Θεόδωρος Ζιζίκος: Ο ηθοποιός που όλοι έχουμε δει, η φωνή που κάποτε άκουγε ολόκληρη η Ελλάδα
Υπάρχουν πρόσωπα του παλιού ελληνικού κινηματογράφου που δεν χρειάστηκε ποτέ να γίνουν πρωταγωνιστές για να περάσουν, σχεδόν αθόρυβα, στη συλλογική μας μνήμη. Ένας από αυτούς ήταν ο Θεόδωρος Ζιζίκος. Ένα πρόσωπο που εμφανίζεται για λίγα λεπτά δίπλα στα μεγαλύτερα ονόματα της εποχής και μια φωνή που συνδέθηκε με ένα εντελώς διαφορετικό κεφάλαιο της ελληνικής καθημερινότητας: το ραδιόφωνο.
Οι περισσότεροι που παρακολουθούν σήμερα τις παλιές ελληνικές ταινίες πιθανότατα τον έχουν δει χωρίς να γνωρίζουν το όνομά του. Ο Ζιζίκος ανήκε σε εκείνη τη μεγάλη κατηγορία των ηθοποιών δεύτερων και μικρότερων ρόλων που έδιναν στις ταινίες φυσικότητα. Μπορεί να μην είχαν το όνομά τους με τεράστια γράμματα στις μαρκίζες, όμως βρίσκονταν δίπλα στους πρωταγωνιστές και αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος του κόσμου που δημιουργούσε κάθε ταινία.
Και στην περίπτωση του Ζιζίκου υπάρχει μια λεπτομέρεια που κάνει την ιστορία του ακόμη πιο ιδιαίτερη: η εικόνα του έμεινε στο σινεμά, αλλά η φωνή του ταξίδευε από τα ραδιόφωνα στα ελληνικά σπίτια.
Από τις ταινίες του Φίνου μέχρι το κρατικό ραδιόφωνο
Ο Θεόδωρος Ζιζίκος ήταν κανονικά ενταγμένος στον επαγγελματικό χώρο της υποκριτικής και είχε γίνει μέλος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών. Η κινηματογραφική του παρουσία ήταν μικρή σε έκταση, αλλά εξαιρετικά χαρακτηριστική ως προς τις παραγωγές στις οποίες συμμετείχε.
Το όνομά του συναντάται στις «Διπλοπενιές», στο «Κάτι κουρασμένα παλικάρια», στο «Κοντσέρτο για πολυβόλα», στην «Αρχόντισσα κι ο αλήτης» και στο «Αυτοί που μίλησαν με τον θάνατο».
Δεν μιλάμε, δηλαδή, για άγνωστες παραγωγές που χάθηκαν με τον χρόνο. Μιλάμε για ταινίες που εξακολουθούν να προβάλλονται και να αποτελούν μέρος της ιστορίας του εμπορικού ελληνικού κινηματογράφου.
Στις «Διπλοπενιές» εμφανίζεται ως ντράμερ στο πάλκο. Στο «Κάτι κουρασμένα παλικάρια» τον συναντάμε ως υπάλληλο του χαρακτήρα του Λάμπρου Κωνσταντάρα, ενώ στο «Κοντσέρτο για πολυβόλα» καταγράφεται ως γιος του χαρακτήρα του Μάνου Κατράκη. Στην «Αρχόντισσα κι ο αλήτης» εμφανίζεται ως αστυνομικός.
Και μόνο οι συμπρωταγωνιστές αυτών των παραγωγών αρκούν για να αντιληφθεί κανείς σε ποιο περιβάλλον εργαζόταν: Λάμπρος Κωνσταντάρας, Αλίκη Βουγιουκλάκη, Δημήτρης Παπαμιχαήλ, Μάνος Κατράκης και πολλοί ακόμη από τους ανθρώπους που σημάδεψαν το ελληνικό σινεμά.
Η ίδια η ΕΡΤ, μάλιστα, επιβεβαιώνει την παρουσία του Ζιζίκου ανάμεσα στους ηθοποιούς της «Αρχόντισσας και του Αλήτη», ενώ η Finos Film τον καταγράφει στο καστ του «Κάτι κουρασμένα παλικάρια».
Η άλλη καριέρα του που σήμερα ελάχιστοι θυμούνται
Εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας του.
