Σωτήρης Τσιόδρας: «Η επόμενη πανδημία είναι σίγουρο ότι θα συμβεί» – Τι είναι η μυστηριώδης «Νόσος Χ» που ανησυχεί τους επιστήμονες
Η εμπειρία που είχαμε από την πρόσφατη πανδημία με τον κορωνοϊό μπορεί να άφησε πίσω της έναν κόσμο πιο υποψιασμένο, ωστόσο οι επιστήμονες υπενθυμίζουν διαρκώς ότι η εμφάνιση νέων, απρόβλεπτων παθογόνων παραγόντων αποτελεί μέρος της ανθρώπινης ιστορίας και όχι ένα μεμονωμένο περιστατικό.
Η κλιματική αλλαγή, η υπερσυγκέντρωση του πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα, η ραγδαία αύξηση των διεθνών μετακινήσεων και η στενή επαφή ανθρώπων και ζώων δημιουργούν διαρκώς νέες συνθήκες, ευνοώντας τη μετάδοση ιών και μικροοργανισμών που μέχρι πρότινος παρέμεναν απομονωμένοι στη φύση.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επιμένουν ότι το κρίσιμο ερώτημα για τα συστήματα υγείας δεν είναι αν θα υπάρξει μια επόμενη πανδημία, αλλά πότε θα εμφανιστεί και πόσο προετοιμασμένες θα είναι οι κοινωνίες για να την αντιμετωπίσουν έγκαιρα.
Την ανάγκη για διαρκή επαγρύπνηση και θωράκιση της δημόσιας υγείας έχει υπογραμμίσει με ιδιαίτερη έμφαση και ο καθηγητής Παθολογίας – Λοιμωξιολογίας, Σωτήρης Τσιόδρας, ο οποίος είχε και πρωταγωνιστικό ρόλο κατά τη διάρκεια της πανδημίας με τον Covid-19 πριν από 6 χρόνια.
Τι λέει ο Σωτήρης Τσιόδρας για το «άγνωστο παθογόνο»
Αναλύοντας τα επιστημονικά δεδομένα και τις παγκόσμιες τάσεις γύρω από τα λοιμώδη νοσήματα, ο Σωτήρης Τσιόδρας έχει διατυπώσει με απόλυτη σαφήνεια την εκτίμηση ότι μια νέα πανδημία είναι αναπόφευκτη στο μέλλον. Όπως έχει τονίσει χαρακτηριστικά, «η επόμενη πανδημία είναι σίγουρο ότι θα συμβεί», εξηγώντας ωστόσο ότι στην παρούσα φάση η επιστήμη δεν είναι σε θέση να προσδιορίσει με βεβαιότητα ποιο ακριβώς θα είναι το «ένοχο παθογόνο» που θα την πυροδοτήσει.
Σύμφωνα με όσα έχει αναφέρει ο καθηγητής, οι βασικοί ύποπτοι προέρχονται κατά κύριο λόγο από την οικογένεια των αναπνευστικών ιών, όπως είναι τα στελέχη της γρίπης, οι νέοι κορωνοϊοί ή άλλοι ιοί ζωικής προέλευσης που αποκτούν την ικανότητα να μεταδίδονται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Παράλληλα, ο Σωτήρης Τσιόρδας έχει σταθεί ιδιαίτερα στον ρόλο της «Νόσου Χ» (Disease X), του όρου που χρησιμοποιεί ο ΠΟΥ για να περιγράψει έναν άγνωστο ακόμη μικροοργανισμό με πανδημικό δυναμικό, υπογραμμίζοντας ότι η έγκαιρη επιδημιολογική επιτήρηση αποτελεί το ισχυρότερο όπλο πρόληψης.
