Εκατοντάδες εκταφές θυμάτων του Covid – Έξι χρόνια μετά, οι σοροί δεν έχουν αποσυντεθεί
Η χρήση νάιλον καλυμμάτων στις σορούς και στα φέρετρα φαίνεται πως έχει επιβραδύνει σημαντικά τη φυσική τους αποσύνθεση.
Η πανδημία του κορωνοϊού άφησε πίσω της, όχι μόνο έναν βαρύ απολογισμό ανθρώπινων απωλειών, αλλά και χιλιάδες οικογένειες που δεν είχαν τη δυνατότητα να αποχαιρετήσουν τους συγγενείς τους με τον συνήθη τρόπο, καθώς οι κηδείες και οι ταφές πραγματοποιούνταν υπό αυστηρά υγειονομικά πρωτόκολλα και ειδικά μέτρα προστασίας. Σήμερα, έξι χρόνια αργότερα, οι συνέπειες αυτών των διαδικασιών εξακολουθούν να είναι αισθητές, καθώς η χρήση νάιλον καλυμμάτων στις σορούς και στα φέρετρα φαίνεται πως έχει επιβραδύνει σημαντικά τη φυσική τους αποσύνθεση.
Το ζήτημα έγινε για πρώτη φορά εμφανές το 2024, όταν κατά τις πρώτες εκταφές ανθρώπων που είχαν χάσει τη ζωή τους από κορωνοϊό διαπιστώθηκε στις περισσότερες περιπτώσεις ότι η φυσική διαδικασία της αποσύνθεσης δεν είχε ολοκληρωθεί. Για τους συγγενείς, η διαπίστωση αυτή μετέτρεψε μια ήδη δύσκολη στιγμή σε μια εξαιρετικά επώδυνη εμπειρία, καθώς κλήθηκαν, χρόνια μετά την απώλεια, να βρεθούν ξανά μπροστά στη σορό του ανθρώπου τους και να αντιμετωπίσουν το γεγονός ότι η φυσική διαδικασία αλλοίωσής της δεν είχε προχωρήσει.
Παράλληλα, η εξέλιξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα να παρατείνεται ο χρόνος ταφής, δημιουργώντας πρόσθετη πίεση στα νεκροταφεία, ιδιαίτερα των μεγάλων πόλεων, όπου οι διαθέσιμοι χώροι είναι ήδη περιορισμένοι.
Σημειώνεται πως η τριετία ορίζεται ως ο ελάχιστος απαιτούμενος χρόνος ταφής, σύμφωνα με τον κανονισμό των κοιμητηρίων, οπότε και ειδοποιούνται οι συγγενείς για την εκταφή, ενώ έχουν δικαίωμα να ζητήσουν παράταση έως και την πενταετία.
Συγγενείς θυμάτων από κορωνοϊό κάνουν λόγο για ένα «ψυχολογικό μαρτύριο» που καλούνται να περάσουν τις επόμενες ημέρες λόγω των μερικών εκταφών που προγραμματίζονται σε διάφορες περιοχές της χώρας.
Ορισμένοι αναφέρουν πως πρόκειται για έναν εφιάλτη που δεν έχει τέλος, ενώ άλλοι επισημαίνουν πως είναι μία εξαιρετικά ψυχοφθόρα κατάσταση. «Το σοκ δεν περιγράφεται. Πονάς με αυτό που γίνεται ξανά» λένε χαρακτηριστικά.
Η εγκύκλιος
Σύμφωνα με την επικαιροποιημένη εγκύκλιο που εκδόθηκε το 2024, όπου δίνονται γενικές οδηγίες εκταφής, αναφέρεται πως «ο χρόνος που απαιτείται για την ολοκλήρωση της αποσύνθεσης της σορού δεν δύναται να προσδιοριστεί με ακρίβεια, δεδομένου ότι σύμφωνα με την ιατροδικαστική επιστήμη για την πρόοδο των πτωματικών φαινομένων εξαιρετική σημασία διαδραματίζει η σύσταση του εδάφους όπου γίνεται ο ενταφιασμός».