Για μια ολόκληρη γενιά, ο Θεόδωρος Ζιζίκος δεν ήταν απλώς ένας ηθοποιός.
Ήταν φωνή του ραδιοφώνου.
Οι λιγοστές βιογραφικές πηγές που έχουν διασωθεί αναφέρουν ότι έκανε περιγραφές ποδοσφαιρικών αγώνων στο κρατικό ραδιόφωνο, σε μια εποχή κατά την οποία η ραδιοφωνική μετάδοση αποτελούσε για πάρα πολλούς φιλάθλους τον βασικό τρόπο να «βλέπουν» έναν αγώνα που δεν μπορούσαν πραγματικά να δουν. Το όνομά του αναφέρεται δίπλα σε γνωστές φωνές της αθλητικής μετάδοσης, όπως ο Βασίλης Γεωργίου, ο Αντώνης Πυλιαρός, ο Στάθης Γαβάκης και ο Γιάννης Λογοθέτης.
Και δεν περιορίστηκε εκεί.
Ο Ζιζίκος εργάστηκε επίσης ως εκφωνητής δελτίων ειδήσεων στο ΕΙΡΤ.
Αυτό αλλάζει αρκετά την εικόνα που σχηματίζει κανείς βλέποντάς τον για λίγα δευτερόλεπτα σε μια κινηματογραφική ταινία. Ο άνθρωπος που σήμερα μπορεί να προσπεράσουμε ως έναν ακόμη ηθοποιό ενός μικρού ρόλου ήταν ταυτόχρονα επαγγελματίας της φωνής και της εκφώνησης.
Και υπάρχει ακόμη μία ξεχασμένη πλευρά του
Μια λιγότερο γνωστή πληροφορία βρίσκεται σήμερα στο ίδιο το αρχείο της ΕΡΤ.
Ο Θεόδωρος Ζιζίκος συμμετείχε και στο ραδιοφωνικό θέατρο.
Η ΕΡΤ τον καταγράφει ανάμεσα στους ηθοποιούς μιας ραδιοφωνικής παρουσίασης του «Πατούχα», του έργου του Ιωάννη Κονδυλάκη, που μεταδόθηκε μέσα από το ιστορικό «Θέατρο της Κυριακής». Στην ίδια παραγωγή συμμετείχαν μεταξύ άλλων ο Λυκούργος Καλλέργης, ο Νίκος Βασταρδής και ο Γιάννης Αργύρης.
Η συγκεκριμένη πληροφορία είναι σημαντική επειδή συμπληρώνει το παζλ.
Ο Ζιζίκος δεν κινούνταν απλώς μεταξύ κινηματογράφου και εκφώνησης ειδήσεων. Χρησιμοποιούσε την υποκριτική του ιδιότητα και μπροστά από το μικρόφωνο, σε μια μορφή θεάτρου στην οποία ο ηθοποιός δεν μπορούσε να βασιστεί στην εικόνα, στις εκφράσεις ή στις κινήσεις του. Όλα έπρεπε να περάσουν μέσα από τη φωνή.
Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί οι δύο φαινομενικά διαφορετικοί δρόμοι της επαγγελματικής του ζωής —ηθοποιός και εκφωνητής— δεν ήταν τελικά τόσο διαφορετικοί.
Το βασικό του εργαλείο ήταν η φωνή.
Ο υπάλληλος δίπλα στον Κωνσταντάρα
Ένας από τους ρόλους μέσα από τους οποίους μπορεί ευκολότερα να τον εντοπίσει σήμερα ο θεατής βρίσκεται στο «Κάτι κουρασμένα παλικάρια».
Η ταινία του Ντίνου Δημόπουλου αποτελεί μία από τις χαρακτηριστικές κωμωδίες του Λάμπρου Κωνσταντάρα. Στο καστ βρίσκονταν ακόμη η Μπέτυ Αρβανίτη, ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, η Νόρα Βαλσάμη, ο Χρόνης Εξαρχάκος και η Μέλπω Ζαρόκωστα. Ανάμεσα στα πολλά ονόματα των δεύτερων ρόλων βρίσκεται και εκείνο του Θεόδωρου Ζιζίκου.
Μάλιστα, η επίσημη καταγραφή της Finos Film επιβεβαιώνει την παρουσία του στο καστ μιας ταινίας που σημείωσε μεγάλη εμπορική επιτυχία, με εκατοντάδες χιλιάδες εισιτήρια.
Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο εύκολα μπορεί ένας ηθοποιός να παραμείνει μπροστά στα μάτια μας επί δεκαετίες και παρ’ όλα αυτά η προσωπική του ιστορία να ξεχαστεί.
Ο αστυνομικός δίπλα στην Αλίκη και τον Παπαμιχαήλ
Το ίδιο συμβαίνει και στην «Αρχόντισσα και τον Αλήτη».
Πρόκειται για μία από τις πιο αναγνωρίσιμες ταινίες με την Αλίκη Βουγιουκλάκη και τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ. Στον πολυπληθή θίασο της παραγωγής βρίσκουμε τον Διονύση Παπαγιαννόπουλο, τον Λαυρέντη Διανέλλο, την Ελένη Ζαφειρίου, την Τζόλυ Γαρμπή και πολλούς ακόμη.
Ανάμεσά τους: Θεόδωρος Ζιζίκος.
Μια μικρή παρουσία, αλλά σε μια ταινία που επέζησε πολύ περισσότερο από τους περισσότερους ανθρώπους που εργάστηκαν για να δημιουργηθεί.
Ένα πρόσωπο που έμεινε χωρίς μεγάλη βιογραφία
Κι εδώ υπάρχει μια παράξενη αντίθεση.
Για έναν άνθρωπο που πέρασε από κινηματογράφο, κρατικό ραδιόφωνο, αθλητικές μεταδόσεις, δελτία ειδήσεων και ραδιοφωνικό θέατρο, οι διαθέσιμες βιογραφικές πληροφορίες είναι εντυπωσιακά λίγες.
Δεν βρίσκουμε εύκολα μεγάλες συνεντεύξεις του. Δεν κυκλοφορούν δεκάδες προσωπικές ιστορίες. Δεν υπάρχει η αναλυτική καταγραφή που υπάρχει για τους πρωταγωνιστές της ίδιας εποχής.
Ακόμη και στο έτος γέννησής του υπάρχει ασυμφωνία στις διαδικτυακές πηγές: η αρχική καταγραφή του GreekActor αναφέρει 1939, ενώ μεταγενέστερη σελίδα του Ελληνικού Κινηματογράφου αναφέρει 1938. Επειδή η δεύτερη σελίδα δηλώνει ότι άντλησε πληροφορίες από το GreekActor, η διαφορά δεν μπορεί να λυθεί με ασφάλεια από αυτές τις δύο πηγές και δεν θα ήταν σωστό να παρουσιαστεί μία εκδοχή ως βέβαιη.
Γι’ αυτό ίσως ο καλύτερος τρόπος να θυμόμαστε τον Θεόδωρο Ζιζίκο δεν είναι μέσα από αριθμούς και ημερομηνίες.
Είναι μέσα από τις δύο διαφορετικές εκδοχές του ίδιου ανθρώπου.
Από τη μία, υπάρχει ο Ζιζίκος της εικόνας: ο ντράμερ, ο υπάλληλος, ο αστυνομικός, ο ηθοποιός που εμφανιζόταν για λίγο δίπλα στους πρωταγωνιστές και μετά έβγαινε από το πλάνο.
Από την άλλη, υπάρχει ο Ζιζίκος που δεν χρειαζόταν καθόλου εικόνα: ο άνθρωπος πίσω από το μικρόφωνο, ο εκφωνητής των ειδήσεων, ο άνθρωπος των ποδοσφαιρικών μεταδόσεων, ο ηθοποιός του ραδιοφωνικού θεάτρου.
Το πρόσωπό του μπορεί να μην έγινε ποτέ τόσο αναγνωρίσιμο όσο των μεγάλων πρωταγωνιστών. Η φωνή του, όμως, κάποτε έμπαινε στα σπίτια μιας ολόκληρης γενιάς.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο όμορφη λεπτομέρεια στην ιστορία του Θεόδωρου Ζιζίκου: σήμερα τον ανακαλύπτουμε ξανά μέσα στις παλιές ταινίες, χωρίς να γνωρίζουμε ότι για τους ανθρώπους μιας άλλης εποχής ήταν πιθανό να είναι ήδη γνώριμος — όχι από το πρόσωπό του, αλλά από τη φωνή του.