Γονίδια, ηλικία και συσσώρευση «τοξικών» πρωτεϊνών στον εγκέφαλο βρίσκονται συνήθως στο επίκεντρο, όταν η επιστημονική συζήτηση στρέφεται γύρω από τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Υπάρχουν, όμως, και πιο αθόρυβες – αλλά εξίσου σημαντικές – ερευνητικές προσεγγίσεις, όπως η μελέτη του τι βρίσκεται καθημερινά στο πιάτο μας.
Οχι γιατί μια τροφή μπορεί να θεραπεύσει την άνοια – αυτό δεν ισχύει. Αλλά γιατί όλο και περισσότερα δεδομένα δείχνουν ότι ο τρόπος που τρώμε επηρεάζει ουσιαστικά το πώς γερνά ο εγκέφαλος.
Κάπως έτσι, πρόσφατα μπήκαν στο… μικροσκόπιο τα αβγά. Νέα μεγάλη μελέτη από το Πανεπιστήμιο «Loma Linda» στις ΗΠΑ, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Journal of Nutrition», παρακολούθησε περίπου 40.000 άτομα άνω των 65 ετών για περισσότερο από 15 χρόνια και κατέγραψε το εξής ενδιαφέρον εύρημα: όσοι κατανάλωναν αβγά συστηματικά – περίπου πέντε ή περισσότερα την εβδομάδα – εμφάνιζαν έως και 27% μικρότερο κίνδυνο διάγνωσης με νόσο Αλτσχάιμερ.
Ακόμη όμως και πιο μέτρια κατανάλωση συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο. Είναι, εντούτοις, σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι οι ίδιοι οι ερευνητές είναι προσεκτικοί στις διαπιστώσεις τους. Και αυτό, διότι η μελέτη δείχνει συσχέτιση και συνεπώς δεν αποτελεί απόδειξη ότι τα αβγά προλαμβάνουν τη νόσο. Στο πλαίσιο αυτό, αναζητώντας μια πιθανή απάντηση που εξηγεί το εύρημα, αυτή είναι ότι εκείνοι που τρώνε συχνότερα αβγά ίσως ακολουθούν μια πιο ισορροπημένη διατροφή.
Υπάρχει όμως και μία ακόμη σημαντική παράμετρος. Τα αβγά είναι από τις πλουσιότερες πηγές χολίνης και ακετυλοχολίνης, δύο συστατικών που… θρέφουν τη μνήμη. Περιέχουν επίσης λουτεΐνη, ζεαξανθίνη, βιταμίνη Β12, καλά λιπαρά και φωσφολιπίδια που συμβάλλουν στη λειτουργία των νευρικών κυττάρων.
Οχι «τροφή-θαύμα»
Οι ειδικοί, ωστόσο, επιμένουν ότι δεν υπάρχει «τροφή – θαύμα» αλλά διατροφικά πρότυπα που ευνοούν την υγεία του εγκεφάλου. «Η σχέση διατροφής και Αλτσχάιμερ δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως “θεραπεία μέσω τροφών”, αλλά ως μέρος πρόληψης, καθυστέρησης της γνωστικής έκπτωσης και υποστήριξης της γενικής υγείας», διευκρινίζει μιλώντας στα «ΝΕΑ» o Χάρης Δημοσθενόπουλος, κλινικός διαιτολόγος – βιολόγος και προϊστάμενος του Τμήματος Κλινικής Διατροφής – Διαιτολογίας στο Νοσοκομείο «Λαϊκό».
Και συνεχίζει: «Τα πιο σταθερά επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι το συνολικό διατροφικό πρότυπο έχει μεγαλύτερη σημασία από ένα μεμονωμένο τρόφιμο ή συμπλήρωμα. Η μεσογειακή διατροφή και η δίαιτα MIND, που βασίζονται σε λαχανικά, όσπρια, φρούτα, ξηρούς καρπούς, ελαιόλαδο, ψάρια, δημητριακά ολικής και περιορισμό υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, κόκκινου κρέατος, κορεσμένων λιπαρών και ζάχαρης, έχουν συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας».
Μετα-ανάλυση του 2025, στην οποία αναφέρεται ο Χ. Δημοσθενόπουλος, καταλήγει ότι όσοι ακολουθούν όσο το δυνατόν πιο πιστά τέτοιου τύπου διατροφή εμφανίζουν χαμηλότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας. Μάλιστα, τα ίδια δεδομένα δείχνουν ότι ο κίνδυνος μειώνεται κατά 11% έως και 30%.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, ένα ερώτημα που ανακύπτει είναι πώς μπορεί αυτό που τρώμε να ωφελεί ή να βλάπτει τον εγκέφαλό μας. «Μια συγκεκριμένη διατροφή μπορεί να αυξήσει ορισμένα θρεπτικά συστατικά που προστατεύουν τον εγκέφαλο μέσω αντιφλεγμονωδών και αντιοξειδωτικών ιδιοτήτων. Ενδέχεται επίσης να εμποδίζει τις εναποθέσεις βήτα-αμυλοειδούς, που βρίσκονται στους εγκεφάλους ατόμων με Αλτσχάιμερ, ή να βελτιώνει τον κυτταρικό μεταβολισμό με τρόπους που προστατεύουν από τη νόσο», εξηγεί ο Χ. Δημοσθενόπουλος.
«Ισως, επίσης, η διατροφή να λειτουργεί έμμεσα επηρεάζοντας άλλους παράγοντες κινδύνου για Αλτσχάιμερ, όπως ο διαβήτης, η παχυσαρκία και οι καρδιοπάθειες. Για παράδειγμα, η τυπική δυτική διατροφή αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου, γεγονός που μπορεί να συμβάλλει σε ταχύτερη γήρανση του εγκεφάλου».
Εν τω μεταξύ, κι ενώ η αγορά των συμπληρωμάτων διατροφής για την υγεία του εγκεφάλου διαγράφει σταθερά ανοδική πορεία, τα επιστημονικά δεδομένα κρατούν πιο… μικρό καλάθι. Κι αυτό, διότι «παρά τα πρώιμα ενθαρρυντικά ευρήματα, κανένα συμπλήρωμα ή βιταμίνη δεν έχει αποδειχθεί ότι προλαμβάνει 100% την Αλτσχάιμερ στους ανθρώπους, αλλά μπορεί να έχουν έναν βοηθητικό και συνεργικό ρόλο με τη διατροφή. Συνεπώς, απαιτείται περισσότερη έρευνα στο συγκεκριμένο πεδίο», καταλήγει ο Χ. Δημοσθενόπουλος.