Τι είναι η «Νόσος Χ» και από πού μπορεί να προέλθει
Ο όρος «Νόσος Χ» χρησιμοποιείται από την επιστημονική κοινότητα για να περιγράψει μια υποθετική, μελλοντική πανδημία που θα προκληθεί από έναν παθογόνο παράγοντα -ιό, βακτήριο, μύκητα ή άλλον μικροοργανισμό- ο οποίος παραμένει άγνωστος σήμερα.
Παρότι ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι η COVID-19 αποτέλεσε την πρώτη «Νόσο Χ», εκφράζονται φόβοι πως η επόμενη απειλή ενδέχεται να αποδειχθεί πολύ πιο σφοδρή, βρίσκοντας την ανθρωπότητα χωρίς έτοιμα εμβόλια, διαγνωστικά τεστ ή αποτελεσματικές θεραπείες.
Σύμφωνα με τις επικρατέστερες εκτιμήσεις, το επικίνδυνο αυτό παθογόνο θα έχει πιθανότατα ζωονοσογόνο προέλευση, θα «σπάσει» δηλαδή τον φραγμό των ειδών μεταπηδώντας από άγρια ή οικόσιτα ζώα στον άνθρωπο, δεδομένου μάλιστα ότι σε θηλαστικά και πτηνά εκτιμάται πως υπάρχουν περίπου 1,67 εκατομμύρια άγνωστοι ιοί, εκ των οποίων σχεδόν οι μισοί έχουν τη δυνατότητα να προσβάλουν τον ανθρώπινο οργανισμό.

Παράλληλα, οι ειδικοί δεν αποκλείουν ούτε το σενάριο απελευθέρωσης αρχαίων ιών που παραμένουν παγιδευμένοι στους πάγους λόγω της κλιματικής αλλαγής, αλλά ούτε και τον κίνδυνο ενός εργαστηριακά τροποποιημένου παθογόνου. Απέναντι σε αυτή τη δυνητική απειλή, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει εκπονήσει το Σχέδιο Έρευνας και Ανάπτυξης (R&D Blueprint), με στόχο τον διεθνή συντονισμό της επιστημονικής έρευνας πριν ακόμη εμφανιστεί η επόμενη επιδημία, ώστε να επιταχυνθεί δραστικά ο χρόνος δημιουργίας εμβολίων και θεραπευτικών πρωτοκόλλων.
Για να παραμείνει, ωστόσο, η «Νόσος Χ» ένα υποθετικό σενάριο και να μη μετατραπεί σε μια ζοφερή πραγματικότητα, απαιτείται διαρκής χρηματοδότηση από τις κυβερνήσεις, αξιοποίηση της τεχνολογικής προόδου που αποκτήθηκε κατά την πανδημία της COVID-19 και θωράκιση των συστημάτων υγείας σε μόνιμη βάση.
Η σημασία της πρόληψης και της ετοιμότητας
Πέρα από την επιστημονική πρόβλεψη, ο Σωτήρης Τσιόδρας έχει δώσει σε δηλώσεις του ιδιαίτερο βάρος στην έννοια της ετοιμότητας, επισημαίνοντας ότι οι κοινωνίες δεν πρέπει να εφησυχάζουν όταν υποχωρεί μια υγειονομική κρίση. Όπως είχε εξηγήσει, η επένδυση στην έρευνα, η ταχεία ανάπτυξη διαγνωστικών εργαλείων και εμβολίων, αλλά και η ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας είναι καθοριστικοί παράγοντες ώστε, όταν εμφανιστεί το επόμενο απειλητικό παθογόνο, η αντίδραση να είναι άμεση και συντονισμένη.

Άλλωστε, το βασικό μήνυμα του καθηγητή παραμένει διαχρονικό και ξεκάθαρο: η γνώση και η σωστή προετοιμασία είναι εκείνες που μπορούν να μετατρέψουν μια δυνητικά ανεξέλεγκτη απειλή σε μια διαχειρίσιμη κρίση, προστατεύοντας ανθρώπινες ζωές χωρίς να παραλύει η κοινωνική και οικονομική δραστηριότητα.
