Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) κάλεσε κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και νοικοκυριά σε όλο τον κόσμο να μειώσουν δραστικά την κατανάλωση πετρελαίου, παρουσιάζοντας ένα δεκάλογο έκτακτης ανάγκης.
Η έκκληση έρχεται καθώς τα Στενά του Ορμούζ παραμένει κλειστό για τέταρτη συνεχόμενη εβδομάδα, χωρίς να διαφαίνεται λύση.
Σε έκθεση που δημοσιεύθηκε στις 20 Μαρτίου, η υπηρεσία με έδρα το Παρίσι πρότεινε μέτρα όπως η διεύρυνση της τηλεργασίας, η μείωση των ορίων ταχύτητας στους αυτοκινητοδρόμους κατά τουλάχιστον 10 χιλιόμετρα την ώρα, η προώθηση της κοινής χρήσης οχημάτων και των δημόσιων συγκοινωνιών, καθώς και ο περιορισμός της κυκλοφορίας στις πόλεις μέσω συστημάτων εναλλαγής πινακίδων. Επιπλέον, συνέστησε τον περιορισμό των αεροπορικών ταξιδιών. «Αυτά είναι άμεσα και πρακτικά βήματα που μπορούν να προστατεύσουν τους καταναλωτές και τις οικονομίες από βαθύτερους κραδασμούς», ανέφερε η υπηρεσία.
Από την ενίσχυση της προσφοράς στη συγκράτηση της ζήτησης
Η στροφή προς τη μείωση της ζήτησης σηματοδοτεί αλλαγή στη στρατηγική διαχείρισης κρίσεων της IEA. Νωρίτερα τον Μάρτιο, η υπηρεσία είχε εγκρίνει τη μεγαλύτερη συντονισμένη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου στην ιστορία της, με τα κράτη-μέλη να δεσμεύονται για 411,9 εκατομμύρια βαρέλια – υπερδιπλάσια ποσότητα από εκείνη των 182,7 εκατομμυρίων βαρελιών που είχαν απελευθερωθεί μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι τα αποθέματα αποτελούν μόνο προσωρινή λύση. Ο Neil Quilliam, συνεργάτης του Chatham House, δήλωσε στο Al Jazeera πως η αποδέσμευση «δεν θα αλλάξει ουσιαστικά» την κρίση, προσθέτοντας ότι «όταν αυτά εξαντληθούν, δεν υπάρχουν βιώσιμες εναλλακτικές».
Η αναστάτωση οφείλεται στον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν, που ξέσπασε με κοινές επιθέσεις στις 28 Φεβρουαρίου. Οι ιρανικές αντεπιθέσεις σε εμπορικά πλοία έχουν σχεδόν σταματήσει τη διέλευση δεξαμενόπλοιων από το Στενό του Ορμούζ, ένα πέρασμα που μετέφερε περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως πριν από τη σύγκρουση. Σύμφωνα με το DW, οι τιμές του αργού πλησιάζουν τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ ο πρωθυπουργός της Αιγύπτου ανέφερε ότι έφτασαν τα 112 δολάρια προς το τέλος της προηγούμενης εβδομάδας.
Παγκόσμιες προσπάθειες εξοικονόμησης ενέργειας
Κυβερνήσεις σε Ασία και Μέση Ανατολή εφαρμόζουν ήδη δικά τους μέτρα εξοικονόμησης. Η Ταϊλάνδη διέταξε τους δημοσίους υπαλλήλους να εργάζονται εξ αποστάσεως και αύξησε τη θερμοκρασία των κλιματιστικών στους 27 βαθμούς Κελσίου. Οι Φιλιππίνες κήρυξαν «κατάσταση εθνικής ενεργειακής έκτακτης ανάγκης» και καθιέρωσαν τετραήμερη εργασία στο Δημόσιο, ενώ το Βιετνάμ κάλεσε τις επιχειρήσεις να υιοθετήσουν τηλεργασία για να μειώσουν τη ζήτηση στις μετακινήσεις.
