του διαδικτύου. Οργανωμένες κοινότητες χρηστών συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται, διακινώντας υλικό που παραβιάζει κατάφωρα την ιδιωτικότητα των θυμάτων και τα εκθέτει σε διαρκή κίνδυνο.
Τα ντοκουμέντα που παρουσιάζει το tanea.gr αποκαλύπτουν ότι οι μηχανισμοί πρόσβασης σε αυτές τις κοινότητες παραμένουν σχεδόν αμετάβλητοι. Η είσοδος είναι συχνά εξαιρετικά απλή. Αρκεί ο ενδιαφερόμενος να εντοπίσει έναν σχετικό σύνδεσμο που τον οδηγεί απευθείας στα γκρουπ και στη συνέχεια του δίνει την δυνατότητα να εγγραφεί, αποκτώντας πρόσβαση σε ένα δίκτυο ανταλλαγής υλικού.
«Όλα αυτά για 15 ευρώ για σήμερα και αύριο»
Όπως συνέβαινε και στο παρελθόν, στα group υπάρχει κατηγοριοποίηση ανά γεωγραφική περιοχή της Ελλάδας, αλλά και ξεχωριστοί φάκελοι που φέρουν γυναικεία ονόματα. Η ταξινόμηση αυτή παραπέμπει σε μια συστηματική και μεθοδική διαχείριση περιεχομένου, μετατρέποντας πραγματικούς ανθρώπους σε «αρχεία» προς αναζήτηση και κατανάλωση. Η πρόσβαση στο υλικό δεν είναι δωρεάν. Οι χρήστες καλούνται να καταβάλουν χρηματικό αντίτιμο (για παράδειγμα 10-20 ευρώ), επικοινωνώντας απευθείας με τους διαχειριστές των ομάδων, οι οποίοι λειτουργούν ως μεσάζοντες σε μια ιδιότυπη παράνομη αγορά προσωπικών δεδομένων και εικόνων.
Πρόκειται για μια πρακτική που αποκαλύπτει ότι πίσω από τη διακίνηση αυτού του υλικού δεν βρίσκεται μόνο η παραβίαση της ιδιωτικότητας, αλλά και η προσπάθεια οικονομικής εκμετάλλευσης των θυμάτων.
«Έχει δημιουργηθεί μία κουλτούρα κανονικοποίησης αυτής της συμπεριφοράς»
Στο tanea.gr μίλησε η Δρ. Κέλλυ Ιωάννου, Καθηγήτρια Ψηφιακής Εγκληματολογίας-Πραγματογνώμονας, η οποία επεσήμανε πως αυτό που παρατηρείται σήμερα δεν είναι απλώς η συνέχεια της υπόθεσης του 2023, αλλά η εξέλιξή της.
Όπως αναφέρει, τότε, το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε κυρίως στη διακίνηση γυμνών ή προσωπικών φωτογραφιών. «Σήμερα βλέπουμε κάτι ευρύτερο: τη μαζική συλλογή και αναδιανομή της ψηφιακής ταυτότητας ανθρώπων. Φωτογραφίες που αναρτήθηκαν για έναν συγκεκριμένο σκοπό στα κοινωνικά δίκτυα αποσπώνται από το αρχικό τους πλαίσιο και μετατρέπονται σε αντικείμενο σχολιασμού, κατάταξης, ανταλλαγής ή ακόμη και οικονομικής εκμετάλλευσης».
Το ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο είναι, σύμφωνα με την κα Ιωάννου, «ότι φαίνεται να έχει δημιουργηθεί μια κουλτούρα κανονικοποίησης αυτής της συμπεριφοράς. Πολλοί χρήστες θεωρούν ότι επειδή μια φωτογραφία είναι δημόσια, μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν ανεξέλεγκτα. Πρόκειται για μια σοβαρή παρανόηση. Η δημόσια πρόσβαση δεν ισοδυναμεί με ελεύθερη εκμετάλλευση ούτε με παραίτηση από τα δικαιώματα της προσωπικότητας.
Όταν δε σε αυτές τις κοινότητες εμφανίζονται φωτογραφίες ανηλίκων, το ζήτημα αποκτά εντελώς διαφορετική βαρύτητα. Δεν μιλάμε πλέον μόνο για παραβίαση ιδιωτικότητας, αλλά για μια κατάσταση που μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους στοχοποίησης, παρενόχλησης και εκμετάλλευσης ευάλωτων προσώπων. Ως κοινωνία έχουμε επικεντρωθεί για χρόνια στο τι ανεβάζουν οι νέοι στο διαδίκτυο. Ίσως ήρθε η ώρα να εστιάσουμε περισσότερο στο τι κάνουν οι άλλοι με αυτό το υλικό αφού αναρτηθεί. Εκεί βρίσκεται σήμερα το πραγματικό πρόβλημα. Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι φωτογραφίες βρίσκονται στο διαδίκτυο. Το πρόβλημα είναι ότι έχει δημιουργηθεί μια ολόκληρη οικονομία γύρω από την εκμετάλλευσή τους».
«Η υπόθεση του 2023 μας έδειξε ότι υπάρχουν οργανωμένες κοινότητες που αντιμετωπίζουν την εικόνα των γυναικών ως ψηφιακό προϊόν. Δύο χρόνια μετά, φαίνεται ότι το φαινόμενο δεν περιορίστηκε· απλώς προσαρμόστηκε. Η μεταφορά του σε διαφορετικές πλατφόρμες και η χρήση κλειστών δικτύων δείχνουν ότι οι πρακτικές αυτές επιβιώνουν επειδή υπάρχει ζήτηση, συμμετοχή και ανοχή από ένα μέρος του διαδικτυακού κοινού. Το γεγονός ότι ανάμεσα στο υλικό εντοπίζονται και ανήλικοι είναι εξαιρετικά σοβαρό, διότι καταρρίπτει το επιχείρημα ότι πρόκειται απλώς για “αναδημοσίευση δημόσιων φωτογραφιών”. Όταν φωτογραφίες ανηλίκων συγκεντρώνονται, κατηγοριοποιούνται και διακινούνται σε τέτοιου είδους περιβάλλοντα, η συζήτηση μετατοπίζεται από την ιδιωτικότητα στην προστασία των παιδιών.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος ανέβασε μια φωτογραφία, αλλά ποιος την αποθηκεύει, ποιος τη διακινεί, ποιος κερδίζει από αυτήν και ποιος αισθάνεται ότι έχει το δικαίωμα να τη χρησιμοποιεί χωρίς τη συναίνεση του προσώπου που απεικονίζεται».