Στις επόμενες γραμμές, επισημαίνεται πως κατά την εκταφή, μετά την παρέλευση του χρόνου παραχώρησης χρήσης του τάφου, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στον κανονισμό λειτουργίας του κοιμητηρίου, «υπάρχει το ενδεχόμενο να μην έχει ολοκληρωθεί η βιολογική διεργασία αποσύνθεσης των μαλθακών ιστών (οργανικής ύλης) της σορού. Στην περίπτωση αυτή και εφόσον πρέπει να αποδεσμευτεί ο τάφος, τα κοιμητήρια οφείλουν να παραχωρούν χώρο για τον ενταφιασμό των εναπομεινάντων λειψάνων σε προβλεπόμενα γι’ αυτό το σκοπό ειδικά τμήματα των Κοιμητηρίων, κατά προτίμηση σε άλλο διάζωμα».
Ωστόσο, στις περιπτώσεις θανόντων από κορωνοϊό, που δεν έχουν πλήρως αποσυντεθεί κατά την εκταφή και οι σοροί τους είναι τοποθετημένες σε ανθεκτικό, αδιάβροχο, σάκο με φερμουάρ, «συνιστάται η αφαίρεση του σάκου και η διαχείριση της σορού σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις των Κανονισμών των Κοιμητηρίων. Συστήνεται προς τις αρμόδιες υπηρεσίες Κοιμητηρίων των Δήμων, αναφορικά με την διαχείριση λειψάνων που χρήζουν εκ νέου ενταφιασμού, να επιδεικνύεται ο προσήκων σεβασμός και να λαμβάνεται κάθε μέριμνα προς το σκοπό αποφυγής πάσης περιττής ταλαιπωρίας των οικείων των νεκρών, ενώ επίσης να αποφεύγεται κάθε οικονομική επιβάρυνση πλην των απολύτως αναγκαίων εξόδων».
Εκταφή, αφαίρεση των πλαστικών ή σκίσιμο του νάιλον
Το 2024 και το 2025, σε ορισμένους Δήμους που πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες εκταφές θυμάτων κορωνοϊού, αφαιρέθηκε τελείως το νάιλον, όπως προβλέπεται από την εγκύκλιο, και οι σοροί ενταφιάστηκαν ξανά προκειμένου να προχωρήσει η διαδικασία της αποσύνθεσης. Σε άλλες περιπτώσεις, δινόταν παράταση στις εκταφές με τους συγγενείς να απαλλάσσονται από τα τέλη.
Σχετική απόφαση πήρε και ο δήμος Καβάλας τον Φεβρουάριο του 2026, κατά την οποία αναφέρεται πως: «Κατά την διάρκεια της εκταφής των περιστατικών με αιτία θανάτου τον ιό COVID-19 μετά την παρέλευση πέντε ετών, διαπιστώθηκε πως τα περιστατικά αυτά βρέθηκαν εντελώς αδιάλυτα διότι σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία για την μη διάδοση του ιού ήταν τοποθετημένα μέσα σε πλαστικούς σάκους. Τα περιστατικά αυτά που αφορούν τα κοιμητήρια του Δήμου Καβάλας ανέρχονται σε περίπου 150 και σύμφωνα με την τρέχουσα κατάσταση τους απαιτείται η εκταφή, η αφαίρεση των πλαστικών καλυμμάτων και ο ενταφιασμός τους ξανά για να παραμείνουν τουλάχιστον ένα χρόνο ενταφιασμένα ώστε να επιτευχθεί η αποσύνθεση τους».
