Η επιστημονική εξήγηση πίσω από την νέα μόδα
Τα social media το παρουσιάζουν ως ένα από τα πιο απλά hacks κατά του στρες: βυθίζεις το πρόσωπό σου σε παγωμένο νερό για 15 δευτερόλεπτα και το νευρικό σύστημα «ηρεμεί». Υπάρχει όμως επιστημονική εξήγηση πίσω από το trend;
Τι συμβαίνει στο σώμα
Το αυτόνομο νευρικό σύστημα διαθέτει δύο βασικούς μηχανισμούς: το συμπαθητικό, που ενεργοποιεί την αντίδραση «μάχης ή φυγής», και το παρασυμπαθητικό, που συνδέεται με την ανάπαυση και την αποκατάσταση.
Η επαφή του προσώπου με πολύ κρύο νερό μπορεί να ενεργοποιήσει το λεγόμενο αντανακλαστικό της κατάδυσης (mammalian diving reflex). Οι υποδοχείς του ψύχους στο πρόσωπο στέλνουν σήματα στον εγκέφαλο μέσω του τριδύμου νεύρου, προκαλώντας μια σειρά αντιδράσεων, όπως επιβράδυνση του καρδιακού ρυθμού και περιφερική αγγειοσύσπαση.
Παράλληλα ενισχύεται η παρασυμπαθητική δραστηριότητα, στην οποία σημαντικό ρόλο παίζει το πνευμονογαστρικό νεύρο (vagus nerve). Με απλά λόγια, το σώμα μπορεί να περάσει προσωρινά από την κατάσταση έντονης διέγερσης σε έναν πιο ήρεμο ρυθμό.
Έρευνες πάνω στην ψύξη του προσώπου σε συνθήκες οξέος στρες έχουν πράγματι καταγράψει μείωση του καρδιακού ρυθμού. Πρόκειται επομένως για φυσιολογική αντίδραση και όχι απλώς για ένα ακόμη viral wellness trend.
Μπορούν 15 δευτερόλεπτα να μειώσουν το άγχος;
Η επίδραση είναι κυρίως άμεση και βραχυπρόθεσμη. Το κρύο μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της έντονης σωματικής διέγερσης που συνοδεύει μια στιγμή στρες, χωρίς όμως να αντιμετωπίζει την αιτία του.
Δεν αποτελεί θεραπεία για το χρόνιο άγχος ή το burnout και δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον ύπνο, την άσκηση, τεχνικές διαχείρισης του στρες ή την επαγγελματική υποστήριξη όταν αυτή χρειάζεται. Μπορεί, ωστόσο, να λειτουργήσει ως ένα σύντομο «reset» σε στιγμές αυξημένης έντασης.
Υπάρχει και ένα προσωρινό beauty bonus: η αγγειοσύσπαση που προκαλεί το κρύο μπορεί να μειώσει το πρήξιμο, ιδιαίτερα γύρω από τα μάτια, και να κάνει το δέρμα να δείχνει για λίγο πιο σφριγηλό.
Πώς να το δοκιμάσετε με ασφάλεια
Δεν χρειάζεται να γεμίσετε ένα μπολ με παγάκια από την πρώτη φορά. Μπορείτε να ξεκινήσετε με πολύ κρύο νερό για περίπου πέντε δευτερόλεπτα και να αυξήσετε σταδιακά τον χρόνο έως τα 15-20 δευτερόλεπτα, εφόσον η αίσθηση παραμένει ανεκτή.
Μια πιο ήπια εναλλακτική είναι μια πετσέτα βρεγμένη με κρύο νερό στο πρόσωπο και τον λαιμό ή ένα κρύο gel pack για σύντομο χρονικό διάστημα.
Άτομα με καρδιαγγειακά προβλήματα, μη ελεγχόμενη υπέρταση, διαταραχές καρδιακού ρυθμού, ιστορικό λιποθυμιών, σοβαρή ροδόχρου νόσο ή ημικρανίες που πυροδοτούνται από το κρύο θα πρέπει να συμβουλεύονται τον γιατρό τους πριν δοκιμάσουν τέτοιες πρακτικές.
Το συμπέρασμα; Τα 15 δευτερόλεπτα σε παγωμένο νερό δεν «θεραπεύουν» ένα στρεσαρισμένο νευρικό σύστημα. Μπορούν όμως να ενεργοποιήσουν μια πραγματική φυσιολογική αντίδραση που βοηθά το σώμα να κατεβάσει, έστω προσωρινά, ταχύτητα.