Στο Πακιστάν, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ολοκληρώνει σχέδιο για ένα πανεθνικό «έξυπνο lockdown», που περιλαμβάνει το κλείσιμο αγορών και εμπορικών κέντρων έως τις 9:30 μ.μ., περιορισμό των καλεσμένων στους γάμους στους 200, μείωση κατά 50% των επιδομάτων καυσίμων του Δημοσίου και τηλεργασία για το ήμισυ των δημοσίων υπαλλήλων. Επίσημη ανακοίνωση αναμένεται μετά από διαβουλεύσεις με τους εμπλεκόμενους φορείς.
Η Αίγυπτος επέβαλε από το Σάββατο 28 Μαρτίου ωράριο κλεισίματος στις 9 μ.μ. για καταστήματα, εστιατόρια και εμπορικά κέντρα, στο πλαίσιο πιλοτικής εφαρμογής ενός μηνός. Ο πρωθυπουργός Μόσταφα Μαντμπούλι δήλωσε ότι ο μηνιαίος λογαριασμός ενέργειας της χώρας διπλασιάστηκε – από 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια τον Ιανουάριο σε 2,5 δισεκατομμύρια τον Μάρτιο. Από τις 5 Απριλίου, όλοι οι εργαζόμενοι του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα θα εργάζονται από το σπίτι κάθε Κυριακή, με πιθανότητα προσθήκης δεύτερης ημέρας εάν ο πόλεμος συνεχιστεί.
Καμία ένδειξη αποκλιμάκωσης
Ο εκτελεστικός διευθυντής της IEA, Fatih Birol, προειδοποίησε ότι οι συνέπειες θα ενταθούν με την πάροδο του χρόνου. «Όσο περισσότερο διαρκεί αυτή η κρίση, τόσο πιο σοβαρές θα είναι οι επιπτώσεις», τόνισε. Παράλληλα, οι πετρελαιοπαραγωγοί του Κόλπου πιέζουν τις Ηνωμένες Πολιτείες να αντιμετωπίσουν άμεσα το ζήτημα του Στενού του Ορμούζ. Ανώτερος αξιωματούχος του Κόλπου δήλωσε στο Argus Media ότι η Ουάσιγκτον έχει τρεις επιλογές: «Συμβιβασμό με το Ιράν για την ελευθερία διέλευσης, ευθυγράμμιση με τις απαιτήσεις του Ιράν ή προσφυγή στη χρήση βίας».
Συναγερμός για το πετρέλαιο: Οι «γίγαντες» της αγοράς κάνουν λόγο για ελλείψεις
Τρενάκι του τρόμου έχουν καταλήξει να θυμίζουν οι τιμές του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές, με τους πετρελαϊκούς γίγαντες να προειδοποιούν για ελλείψεις αν συνεχιστεί ο αποκλεισμός της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ και η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Το ζήτημα του εφοδιασμού ήταν αυτό που προκάλεσε τη μεγαλύτερη ανησυχία από την πρώτη ημέρα του πολέμου και πλέον οι τιμές του αργού έχουν αυξηθεί κατά περίπου 40% τις τελευταίες εβδομάδες, πλησιάζοντας τα 120 δολάρια το βαρέλι.
Μέχρι στιγμής, οι ασιατικές χώρες είναι αυτές που έχουν επηρεαστεί περισσότερο, με τις Φιλιππίνες να ανακοινώνουν ενεργειακή έκτακτη ανάγκη, ενώ η Νότια Κορέα λέει ότι προετοιμάζεται για τα «χειρότερα σενάρια». Ωστόσο, αν ο πόλεμος συνεχιστεί για πολύ ακόμα, οι τιμές του αργού και η εμπλοκή της εφοδιαστικής αλυσίδας θα «βαρύνει» το κλίμα και στην Δύση.
«Η Νότια Ασία ήταν η πρώτη που δέχτηκε αυτό το βάρος. Αυτό μεταφέρθηκε στη Νοτιοανατολική Ασία, τη Βορειοανατολική Ασία και στη συνέχεια ακόμη περισσότερο στην Ευρώπη καθώς μπαίνουμε στον Απρίλιο», δήλωσε ο Διευθύνων Σύμβουλος της Shell, Wael Sawan, στο CERAWeek στο Χιούστον του Τέξας.