Δοκιμαστικές εκταφές σε τάφους ανθρώπων που πέθαναν από Covid-19 έχει ξεκινήσει η Διεύθυνση Κοιμητηρίων του Δήμου Βόλου, καθώς, σύμφωνα με τον προϊστάμενό της Γιάννη Πολυμενίδη, στις περιπτώσεις που έχουν ελεγχθεί δεν έχει ολοκληρωθεί η αποστέωση. Παράλληλα, ο Δήμος έχει προχωρήσει σε αλλαγές του κανονισμού, προβλέποντας δωρεάν παραμονή κατά το τέταρτο και πέμπτο έτος και μειωμένη χρέωση από το έκτο έτος για τις συγκεκριμένες ταφές.
Ο κ. Πολυμενίδης ανέφερε ότι περίπου 600 άνθρωποι που πέθαναν από κορωνοϊό ενταφιάστηκαν στο κοιμητήριο του Κούκου, ενώ εκτίμησε ότι οι αντίστοιχες ταφές στα περιφερειακά κοιμητήρια του δήμου ήταν περίπου 100.
Όπως εξήγησε μιλώντας στην ΕΡΤ, μετά τη συμπλήρωση της πενταετίας η υπηρεσία ξεκίνησε δοκιμαστικές παρεμβάσεις. Οι εργαζόμενοι αποκαλύπτουν το σημείο του σάκου, τον ανοίγουν και προσθέτουν χώμα, πριν καλύψουν ξανά τον τάφο, με στόχο, όπως ανέφερε, να διευκολυνθεί η διαδικασία της αποστέωσης. Ο ίδιος εκτίμησε ότι μετά την παρέμβαση μπορεί να απαιτηθούν ακόμη δύο έως τρία χρόνια.
Στη Θεσσαλονίκη, σύμφωνα με τον κ. Κώστα Τσιαπακίδη, νέο πρόεδρο του Συνδέσμου Δήμων Δυτικής Θεσσαλονίκης, από το 2025 έως και τον Αύγουστο του 2026, ανοίχτηκαν 800 τάφοι νεκρών από κορωνοϊό από τους 1.200 στα κοιμητήρια Ευόσμου, από την προηγούμενη διοίκηση.
«Πράγματι διαπιστώθηκε ότι δεν έχει ολοκληρωθεί η αποσύνθεση. Σε μία πρώτη φάση είχε προχωρήσει το σκίσιμο του νάιλον κατά την διάρκεια του 2025, ενώ το 2026, οπότε και ανοίχτηκαν κι άλλοι τάφοι, παρατηρήθηκε πως αν και έγινε αυτή η διαδικασία, δεν έχουν λιώσει ακόμη τα σώματα» αναφέρει στο tanea.gr.
Ο κ. Τσιαπακίδης, που ανέλαβε τα ηνία του Συνδέσμου εδώ και έναν μήνα, τόνισε πως επιχειρεί να βρει λύση μέσω του χώματος, προκειμένου να μην πραγματοποιηθεί εκ νέου εκταφή και να μην ανοιχτούν ξανά οι τάφοι, αλλά να προχωρήσει η αποσύνθεση του σώματος.
«Εμείς δεν θα ανοίξουμε κανέναν τάφο. Εξετάζεται να γίνει χρήση ειδικού βελτιωτικού χώματος, πάνω από τους τάφους, με στόχο να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για την αλλοίωση».
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης λύσης θα αξιολογηθεί στην πράξη, καθώς εκτιμάται ότι μπορεί να χρειαστούν περίπου έξι μήνες.
«Ήδη με εντολή μου έχουν ακυρωθεί όλα τα προγραμματισμένα ραντεβού για μερικές εκταφές νεκρών. Σε περίπτωση που πετύχει η μέθοδος με το χώμα, θα κάνουμε το ίδιο και σε όλους τους υπόλοιπους τάφους. Όσο είμαι εγώ στη διοίκηση δεν έχει γίνει καμία απολύτως παρέμβαση, καθώς σέβομαι τους συγγενείς και την τραγικά επώδεινη διαδικασία που περνούν με τις εκταφές, κι για αυτό προσπαθούμε να βρούμε λύση μέσω του χώματος».