Πόσες μαϊμούδες βλέπετε; Η ψυχολογία πίσω από όσα παρατηρούμε
Με την πρώτη ματιά, η εικόνα φαίνεται απλή — σχεδόν παιχνιδιάρικη.
Σειρές από χαριτωμένες μαϊμούδες σε στυλ καρτούν, τοποθετημένες τακτικά πάνω σε ένα απλό φόντο. Τίποτα περίπλοκο. Τίποτα ασυνήθιστο.
Μέχρι που διαβάζετε τη λεζάντα: «Ο αριθμός των μαϊμούδων που βλέπετε δείχνει αν είστε ναρκισσιστής».
Και κάπως έτσι, σταματάτε να σκρολάρετε.
Και αρχίζετε να μετράτε.
Υπάρχει όμως μια ανατροπή…
Στην πραγματικότητα, αυτή η εικόνα δεν αφορά τις μαϊμούδες.
Αφορά τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε.
Κάποιοι ρίχνουν μια γρήγορη ματιά και καταλήγουν αμέσως σε έναν αριθμό — μία μαϊμού σε κάθε θέση. Τόσο απλά.
Άλλοι, όμως, σταματούν για λίγο περισσότερο.
Και τότε αρχίζουν να παρατηρούν κάτι διαφορετικό:
Μικρότερες μαϊμούδες που «κρύβονται» μέσα στις μεγαλύτερες, μικρές διαφοροποιήσεις στα σχήματα και λεπτομέρειες που επικαλύπτονται και δεν ήταν εμφανείς με την πρώτη ματιά.
Ξαφνικά, ο αριθμός αλλάζει.
Και αυτό δημιουργεί ένα ενδιαφέρον ερώτημα:
Γιατί διαφορετικοί άνθρωποι βλέπουν διαφορετικά πράγματα στην ίδια ακριβώς εικόνα;
Ο εγκέφαλός σας δεν βλέπει απλώς — ερμηνεύει
Η ανθρώπινη αντίληψη δεν αποτελεί μια τέλεια καταγραφή της πραγματικότητας. Μοιάζει περισσότερο με ένα έξυπνο φίλτρο.
Ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται συνεχώς τις οπτικές πληροφορίες χρησιμοποιώντας αυτό που οι ψυχολόγοι αποκαλούν «ευρετικές μεθόδους» (heuristics) — γρήγορες νοητικές συντομεύσεις που μας βοηθούν να κατανοούμε ταχύτερα τον κόσμο γύρω μας.
Για να το πετύχει αυτό, βασίζεται μεταξύ άλλων στις προηγούμενες εμπειρίες, στις προσδοκίες, στην προσοχή και στην αναγνώριση μοτίβων.
Γι’ αυτό και δύο άνθρωποι μπορούν να κοιτάξουν ακριβώς την ίδια εικόνα και να καταλήξουν σε εντελώς διαφορετικές απαντήσεις.
Κάποιοι επικεντρώνονται σε αυτό που είναι προφανές.
Άλλοι παρατηρούν περισσότερο τις λεπτομέρειες.
Ο ισχυρισμός για τον ναρκισσισμό: Αλήθεια ή clickbait;
Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι σημαντικό:
Δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να συνδέουν τον αριθμό των μαϊμούδων που βλέπει κάποιος σε μια τέτοια εικόνα με τη Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας.
Ο συγκεκριμένος ισχυρισμός αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα περιεχομένου «viral ψυχολογίας» — περιεχόμενο σχεδιασμένο για να προκαλεί περιέργεια και συναίσθημα και να κάνει τον κόσμο να αλληλεπιδρά μαζί του.
Και λειτουργεί επειδή μοιάζει προσωπικό.
Ωστόσο, παρότι μια τέτοια εικόνα δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οποιαδήποτε διάγνωση, μπορεί να αναδείξει κάτι πραγματικό — απλώς όχι αυτό που ισχυρίζεται η λεζάντα.
Τι μπορεί να δείχνει για εσάς
Αντί να βάζουν «ταμπέλες» στην προσωπικότητα, τέτοιου είδους οπτικές ψευδαισθήσεις μπορούν να αναδείξουν διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι επεξεργάζονται τις οπτικές πληροφορίες.
Αν βλέπετε λιγότερες μαϊμούδες, ενδέχεται να επικεντρώνεστε περισσότερο στη συνολική εικόνα, χωρίς να δίνετε αμέσως προσοχή στις μικρότερες λεπτομέρειες.
Αν βλέπετε περισσότερες μαϊμούδες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είναι κρυμμένες, μπορεί να παρατηρείτε ευκολότερα λεπτομέρειες και διακριτικά μοτίβα που άλλοι προσπερνούν.
Καμία από τις δύο προσεγγίσεις δεν είναι καλύτερη.
Πρόκειται απλώς για διαφορετικούς τρόπους επεξεργασίας των πληροφοριών.
Γιατί τέτοιες εικόνες γίνονται viral;
Υπάρχει λόγος που τέτοιου είδους εικόνες εξαπλώνονται τόσο γρήγορα στο διαδίκτυο.
Αγγίζουν τρεις πολύ ισχυρές ανθρώπινες τάσεις:
Περιέργεια: «Μήπως μου ξέφυγε κάτι;»
Αυτοπαρατήρηση: «Τι λέει αυτό για μένα;»
Σύγκριση: «Τι είδαν οι υπόλοιποι;»
Με αυτόν τον τρόπο, μια απλή εικόνα μετατρέπεται σε μια κοινή εμπειρία που μοιάζει ταυτόχρονα προσωπική και κοινωνική.
Μια τελευταία σκέψη
Στο τέλος, το συγκεκριμένο τεστ δεν αφορά πραγματικά τις μαϊμούδες — ούτε καν την προσωπικότητά σας.
Αφορά την παρατηρητικότητα.
Αυτό που βλέπουμε με την πρώτη ματιά δεν είναι πάντα ολόκληρη η εικόνα. Και μερικές φορές, μια δεύτερη, πιο προσεκτική ματιά μπορεί να αποκαλύψει λεπτομέρειες που δεν είχαμε καν συνειδητοποιήσει ότι υπήρχαν.
Ρίξτε, λοιπόν, άλλη μία ματιά.
Πόσες μαϊμούδες βλέπετε τώρα;
Η σωστή απάντηση είναι 18 μαϊμούδες, αν μετρήσετε προσεκτικά όλες τις φιγούρες, συμπεριλαμβανομένων των μικρότερων που «κρύβονται» μέσα στην εικόνα.
Ωστόσο, δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη ότι ο αριθμός των μαϊμούδων που βλέπει κάποιος μπορεί να δείξει αν είναι ναρκισσιστής, καθώς πρόκειται απλώς για ένα viral οπτικό τεστ και όχι για έγκυρο ψυχολογικό εργαλείο.