Ο Sawan προειδοποίησε τις κυβερνήσεις να μην αναλάβουν ενέργειες που θα μπορούσαν να μεγεθύνουν τον αντίκτυπο των διακοπών εφοδιασμού, προσθέτοντας ότι δεν μπορείς να έχεις «εθνική ασφάλεια χωρίς ενεργειακή ασφάλεια».
Οι κυβερνήσεις σε όλη την Ευρώπη έχουν ήδη αρχίσει να εισάγουν μέτρα για την προστασία των νοικοκυριών από την αύξηση του κόστους ενέργειας.
Η Σλοβενία έγινε η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που εισήγαγε δελτίο καυσίμων, η Ισπανία ενέκρινε ένα πακέτο βοήθειας 5 δισ. ευρώ, το οποίο περιελάμβανε μειώσεις φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο, καθώς και επιδοτήσεις για τους μεταφορείς, τους αγρότες και για την αγορά λιπασμάτων.
Αντίστοιχα είναι τα μέτρα στήριξης και στην Ελλάδα με fuel pass για τους ιδιοκτήτες οχημάτων και επιδότηση στην αντλία για το πετρέλαιο κίνησης, μαζί με ένα πλαφόν στα περιθώρια κέρδους για να συγκρατηθούν τα φαινόμενα αισχροκέρδειας.
Αδειάζουν τα αποθέματα
Ο Διευθύνων Σύμβουλος της TotalEnergies Patrick Pouyanné δήλωσε ότι η τρέχουσα αγορά πετρελαϊκών προϊόντων είναι «αποδιαρθρωμένη», λέγοντας στο CNBC ότι γι’ αυτό «βλέπετε τον αντίκτυπο σε πολλές χώρες, στην Ευρώπη, στην τιμή της βενζίνης, στην τιμή του ντίζελ, με τους ανθρώπους να είναι πολύ δυσαρεστημένοι».
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς δήλωσε ότι λαμβάνει χώρα σχεδιασμός έκτακτης ανάγκης για την προστασία των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων από την αύξηση του κόστους ενέργειας, αλλά απέκλεισε ένα καθολικό πακέτο διάσωσης, λέγοντας ότι η κυβέρνηση πρέπει να είναι «ευέλικτη» στην αντίδρασή της.
Η Enquest, μια εταιρεία παραγωγής πετρελαίου με επίκεντρο τη Βόρεια Θάλασσα, προειδοποίησε επίσης για «σημαντικό» αντίκτυπο μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα, με 2 έως 3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα να αποσύρονται από την αγορά εν μέσω απώλειας παραγωγής, λέγοντας στο CNBC ότι η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα έχει εξαφανιστεί «για χρόνια».
Πρόβλημα και για το φυσικό αέριο
Η αγορά ανησυχεί επίσης για τις προσπάθειες της Ευρώπης να ξαναγεμίσει τις αποθήκες φυσικού αερίου της κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, προειδοποιώντας ότι αυτό θα συμβεί ταυτόχρονα με την ισχυρή ζήτηση από την Ασία.
Να αρχίσουν να γεμίζουν τις αποθήκες φυσικού αερίου, «το συντομότερο δυνατό» για να προετοιμαστούν για τον επόμενο χειμώνα, κάλεσε σήμερα τις κυβερνήσεις της ΕΕ η Κομισιόν, σύμφωνα με δηλώσεις διπλωμάτών στο Reuters, με φόντο τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Στη διάρκεια της σημερινής συνεδρίασης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επανέλαβε ότι δεν υπάρχει άμεση απειλή για τον εφοδιασμό της ΕΕ με φυσικό αέριο, αλλά ενθάρρυνε τις κυβερνήσεις να αναλάβουν δράση προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις αυξανόμενες τιμές και να διασφαλίσουν τα αποθέματα εν όψει του χειμώνα.
Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν ενισχυθεί περισσότερο από 70% από την έναρξη των συγκρούσεων, στις 28 Φεβρουαρίου 2026 και αυτό αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι εταιρείες δεν αγοράζουν φυσικό αέριο για αποθήκευση.
Αξίζει να σημειωθεί πως τα αποθέματα φυσικού αερίου της ΕΕ είναι ασυνήθιστα χαμηλά για αυτήν την εποχή του χρόνου, μόλις στο 28%, σύμφωνα με στοιχεία της Gas Infrastructure Europe.